ਪृਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਥਾਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਪृथਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਮਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਖਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਅਥਾਕਾਸ਼ਂ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਤਾਮਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਢਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਬਲਵਾਨੇष ਵੈ ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ। ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਇਹ ਤਾਕਤਵਾਲਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ। ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਨ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰੂਪ ਹੀ ਜੋਤ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਹਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ। ਜੋਤ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਭਵਂਤਿ ਤਤੋਂਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਨਿ ਚਾਂਭਾਂਸਿ ਗਂਧਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜਿਰੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ। ਪਾਣੀ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਘਾਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਂਧੋ ਮਤੋ ਗੁਣਃ। ਤੈਜਸਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼
ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਗੰਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਜਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ਮ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਾਸਿਕਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤ੍ਰ ਚ ਪਂਚਮਮ੍੧੦੦ 1.2.
ਇਥੇ ਮਨ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਚਮੜੀ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੰਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਤਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪੁਨਃ। ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਯੂਨਿ ਚੋਪਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਕ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮਲਦਵਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅੰਗ — ਇਹ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼ਿਲ੍ਪਗਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਗੁਣਾ ਏषਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍। ਆਕਾਸ਼ ਵਾਯੁ ਤੇਜਾਂਸਿ ਸਲਿਲਂ ਪृਥਿਵੀ ਤਥਾ
ਉਤਸਰਜਨ, ਕਲਾ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ। ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵੀਰ ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਘੋਰਾਸ਼੍ਚ ਮੂਢਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਵਧਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਭਯਾਨਕ ਅਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਂਹਤਿਂ ਵਿਨਾ। ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ।
ਸਮੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਯੋਗਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਏਕਸਂਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਕ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਨਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਜੋੜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ। ਮਹਦਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਾਂਤਾ ਹ੍ਯਂਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਂਤਿ ਵੈ
ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂਤ ਤੱਕ, ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵृਤ੍ਤਂ ਤੁ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍ਸਮਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੋਸੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਅਵਿਆਕਤ ਸੁਭਾਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਮੇਰੁਰੁਲ੍ਬਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹੀਧਰਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੂ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦਾ ਜਰਾਯੂ ਬਣੇ।
ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਸਂਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪਾਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਜਲ ਉਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਡੇऽਭਵਨ੍ਵੀਰ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਾਃ। ਵਾਰਿ ਵਹ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ੈਰ੍ਵृਤੈਰ੍ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਬਹਿਃ
ਉਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ, ਵਿਰ ਜੀ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਬਾਹਰ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵृਤਂ ਦਸ਼ਗੁਣੈਰਂਡਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਤਥਾ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹਿਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ ਅੰਡਾ ਦਸ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਭਿਰਾਵਰਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਮ੍। ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਂ ਯਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਬਾਹ੍ਯਦਲੈਰਿਵ
ਇਹ ਸਭ ਪਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬੀਜ ਬਾਹਰੀ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਜਗਤੋ ਵਿਸृष੍ਟੌ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਸृष੍ਟਿਂ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨੁਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਯਾਤਿ ਭਗਵਾਨੇਕ ਏਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਸਤ੍ਵਭੁਗ੍ਗੁਣਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਮੇਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਣਗਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਤਮੋਦ੍ਰੇਕਂ ਚ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਰੂਪਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਕਰੋਤਿ ਚ। ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਾਖਿਲਭੂਤਾਨਿ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਤਿਭੀषਣਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਜਗਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੀਕृਤੇ। ਨਾਗਪਰ੍ਯਂਕਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੇਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ, ਸੱਪ ਦੀ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਲੈਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਚ ਰੂਪਧृਕ੍। ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਂਤਕਰਣਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ
ਫਿਰ ਜਾਗ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸृਜਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਲ੍ਯਂ ਚ ਪਾਤਿ ਚ। ਉਪਸਂਹ੍ਰਿਯਤੇ ਚਾਪਿ ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਥਾ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਯਤੋਵ੍ਯਯਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼—ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਤਤੋਸ੍ਯੈਵ ਭੂਤਸ੍ਥਮੁਪਕਾਰਕਮ੍। ਸ ਏਵ ਸृਜ੍ਯਃ ਸ ਚ ਸਰ੍ਗਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ ਏਵ ਪਾਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ਯਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਭਿਰਸ਼ੇषਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਰਿष੍ਠੋ ਵਰਦੋ ਵਰੇਣ੍ਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਥ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕਥਂ ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਨਿਰਗੁਣ, ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮਚਿਂਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਗੋਚਰਾਃ। ਯਤ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁਸਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾ ਭਾਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਸੰਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।