ਕੇਸ਼ਵਪ੍ਰੀਣਨਾਰ੍ਥਾਯ ਅਨ੍ਯਦਾਚਮਨਾਦृਤੇ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਂਧੈਰ੍ਧੂਪੈਸ੍ਤਥਾ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਵਾਸੋਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਮਂਤ੍ਰਮੇਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਦੇਵਦੇਵ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਾਰਕ । ਉਦਕੁਂਭਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਨਯ ਮਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਲੈ ਚੱਲ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਮਾਸਿ ਤੁ ਵੈ ਭੀਮ ਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁਭਾ । ਨਿਰ੍ਜਲਾ ਸਮੁਪੋष੍ਯਾਤ੍ਰ ਜਲਕੁਂਭਾਨ੍ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਭੀਮ, ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਜੋ ਨਿਰਜਲਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ।
ਪ੍ਰਦਾਯ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮੋਦਤੇ ਵਿष੍ਣੁਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਤਤਃ ਕੁਂਭਾਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਉਹ ਘੜੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਭੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦਿੰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਂਜੀਤ ਤਤ੍ਪਰਃ । ਏਵਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸੀ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ, ਪਾਪ ਨਾਸਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਪਦਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਨਾਮਯਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਭੀਮੇਨ ਕृਤਾ ਹ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁਭਾ । ਪਾਂਡਵਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਾ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰੋਪਦ੍ਰਵ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਭੀਮ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਚੰਗੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਂਡਵ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਉਵਾਚ- ਆषਾਢਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਕਿਂ ਵੈ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਢੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ- ਵ੍ਰਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਰਾਜਨ੍ਕਥਯਾਮਿ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢਸ੍ਯਾਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਯੋਗਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਆਢੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਜੋ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਯੋਗਿਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਪੋਤਭੂਤਾ ਸਨਾਤਨੀ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਸਾਰਭੂਤਾ ਯੋਗਿਨੀ ਵ੍ਰਤਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਨੌਕਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ ਤੇ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਕਥਯਾਮਿ ਤਵਾਗ੍ਰੇऽਹਂ ਕਥਾਂ ਪੌਰਾਣਿਕੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਅਲਕਾਯਾਂ ਰਾਜਰਾਜਃ ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਲਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਪੁष੍ਪਬਟੁਕੋ ਹੇਮਮਾਲੀਤਿ ਨਾਮਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸੁਰੂਪਾ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਤਿ ਨਾਮਤਃ
ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪੁਸ਼ਪਬਟੂਕਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੇਮਮਾਲੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ; ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖਸ਼ੀ ਸੀ।
ਸ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚਾਸਕ੍ਤਮਨਾ ਕਾਮਪਾਸ਼ਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਮਾਨਸਾਤ੍ਪੁष੍ਪਨਿਚਯਮਾਨੀਯ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਪਤ੍ਨੀਪ੍ਰੇਮਰਸਾਸਕ੍ਤੋ ਨ ਕੁਬੇਰਾਲਯਂ ਗਤਃ । ਕੁਬੇਰੋ ਦੇਵਸਦਨੇ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ਿਵਪੂਜਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉੱਧਰ ਕੁਬੇਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਰਾਜਨ੍ਪੁष੍ਪਾਗਮਸਮੀਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਹੇਮਮਾਲੀ ਸ੍ਵਭਵਨੇ ਰਮਤੇ ਕਾਂਤਯਾ ਸਹ
ਮਹਾਰਾਜ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇਮਮਾਲੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਟ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਥ ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਕੋਪਿਤਃ । ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਯਾਤਿ ਭੋ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਹੇਮਮਾਲੀ ਦੁਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਮਾੜਾ ਹੇਮਮਾਲੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਊਚੁਃ - ਵਨਿਤਾਕਾਮੁਕੋ ਗੇਹੇ ਰਮਤੇ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਨृਪ । ਤੇषਾਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕੁਬੇਰਃ ਕੋਪਪੂਰਿਤਃ
ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਬੇਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਆਹ੍ਵਯਾਮਾਸ ਤਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਬਟੁਕਂ ਹੇਮਮਾਲਿਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਾਲਾਤ੍ਯਯਂ ਸੋऽਪਿ ਭਯਵ੍ਯਾਕੁਲਲੋਚਨਃ
ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹੇਮਮਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਹੇਮਮਾਲੀ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ।
ਅਸ੍ਨਾਤ ਏਵ ਆਗਤ੍ਯ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਦਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ
ਉਹ ਨਾ੍ਹਾ ਕੇ ਵੀ ਨਾ, ਸਿੱਧਾ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੁਬੇਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਰੁषਾਵਿष੍ਟਃ ਕੋਪਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਧਰਃ । ਧਨਦ ਉਵਾਚ- ਆਃ ਪਾਪ ਦੁष੍ਟ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤ ਕृਤਵਾਨ੍ਦੇਵਹੇਲਨਮ੍
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਠ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਹਿ! ਪਾਪੀ, ਮਾੜਾ, ਬਦਚਲਣ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਕੁष੍ਠਵृਤੋ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਂਤਯਾ ਤਯਾ । ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਦਪਧ੍ਵਸ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਥਾਧਮ
ਤੈਨੂੰ ਅੱਠਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋੜ ਹੋਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾ, ਇੱਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਮਾੜੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਪਪਾਤ ਸਃ । ਮਹਾਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤਸ਼੍ਚ ਕੁष੍ਠੈਃ ਪੀਡਿਤਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕੋੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨ ਸੁਖਂ ਦਿਵਸੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਲਭਤੇ ਨਿਸ਼ਿ । ਛਾਯਾਯਾਂ ਪੀਡਿਤਤਨੁਰ੍ਨਿਦਾਘੇऽਤ੍ਯਂਤਪੀਡਿਤਃ
ਉਸਨੂੰ ਦਿਨ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਤਪਦੇ ਪਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਸ਼ਿਵਪੂਜਾਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਲੁਪ੍ਯਤੇ । ਪਾਤਕੇਨਾਭਿਭੂਤੋऽਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯਸੌ
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਪਾਪ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਭ੍ਰਮਮਾਣਸ੍ਤਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਹਿਮਾਦ੍ਰਿਂ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮੁਨਿਵਰਂ ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਂ ਤਪੋਨਿਧਿਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਯਸ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਯਸਾ ਸਮਮ੍ । ਵਵਂਦੇ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤ੍
ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ।
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯੋ ਮੁਨਿਵਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਕਂਪਿਤਂ ਤਥਾ । ਪਰੋਪਕਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸਮਾਹੂਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ:
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁष੍ਠਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤੋ ਨਿਂਦ੍ਯਤਰੋ ਹ੍ਯਸਿ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍
"ਤੈਨੂੰ ਕੋੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹੇਮਮਾਲ੍ਯੁਵਾਚ- ਰਾਜਰਾਜਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਹੇਮਮਾਲੀਤਿ ਨਾਮਤਃ । ਮਾਨਸਾਤ੍ਪਦ੍ਮਨਿਚਯਮਾਨੀਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਮੁਨੇ
ਹੇਮਮਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਹੇਮਮਾਲੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ।"