ਅਰੁਣੋਦਯਕਾਲੇ ਤੁ ਯੇ ਪਠਂਤਿ ਜਪਂਤਿ ਚ । ਆਯੁਰ੍ਬਲਂ ਚ ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਚ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਤੇ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਲੌ ਭਾਗਵਤੋ ਨਰਃ । ਪਠਨਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਾਵਦਿਂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਆ ਜਾਵੇ, ਭਗਤ ਜੇ ਪਾਠ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੈਕੇਨ ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਹਰੌ ਤੁਲਸਿਕਾਰਣਾਤ੍ । ਪੂਜਾ ਸਾ ਚੈਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕੋਟਿਯਜ੍ਞਫਲਾਧਿਕਾ
ਹਰ ਇਕ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਦ ਤੂਲਸੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗੇ ਚ ਗਚ੍ਛਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪਠਂਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਨ ਦੋषਾ ਮਾਰ੍ਗਜਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਭਵਂਤਿ ਕਿਲ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ, ਜੇ ਦੋਹਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਸਤੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਤੁ । ਯੇ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪੁਣ੍ਯਰੂਪਿਣਃ
ਦੇਵੀ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਉਮਾਪਤਿਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮਮਹਿਮਾਨਾਮ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾ-ਪਤੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ- ੴਰਾਮਰਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਹਰ੍षਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰऋषਿਃ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੋ ਦੇਵਤਾ ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ਛਂਦਃ । ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ
ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਓਮ। ਰਾਮ ਰੱਖਾ ਸਤੋਤਰ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਜਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯੋਗ ਹੈ।
ਅਤਸੀਪੁष੍ਪਸਂਕਾਸ਼ਂ ਪੀਤਵਾਸਸਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਵੈ ਪੁਂਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਂ ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਅਤਸੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਅਚਲ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, imperishable, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—
ਪਾਤੁ ਵੋ ਹृਦਯਂ ਰਾਮਃ ਸ਼੍ਰੀਕਂਠਃ ਕਂਠਮੇਵ ਚ । ਨਾਭਿਂ ਪਾਤੁ ਮਖਤ੍ਰਾਤਾ ਕਟਿਂ ਮੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਕਃ
ਰਾਮ ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹਿਰਦਾ ਰੱਖਣ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਤੁਹਾਡਾ ਗਲਾ; ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਭੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਕਰੌ ਪਾਤੁ ਦਾਸ਼ਰਥਿਃ ਪਾਦੌ ਮੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਧृਕ੍ । ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਪਾਤੁ ਵੈ ਦੇਵ ਸੀਤਾਪਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਃ
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਸ਼ਿਖਾਂ ਮੇ ਪਾਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਣੌ ਮੇ ਪਾਤੁ ਕਾਮਦਃ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ ਸੁਰਤ੍ਰਾਤਾ ਕਾਲਕੋਟਿਦੁਰਾਸਦਃ
ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਮੇਰੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਦੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ, ਜੋ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਅਨਂਤਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਯਕਃ । ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਮੇ ਪਾਤੁ ਪਾਪਘ੍ਨੋ ਲੋਕਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ
ਅਨੰਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਰਾਘਵਃ ਪਾਤੁ ਮੇ ਦਂਤਾਨ੍ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਪਾਤੁ ਮੇ ਦਤ੍ਤ ਵਿਜਯੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਵਸृਕ੍
ਮੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਰਾਘਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਥਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੱਤਾ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਜਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਏਤਾਂ ਰਾਮਬਲੋਪੇਤਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਯੋ ਵੈ ਪੁਮਾਨ੍ਪਠੇਤ੍ । ਸ ਚਿਰਾਯੁਃ ਸੁਖੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਲਭਤੇ ਦਿਵ੍ਯਸਂਪਦਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸੁਖ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕਰੋਤਿ ਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਸਦਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਤੁ ਵੈष੍ਣਵੀ । ਰਾਮੇਤਿ ਰਾਮਭਦ੍ਰੇਤਿ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੇਤਿ ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੋ 'ਰਾਮ', 'ਰਾਮਭਦਰ', ਜਾਂ 'ਰਾਮਚੰਦਰ' ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨਰਃ ਪਾਪਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ । ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਇਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਰਵੇ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਿਣੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਤਤੋ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਨਾਰਦਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨਾਰਦੇਨ ਤੁ ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਾਪਿਤਂ ਸੁਜਨੇष੍ਵਿਹ
ਫਿਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਸੁਪ੍ਤ੍ਵਾਵਾਥ ਗृਹੇ ਵਾਪਿ ਮਾਰ੍ਗੇ ਗਚ੍ਛਂਤ ਏਵ ਵਾ । ਯੇ ਪਠਂਤਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪੁਣ੍ਯਭਾਗਿਨਃ
ਚਾਹੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਉਮਾਪਤਿਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਰਾਮਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂਨਾਮ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾਪਤੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਤਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਜਾਯਤੇ ਭੁਵਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਧਰ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਲਭੇਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮੀਹੇਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯਃ ਸ ਬੁਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੌਲਤ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਦਾਨੇਨ ਵ੍ਰਤੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ । ਤਪਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕੇਨ ਤਥੈਵ ਚ
ਤਪ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ — ਤਪ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਵੀ।
ਇਹਾਯਾਤੋ ਲਭੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਜਨ੍ਮਾਂਤਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਦਂ ਵਿਂਦਤਿ ਵੈष੍ਣਵਮ੍
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ ਵੀ।
ਤਪਸਾ ਰਾਜਸੇਨੇਹ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਮਸਭਾਵੇਨ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾ ਹਿ ਨਿष੍ਠੁਰਃ
ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੀ ਤਪ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਸੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤਾਮਸੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਮਨੁੱਖ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤਿਦਂ ਤਾਮਸਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਯਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤਪੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੋ ਤਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਤਪ ਸਾਤਵਿਕਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪ ਸੱਚਾ ਹੈ।
ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਨਿਯਤਂ ਤਪਸ੍ਯਾਂ ਵਨੇ ਸਤਾਂ ਵਾਯੁਭੁਜਾਂ ਸੁਨਿਰ੍ਜਨੇ । ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਚੈਵ ਧਨਾਦਿਵਾਂਚ੍ਛਤਾਂ ਵਨੇऽਪਿ ਦੋषਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਰਾਗਿਣਾਮ੍
ਰਾਜ ਤੇ ਤਾਮਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਲਤੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗृਹੇऽਪਿ ਪਂਚੇਂਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪਸ੍ਤ੍ਵਕੁਤ੍ਸਿਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਨਿਵृਤ੍ਤਰਾਗਸ੍ਯ ਤਪੋਵਨਂ ਗृਹਂ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੋऽਤੋ ਗਦਿਤਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਃ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਤਪ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਬੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਤਪੋਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਘਰਵਾਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਃ ਸਤ੍ਵਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਹਨ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼੍ਰਮਃ । ਗृਹਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵਰੋ ਮਨੀषਿਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਭਿਹਿਤੋ ਨਗਾਤ੍ਮਜੇ
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਘਰਵਾਸੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ।
ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ੍ਵੀ ਵਿਪਿਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤੋ ਗृਹਂ ਸਮਾਯਾਤਿ ਸਦਾਨ੍ਨਦਾਤੁਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਚਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਤਪੋਵਿਭਾਗਂ ਭਜਤੇ ਹਿ ਤਸ੍ਯ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਘਰ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਿਹਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚ ਯਃ ਪਾਲਯਤੇ ਮਨੁष੍ਯਃ । ਇਹੈਵ ਭੁਂਜਨ੍ਸਮਨੁष੍ਯਭੋਗਾਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਯਾਤੀਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯੋऽਤ੍ਰ । ਗृਹਂ ਸਦਾ ਪਾਲਯਤਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਂ ਸਮਾਯਾਤਿ ਕਥਂ ਹਿ ਦੇਵਿ
ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਵਾਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਰਵਾਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?