ਤੁਲਾਪੁਰੁषਦਾਨਾਦ੍ਯੈਰਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਭਿਰ੍ਮਖੈਃ । ਵਾਰਾਣਸੀਪ੍ਰਯਾਗਾਦਿ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਤੁਲਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਯੱਗ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ,
ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੈਰ੍ਵੇਦਪਾਠਾਦਿਭਿਰ੍ਜਪੈਃ । ਤਪੋਭਿਰੁਗ੍ਰੈਰ੍ਨਿਯਮੈਰ੍ਯਮੈਰ੍ਭੂਤਦਯਾਦਿਭਿਃ
ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰੀ ਕਰਮ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਉਗਰੇ ਤਪ, ਨਿਯਮ, ਯਮ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ,
ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੈਃ ਸੇਵ੍ਯੈਰ੍ਧਰ੍ਮੈਰ੍ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚਰਿਤੈਰ੍ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਭਿਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਹੀ ਚਲਣ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ,
ਨ ਯਾਂਤਿ ਤਤ੍ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ—ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਜਦ ਤਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਅਨਨ੍ਯਗਤਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਗਿਨੋऽਪਿ ਪਰਂਤਪੇ । ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਰਹਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜੋ ਮਨੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਨਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਭੋਗੀ ਹੋਣ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਆਦਿ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ,
ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੋਜ੍ਝਿਤਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੈਕਜਲ੍ਪਿਨਃ । ਸੁਖੇਨ ਯਾਂ ਗਤਿਂ ਯਾਂਤਿ ਨ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਸਭ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ੍ਮਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਤਤਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨ ਜਾਤੁਚਿਤ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਾਃ ਸ੍ਯੁਰੇਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਧਿਂ ਕਰਾਃ 6.71.
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਭੁਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਇਸ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਨ।
ਕਿਂਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਨਿਰਂਹਸਃ । ਨਿਰ੍ਭਯਂ ਵਿष੍ਣੁਨਾਮ੍ਨੈਵ ਯਥੇष੍ਟਂ ਪਦਮਾਗਤਾਃ
ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਪੂਜਾਂ ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧਿਤੋ ਹਰਿਃ । ਮਯਾਸ੍ਮਾਦਪਿ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵਾਂਚ੍ਛਤਾਹਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਾ
ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹਰੀ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ।
ਤਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ । ਅਂਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨਾਤ੍ਮਨੈਵੈਤਾਨ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਕੇਸ਼ਵਃ
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੇਸ਼ਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ।
ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਕਰੁਣਾਮਯਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਪੂਜ੍ਯਂਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਵਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨ੍ਵਨਃ । ਮਾਂ ਚੋਵਾਚ ਯਥਾ ਮਤ੍ਤਃ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ ਧਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੂੰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
ਤ੍ਵਾਮਾਰਾਧ੍ਯ ਤਥਾ ਸ਼ਂਭੋ ਗृਹੀष੍ਯਾਮਿ ਵਰਂ ਸਦਾ । ਦ੍ਵਾਪਰਾਦੌ ਯੁਗੇ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਲਯਾ ਮਾਨੁषਾਦਿषੁ
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਾਂਛਿਤ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।
ਸ੍ਵਾਗਮੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਜਨਾਨ੍ਮਦ੍ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਕੁਰੁ । ਮਾਂ ਚ ਗੋਪਯ ਯੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸृष੍ਟਿਰੇषੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੱਲ ਸਕੇ।
ਏष ਮੋਹਂ ਸृਜਾਮ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯੋਜਨਾਨ੍ਮੋਹਯਿष੍ਯਤਿ । ਤ੍ਵਂ ਚ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮੋਹਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਰਯ
ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਓ।
ਅਤਥ੍ਯਾਨਿ ਵਿਤਥ੍ਯਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਮਹਾਭੁਜ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਕੁਰੁ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਮਾਂ ਕੁਰੁ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਝੂਠ ਤੇ ਗਲਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਖਾ। ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੁਕਾ।
ਤਤਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਹਮਵੋਚਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਪਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ਕਥਂਚਨ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਪਾਪ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਨ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਦਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਾ ਕृਤਾ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਾ ਪਵਿਤ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਂ ਕਥਂ ਹਰੇ
ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਹਰੀ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਗੋਵਿਂਦ ਪਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਨਵੋਚਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਸ਼ਚਾਤਾਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯੇਨਾਹਮਧਿਕਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਭਵਂ ਨਗਨਂਦਿਨਿ । ਤਮੇਵ ਤਪਸਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਜਾਮਿ ਸ੍ਤੌਮਿ ਚਿਂਤਯੇ
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਪੂਜਦਾ, ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਰਮੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵੈਕਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੁਕ੍ਤਿਸਾਧਨਮ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ਤ੍ਵੇषਸ੍ਤਦਨ੍ਯਨ੍ਮੋਹਨਾਯ ਚ
ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੋਹ ਲਈ ਹੈ।
ਦਾਨਂ ਵਿਨਾ ਚ ਯਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸਾਮ੍ਯਂ ਚ ਮਮ ਵਿष੍ਣੁਨਾ । ਤੀਰ੍ਥਾਦਿਮਾਤ੍ਰਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਮਾਧਿਕ੍ਯਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਤਃ
ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਮੁਕਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਮਤਾ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉੱਤੇ ਵਧੀਕਤਾ—
ਅਭੇਦਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਦਾਦੀਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਹਰਿਣਾ ਤਥਾ । ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਮੋਹਾਯ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਤੇਨਾਦ੍ਵਿਤੀਯ ਮਹਿਮੋ ਜਗਤ੍ਪੂਜ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੋਹ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਅਦਵਿਤੀਯ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ - ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਦੇਵੇਸ਼ ਯਥਾਹਮਪਿ ਸ਼ਂਕਰ । ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ ਨਿਰੁਪਮਾ ਤਵ ਸ੍ਯਾਂ ਸਦृਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੋ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਗਵਤਃ ਪ੍ਰਿਯੇ । ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਵਾਨ ਬਾਰੇ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਦੇਵ ऋषਿਰਨੁष੍ਟੁਪਚ੍ਛਂਦਃ । ਹ੍ਰੀਂ ਬੀਜਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਲੀਂ ਕੀਲਕਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ । ੴਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਮਹਾਹਂਸਾਯ ਧੀਮਹਿ । ਤਨ੍ਨੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ ਅਂਗਨ੍ਯਾਸਕਰਨ੍ਯਾਸੌ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਯਦਾ ਪਠੇਤ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਕੋਟਿਗੁਣਿਤਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ੴਵਾਸੁਦੇਵਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ । ਪਰਂਧਾਮ ਪਰਂਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਂਤਤ੍ਵਂ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਧਾਮ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਪਰਮ ਸਤ, ਪਰਮ ਲਕੜੀ ਹੈ।
ਪਰਃ ਸ਼ਿਵਃ ਪਰੋਧ੍ਯੇਯਃ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਾਗਤਿਃ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਃ ਪਰਂਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਾਨਂਦਃ ਪਰੋਦਯਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ।
ਪਰੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਪਰਮਰ੍ਦ੍ਧਿਃ ਪਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਨਿਰਾਮਯੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਕਲਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ। ਹ੍ਰੀੰ ਬੀਜ, ਸ਼੍ਰੀੰ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਲੀੰ ਕੀਲਕ ਹੈ। ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜਪਣਾ ਹੈ। ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੀਏ, ਮਹਾਂ ਹੰਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਪਾਠ, ਅੰਗ ਨਿਆਸ ਤੇ ਕਰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੀਵਾਸੁਦੇਵਃ ਪਰਂਬ੍ਰਹ੍ਮ ਇਤਿ ਹृਦਯੇ । ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰਿਤਿ ਸ਼ਿਰਃ । ਮਹਾਵਰਾਹ ਇਤਿ ਸ਼ਿਖਾ । ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਧ੍ਵਜ ਇਤਿ ਕਵਚਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਾਮ੍ਯਲਲਿਤ ਜਗਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਮ੍ । ਯਥਾਰ੍ਥਖਂਡਿਤਾਸ਼ੇष ਇਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ । ਨਮੋਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ੴਨਮੋਨਾਰਾਯਣਾਯ ਪੁਰੁषਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਵਧਿष੍ਣ੍ਯਾਯ ਮਹਾਹਂਸਾਯ ਧੀਮਹਿ । ੴਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂਂ ਹ੍ਰੈਂ ਹ੍ਰੌਂ ਹ੍ਰਃ । ਕ੍ਲੀਂ ਕृष੍ਣਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਹ੍ਰੀਂ ਰਾਮਾਯ ਧੀਮਹਿ ਤਨ੍ਨੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ । ਕ੍ਸ਼੍ਰੌਂ ਨृਸਿਂਹਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਸ਼੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਕਂਠਾਯ ਧੀਮਹਿ ਤਨ੍ਨੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ । ੴਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਦੇਵਕੀਸੁਤਾਯ ਧੀਮਹਿ ਤਨ੍ਨਃ ਕृष੍ਣਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ । ੴ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂਂ ਹ੍ਰੈਂ ਹ੍ਰੌਂ ਹ੍ਰਃ। ਕ੍ਲੀਂ ਕृष੍ਣਾਯ ਗੋਵਿਂਦਾਯ ਗੋਪੀਜਨਵਲ੍ਲਭਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਮ੍ ਸਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਜਪੇਦ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪਠੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿਰ ਤੇ। ਮਹਾ ਵਰਾਹ ਚੋਟੀ ਤੇ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਝੰਡਾ ਕਵਚ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਜਗਤ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਥਾਰਥ ਅਸਤ੍ਰ ਸਾਰੇ ਖੰਡਨ ਲਈ। 'ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣ' ਦਾ ਨਿਆਸ ਹਰ ਥਾਂ ਕਰੋ। ਓਮ ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮਹਾਤਮਾ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਮਹਾਂ ਹੰਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਓਮ ਹ੍ਰਾਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਹ੍ਰੂੰ, ਹ੍ਰੈੰ, ਹ੍ਰੌੰ, ਹ੍ਰਹ। ਕਲੀੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹ੍ਰੀਂ ਰਾਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਦੇਵ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਕ੍ਸ਼੍ਰੌਂ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਸ਼੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਓਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਓਮ ਹ੍ਰਾਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਹ੍ਰੂੰ, ਹ੍ਰੈੰ, ਹ੍ਰੌੰ, ਹ੍ਰਹ। ਕਲੀੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਗੋਪੀਜਨ ਵੱਲਭ ਦਾ ਜਪ, ਸਵਾਹਾ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਵਾਸ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹੇ।