ਮੁਨੀਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਨ੍ਪ੍ਰਵਰਾਨਪਿ। ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਵਾਯੁਂ ਪੁਰਾਸ੍ਥਾਨਂ ਗਂਧਰ੍ਵਾਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਸੱਤ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਰਨ, ਹਵਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਥਾਂ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਰਿਤੋ ਵਾਥ ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ਗ੍ਰਹਤਾਰਕਾਨ੍। ਯਥਾ ਸਸਰ੍ਜ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸ੍ਵ ਹ
ਤੀਰਥ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ — ਇਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਦੱਸ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਰੂਪਵਰ੍ਣਾਦਿਰਹਿਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਣ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਪੂਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਿਤਾਮਹ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਪਕ੍ਸ਼ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਣਾਮਰ੍ਦ੍ਧਿਜਨ੍ਮਭਿਃ। ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ ਭਾਤੀਤਿ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਉਹ ਘਟਣ, ਨਾਸ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸੌ ਸਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਸਨ੍ਨਨੁਪਮੋ ਮਤਃ। ਭਾਵਯਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪੇਣ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਨਿਤ੍ਯਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਤਥਾ ਪੁਰੁषਰੂਪੇਣ ਕਾਲਰੂਪੇਣ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਗੁਪਤ, ਪਰਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਉਹ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਤੇ ਸਮੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਨਤ੍ਵਾਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਸृष੍ਟਿਂ ਚਕਾਰ ਹ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਪਦ੍ਮਸ਼ਯਨਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗਤਃਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ।
ਗੁਣਵ੍ਯਂਜਨਸਂਭੂਤਃ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਨਰਾਧਿਪ। ਸਾਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਹਾਨ੍
ਸਰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਗੁਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ — ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ।
ਪ੍ਰਧਾਨਤਤ੍ਵੇਨ ਸਮਂ ਤਥਾ ਬੀਜਾਦਿਭਿਰ੍ਵृਤਃ। ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ
ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬੀਜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੈਕਾਰਿਕ (ਸੱਤਵ), ਤੈਜਸ (ਰਜਸ) ਅਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਾਮਸ) ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ। ਭੂਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪਂਚਾਨਾਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਥਾਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਪृथਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਮਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਖਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਅਥਾਕਾਸ਼ਂ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਤਾਮਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਢਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਬਲਵਾਨੇष ਵੈ ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ। ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਇਹ ਤਾਕਤਵਾਲਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ। ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਨ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰੂਪ ਹੀ ਜੋਤ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਹਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ। ਜੋਤ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਭਵਂਤਿ ਤਤੋਂਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍। ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਨਿ ਚਾਂਭਾਂਸਿ ਗਂਧਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜਿਰੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਢਕ ਲਿਆ। ਪਾਣੀ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਘਾਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਂਧੋ ਮਤੋ ਗੁਣਃ। ਤੈਜਸਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼
ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਗੰਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਜਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ਮ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਾਸਿਕਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤ੍ਰ ਚ ਪਂਚਮਮ੍੧੦੦ 1.2.
ਇਥੇ ਮਨ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਚਮੜੀ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੰਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਤਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪੁਨਃ। ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਯੂਨਿ ਚੋਪਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਕ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮਲਦਵਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅੰਗ — ਇਹ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼ਿਲ੍ਪਗਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਗੁਣਾ ਏषਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍। ਆਕਾਸ਼ ਵਾਯੁ ਤੇਜਾਂਸਿ ਸਲਿਲਂ ਪृਥਿਵੀ ਤਥਾ
ਉਤਸਰਜਨ, ਕਲਾ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ। ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵੀਰ ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਘੋਰਾਸ਼੍ਚ ਮੂਢਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਵਧਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਭਯਾਨਕ ਅਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਂਹਤਿਂ ਵਿਨਾ। ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ।
ਸਮੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਯੋਗਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍। ਏਕਸਂਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਕ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਨਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਜੋੜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ। ਮਹਦਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਾਂਤਾ ਹ੍ਯਂਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਂਤਿ ਵੈ
ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂਤ ਤੱਕ, ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵृਤ੍ਤਂ ਤੁ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍ਸਮਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੋਸੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਅਵਿਆਕਤ ਸੁਭਾਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਮੇਰੁਰੁਲ੍ਬਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹੀਧਰਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੂ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦਾ ਜਰਾਯੂ ਬਣੇ।
ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਸਂਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪਾਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਜਲ ਉਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਡੇऽਭਵਨ੍ਵੀਰ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਾਃ। ਵਾਰਿ ਵਹ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ੈਰ੍ਵृਤੈਰ੍ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਬਹਿਃ
ਉਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ, ਵਿਰ ਜੀ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਬਾਹਰ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵृਤਂ ਦਸ਼ਗੁਣੈਰਂਡਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਤਥਾ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹਿਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ ਅੰਡਾ ਦਸ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਭਿਰਾਵਰਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਮ੍। ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਂ ਯਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਬਾਹ੍ਯਦਲੈਰਿਵ
ਇਹ ਸਭ ਪਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬੀਜ ਬਾਹਰੀ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।