ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਂਗਾਨ੍ਸ ਮੁਂਚਮਾਨੋऽਤਿਕੋਪਨਃ । ਕਾਲਰੂਪਾਂ ਤੁ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਪਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਦੁਃਖਾਰ੍ਜਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨੀਤਂ ਤਪੋਦृष੍ਟ੍ਵਾਤਯਾਸਹ । ਸਕਂਪੋष੍ਠੋ ਮੁਨਿਸ੍ਤਤ੍ਰਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਕੁਲੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤਪ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕੰਬ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਬਰਾ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਥਮੇਧਾਵੀ ਤ੍ਵਂ ਪਿਸ਼ਾਚੀ ਭਵੇਤਿ ਚ । ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਾਪੇ ਦੁਰਾਚਾਰੇ ਕੁਲਟੇ ਪਾਤਕਪ੍ਰਿਯੇ
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਪਿਸਾਚਣ ਬਣ ਜਾ! ਤੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ, ਪਾਪਣ, ਮਾੜੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਕੁਲਟਾ, ਪਾਪ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ!"
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਸਾ ਦਗ੍ਧਾ ਵਿਨਯਾਵਨਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸੁਭ੍ਰੂਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਾਂਛਤੀ ਮੁਨਿਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯਾਨੁਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰੁ
ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦੀ ਹੋਈ, "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ।"
ਸਤਾਂ ਸਂਗੋ ਹਿ ਭਵਤਿ ਵਚੋਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪਦੈਃ । ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨੀਤਾ ਵੈ ਬਹੁਵਤ੍ਸਰਾਃ । ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਸੁਵ੍ਰਤ
"ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਕਦਮ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧੀਰਜੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।"
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਚਨਂ ਭਦ੍ਰੇ ਸ਼ਾਪਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਤ੍ਵਯਾ ਪਾਪੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨੀਤਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਭਲੀਏ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਤਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਪਾਪਣ?"
ਚੈਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਭਵੇਦੇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁਭਾ । ਪਾਪਮੋਚਨਿਕਾ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਂਕਰੀ
"ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਭ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਾਪਮੋਚਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।"
ਤਸ੍ਯਾ ਵ੍ਰਤੇ ਕृਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਪਿ ਮੇਧਾਵੀ ਜਗਾਮ ਪਿਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
"ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਜੇ ਤੂੰ ਕਰੇਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਪਿਸਾਚਣ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਮਾਗਤਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਚ੍ਯਵਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਤਮ੍ । ਕਿਮੇਤਦ੍ਵਿਹਿਤਂ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕृਤਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ?"
ਮੇਧਾਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਪਾਤਕਂ ਵੈ ਕृਤਂ ਤਾਤ ਰਮਿਤਾ ਚਾਪ੍ਸਰਾ ਮਯਾ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਾਤ ਯੇਨ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਕ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ?"
ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ- ਚੈਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਪਾਪਮੋਚਨੀ । ਅਸ੍ਯਾ ਵ੍ਰਤੇ ਕृਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪਾਪਰਾਸ਼ਿਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਪਮੋਚਨੀ ਨਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਗਤਂ ਪਾਪਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਤਪੋਯੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵ ਸਃ
ਪਿਉ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਸਾਪ੍ਯੇਵਂ ਮਂਜੁਘੋषਾ ਚ ਕृਤ੍ਵੈਤਦ੍ਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਪਾਪਮੋਚਨਿਕਾਵ੍ਰਤਾਤ੍ । ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਧਰਾ ਸਾ ਵੈ ਗਤਾ ਨਾਕੇ ਵਰਾਪ੍ਸਰਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਜੁਘੋਸ਼ਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਪਾਪਮੋਚਨੀ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਸਾਚਣ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਅਪਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੀ ਗਈ।
ਲੋਮਸ਼ ਉਵਾਚ- ਪਾਪਮੋਚਨਿਕਾਂ ਰਾਜਨ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇषਾਂ ਪਾਪਂ ਚ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਮੋਚਨੀ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"
ਪਠਨਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਗੋਸਹਸ੍ਰਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਹੇਮਹਾਰੀ ਚ ਸੁਰਾਪੋ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ
"ਇਹ ਪਾਠਣ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ ਹੋਵੇ, ਸੋਨਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—"
ਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰਣਾਤ੍ਪਾਪਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਂਤਿ ਤੇ । ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਕਰਣਾਦ੍ਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
"ਉਹ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ- ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ । ਚੈਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਕਿਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੁੱਕਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਰਾਜਨ੍ਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾਤਨੀਮ੍ । ਵਸਿष੍ਠੋ ਯਾਮਕਥਯਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਿਲੀਪਾਯ ਪृਚ੍ਛਤੇ
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦੱਸੀ ਸੀ।
ਦਿਲੀਪ ਉਵਾਚ- ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਚੈਤ੍ਰਮਾਸਿ ਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਕਿਂਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍
ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੁੱਕਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ਕਥਯਾਮਿ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਚੈਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਕਾਮਦਾ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚੈਤ੍ਰ ਦੇ ਸੁੱਕਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਂ 'ਕਾਮਦਾ' ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਪਾਪੇਂਧਨਦਵਾਨਲਃ । ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਪਾਪਘ੍ਨੀਂ ਪੁਣ੍ਯਦਾਯਿਨੀਮ੍
ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਨਾਗਪੁਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਹੇਮਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤੇ । ਪੁਂਡਰੀਕਮੁਖਾ ਨਾਗਾ ਨਿਵਸਂਤਿ ਮਹੋਤ੍ਕਟਾਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੁੰਦਰ ਨਾਗਪੁਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਾਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੇ ਪੁਂਡਰੀਕੋ ਰਾਜਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਸਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਕਿਨ੍ਨਰੈਸ਼੍ਚੈਵ ਅਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਵਰਾਪ੍ਸਰਾਸ੍ਤੁ ਲਲਿਤਾ ਗਂਧਰ੍ਵੋ ਲਲਿਤਸ੍ਤਥਾ । ਉਭੌ ਰਾਗੇਣ ਸਂਰਕ੍ਤੌ ਦਂਪਤੀ ਕਾਮਪੀਡਿਤੌ
ਉਹਨਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਲਲਿਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲਲਿਤਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੰਪਤੀ ਸਨ।
ਰੇਮਾਤੇ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਰਮ੍ਯੇ ਧਨਧਾਨ੍ਯਯੁਤੇ ਤਦਾ । ਲਲਿਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਹृਦਯੇ ਪਤਿਰ੍ਵਸਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਹृਦਯੇ ਤਸ੍ਯ ਲਲਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਸਤਿ ਭਾਮਿਨੀ । ਏਕਦਾ ਪੁਂਡਰੀਕੋऽਥ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਸਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਪੁੰਡਰੀਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਗੀਤਂ ਗਾਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਲਲਿਤੋ ਦਯਿਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਪਦਬਂਧਸ੍ਖਲਜ੍ਜਿਹ੍ਵੋ ਬਭੂਵ ਲਲਿਤਾਂ ਸ੍ਮਰਨ੍
ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਲੜਖੜਾ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮਨੋਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਕਟੋ ਨਾਗਸਤ੍ਤਮਃ । ਪਦਬਂਧਚ੍ਯੁਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਡਰੀਕੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਕਟ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਪੁੰਡਰੀਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਕੋਟਕਵਚਃ ਪੁਂਡਰੀਕੋ ਭੁਜਂਗਰਾਟ੍ । ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਨਯਨੋ ਬਭੂਵਾਤਿਭਯਂਕਰਃ
ਕਰਕੋਟਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪੁੰਡਰੀਕ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਲਲਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਂਤਂ ਮਦਨਾਤੁਰਮ੍ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਭਵ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਃ ਪੁਰੁषਾਦਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲਲਿਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣ ਜਾ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਦੈਤ।'