ਵੈष੍ਣਵਾ ਯੇ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੁਵਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਮੁਨੇ। ਤੇ ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਸਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਵਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਣਣ।
ਕਲੌ ਧਨ੍ਯਤਮਾ ਲੋਕੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੂਜਨਂ ਕृਤਮ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਦਾਨਂ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਪੂਜਿਤਾ ਯੇਨ ਵੈष੍ਣਵਾਃ। ਫਲਂ ਪਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ਼ਾਕਮਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮੇਵ ਚ
ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਲ, ਪੱਤਾ, ਸਾਗ, ਅੰਨ ਜਾਂ ਕੱਪੜਾ—
ਵੈष੍ਣਵੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ਧਨ੍ਯਾ ਭੁਵਿ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਅਰ੍ਚਿਤੋ ਵੈष੍ਣਵੋ ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਪੂਜਨਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲਈ।
ਕृਤਂ ਯੈਰਰ੍ਚਿਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੇ ਵੈ ਧਨ੍ਯਤਮਾ ਮਤਾਃ। ਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕਾਨ੍ਨਰਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮਨ੍ਯਦ੍ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਭੂਯੋਭੂਯਸ਼੍ਚ ਵਾਡਵ। ਅਤੋ ਵੈ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸੁਖਦਾਯਕਮ੍
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਵਡਾਵਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਚਾਯਂ ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭੋ ਵਤ੍ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭੀ ਹਨ, ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕ ਏਵ ਤੁ ਯੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੈष੍ਣਵੋ ਭੁਵਿ ਭੋਜ੍ਯਤੇ। ਸਹਸ੍ਰਂ ਭੋਜਿਤਂ ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਉਮਾਪਤਿਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਵੈष੍ਣਵਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂਨਾਮ ਅष੍ਟषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਮਾਪਤੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ 'ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪੰਜਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਉਪਵਾਸਾਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਦੈਵਾਮਰਸਤ੍ਤਮ । ਏਕਾ ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਤਾਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮਮਾਨਘ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਹੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ- ਮਾਸਿ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਸਾ ਵੈ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਦਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਹ੍ਯੁਪਵਾਸੇ ਮਹਾਫਲਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਾਦਰੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੁੱਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਗਮੇ ਸਰਿਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਂ ਤਾਮੁਪੋषਿਤਃ । ਅਯਤ੍ਨਾਤ੍ਸਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਫਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਧਸ਼੍ਰਵਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਯਾ ਚ ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍ । ਅਤੀਵ ਮਹਤੀ ਤਸ੍ਯਾਂ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਥਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਬੁਧ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣੋਪੇਤਾ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਨਾਰਦ । ਸਂਗਮੇ ਸਰਿਤਾਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਲਭੇਦ੍ਗੋਦਾਨਜਂ ਫਲਮ੍
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਲਪੂਰ੍ਣਂ ਤਦਾ ਕੁਂਭਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਪਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਾਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਜੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾਏ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਦੇਯਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਘृਤਪਾਚਿਤਮ੍ । ਸੋਦਕਾਂਸ਼੍ਚ ਨਵਾਨ੍ਕੁਂਭਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
ਏਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਗੋਵਿਂਦਂ ਜਾਗਰਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਸਵੇਰੇ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗਰੁੜਧਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਃ ਫਲੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ । ਪੁष੍ਪਾਂਜਲਿਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮੇਨਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਭੋਜਨ, ਫਲ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।
ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ ਗੋਵਿਂਦ ਬੁਧਸ਼੍ਰਵਣਸਂਯੁਤ । ਅਘੌਘਸਂਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਦੋ ਭਵ
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਬੁਧ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
ਅਨ੍ਨਂ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਪੂਤਂ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗੇ । ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੇ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਂਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਚੈਵ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗੇਕਚਿਤ੍ਤਰਤੋऽਪਿ ਸਨ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਂਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਹਤ੍ਯਰਣ੍ਯੇ ਯਦ੍ਵृਤਂ ਭੂਮਿਦੇਵ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਤ੍
ਇਥੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਣ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।
ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਲੋਕੇ ਮਹਾਦੁਃਖਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਦੇਸ਼ੋ ਦਾਸਰਕੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਭਾਗੇ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਾਸਰਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ—
ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਮਰੁਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਵਭਯਂਕਰਃ । ਸੁਤਪ੍ਤਸਿਕਤਾ ਭੂਮਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦੁष੍ਟਾ ਮਹੋਰਗਾਃ
ਉਥੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਜੀ, ਮਾਰੂ ਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਹੈ ਤੇ ਮਾੜੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਲ੍ਪਚ੍ਛਾਯਾਦ੍ਰੁਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਮृਤਪ੍ਰਾਣਿਸਮਾਕੁਲਾ । ਸ਼ਮੀਖਦਿਰਪਾਲਾਸ਼ਕਰੀਰੈਃ ਪੀਲੁਭਿਃ ਸਹ
ਉਹ ਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਸ਼ਮੀ, ਖਦਿਰ, ਪਲਾਸ, ਕਰੀਰ ਤੇ ਪੀਲੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਭੀਮਾ ਦ੍ਰੁਮਗਣਾਃ ਕਂਟਕੈਰਚਿਤਾ ਦृਢੈਃ । ਜਗ੍ਧਪ੍ਰਾਣਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾ ਯਤ੍ਰ ਭੂਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਤਥਾਪਿ ਜੀਵਾ ਜੀਵਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਨਿਬਂਧਨਾਤ੍ । ਨੋਦਕਂ ਨੋਦਕਾਧਾਰਾ ਵਿਦ੍ਵਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਲਾਹਕਾਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜੀ, ਉਥੇ ਬੱਦਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪਕ੍ਸ਼ਾਂਤਰਗਤੈਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛਿਸ਼ੁਭਿਸ੍ਤृषਿਤੈਃ ਸਮਮ੍ । ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਂਤਜੀਵਿਨੋ ਵਿਪ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਨੁ ਖਗੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੰਛੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੈਵਵਸ਼ਾਦ੍ਵਣਿਕ੍ । ਨਿਜਸਾਰ੍ਥਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਮਰੁਜਾਂਗਲੇ
ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵਪਾਰੀ ਨੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵੱਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ, ਮਾਰੂ ਰੇਤਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।
ਬਭ੍ਰਾਮੋਦ੍ਭ੍ਰਾਂਤਹृਦਯਃ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਟ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਃ । ਕ੍ਵ ਗ੍ਰਾਮਃ ਕ੍ਵ ਜਲਂ ਕ੍ਵਾਹਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਬੁਬੋਧ ਹ
ਉਹ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਆਪ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।