ਵਾਗੀਸ਼ ਵਿष੍ਣ੍ਵੀਸ਼ ਪੁਰਂਦਰਾਦ੍ਯਾਃ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਾਯ ਵਿਦਾਂਵਿਦੋऽਪਿ। । ਭਜਂਤਿ ਯਤ੍ਤੀਰਮਨੀਲਨੀਲਂ ਸਤੀਰ੍ਥਰਾਜੋ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਵਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੀਲੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਕਲਿਂਦਜਾ ਸਂਗਮ ਵਾਪ੍ਯਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਗਤਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਧੁਨੀਧੁਨੋਤਿ। । ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਤਾਪਤ੍ਰਿਤਯਂ ਜਨਸ੍ਯ ਸ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੋ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਜਿੱਥੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦਰਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਗੰਗਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਵਟਃ ਸ਼੍ਯਾਮਗੁਣੋਵृਣੋਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਯਯਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲ ਯਾਜਨਾਨਾਮ੍। । ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਰਮਂ ਕृਂਤਤਿ ਯਤ੍ਰਦृष੍ਟਃ ਸ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੋ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਕਾਲਾ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਕਾਲੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੁੱਚੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਝਲਕ ਕਾਲੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਕृਤਿਂ ਵਿਹਾਯ ਭਜਂਤਿ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕ ਭਾਗਧੇਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਸੇਵਯਾ ਦੇਵ ਨृਦੇਵਤਾਦਿ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਮਾਮਨਂਤਿ। । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮ ਭੂਮਿਰਾਜ੍ਯਂ ਸ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੋ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਵਰਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਏਨਾਂਸਿ ਹਂਤੀਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਵਾਰ੍ਤਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤਾਪੇਨ ਦृਸ਼ੋ ਭਵਂਤਿ। । ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਂ ਪ੍ਰਤਤਾਪ ਗੋਭਿਃ ਸ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੋ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਧਤ੍ਤੇ ऽਭਿਤਸ਼੍ਚਾਮਰ ਚਾਰੁਕਾਂਤਿਂ ਸਿਤਾਸਿਤੇ ਯਤ੍ਰਸਰਿਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯੇ
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚਮਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਨਪੁਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪਥਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸਮਾਗਮੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਤਯਾਗਮਾਤ੍ਰਾਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਸਿੱਧਾ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇषਾਂਚਿਜ੍ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਰ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਸੁਵਚਸਾਂ ਯਾਮਿਯਾਮੀਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕੇषਾਂ।। ਚਿਤ੍ਪ੍ਰੇਪ੍ਸਤਾਂ ਯਂ ਨਿਯਤਮਤਿਯਤੇਦ੍ ਵਰ੍षਵृਂਦਂ ਵਰਿष੍ਠਮ੍। । ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਾਗ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਭਵਤਿ ਭਵਤਿ ਨੋ ਵਾਸ ਵਾਚਾਮਵਾਚ੍ਯੋ। । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਵੇਣੀ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਦृਗਤਿਥਿਃ ਕਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪ੍ਰਯਾਗਃ
ਕਈਆਂ ਲਈ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 'ਚਲੋ, ਚਲੋ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਵੱਖਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਰਲ ਹੈ।
ਲੋਕਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਮਖਕृਤਿषੁ ਕਲੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਕਾਮੈਰ੍ਜਯ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਵਚੋਭਿਃ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਮੁਖ ਮਖਫਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਚ੍ਯਸਾਂਗਂ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਯਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤੁਰਤਾਦਿ ਦੋषਤਃ ਸਂਧ੍ਯਾ ਵਿਧਿਰ੍ਨੋ ਸਮੁਪਾਸਿਤੋऽਭੂਤ੍। । ਚੇਦਤ੍ਰ ਸਂਧ੍ਯਾਂ ਚਰਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ਸਂਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਾ ऽਖਿਲਜਨ੍ਮਨੋऽਪਿ ਮੇ
ਮੇਰੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਜੇ ਇੱਥੇ ਸੰਧਿਆ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਸਾਰੇ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਗਰ੍ਜਨ੍ਮਹਿਮਨਿ ਤਪਸਿ ਪ੍ਰੇਮਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੈਰ੍ਧ੍ਯਾਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਾਂਸ਼ੁਂ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀਪਰਿਵृਢਮ੍ ਅਤੁਲਂ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਂ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਗੋਲਂਕਾਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਵਯਮਮਰਵਰਂ ਚੇਤਨਂ ਤਂ ਨਮਾਮਿ
ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧੂੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਗੋਲ ਚਮਕਦਾ, ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਭਿਃ ਸੁਤਪੋਨ੍ਵਤਪ੍ਤ ਕਿਮਹੋ ਏਜ੍ਯਂਤ ਕਿਂਵਾਧ੍ਵਰਾਃ। ਪਾਤ੍ਰੇ ਦਾਨਮਦਾਯਿ ਕਿਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਚਿਤਾਃ । ਕਿਂ ਸਤ੍ਤੀਰ੍ਥਮਸੇਵਿ ਕਿਂ ਦ੍ਵਿਜਕੁਲਂ ਪੂਜਾਦਿਭਿਃ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਪਿ ਸਦਾ। ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਦਾ ਸਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਕਿਹੜੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਸੇਵਿਆ, ਕਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਦਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਭਾਗ੍ਯੈਰ੍ਮੇऽਧਿਗਤਾ ਹ੍ਯਨੇਕਜਨੁषਾਂ ਸਰ੍ਵਾਘਵਿਧ੍ਵਂਸਿਨੀ। ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਯੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਸਂਸਾਰਸਿਂਧੋਸ੍ਤਰੀ । ਲਬ੍ਧਂ ਸਜ੍ਜਨੁषਃ ਫਲਂ ਕੁਲਮਲਂ ਚਕ੍ਰੇ ਪਵਿਤ੍ਰੀਕृਤਃ। ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਚਾਪ੍ਯਖਿਲਂ ਕृਤਂ ਕਿਮਪਰਂ ਸਰ੍ਵੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਨਾਵ; ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ?
ਜੀਵਨ੍ਨਰਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭਦ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਵਂ ਵਦਂਤੀਤਿ ਮृषਾ ਨ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਾ ਵੈ ਵਪੁषੇ ਦृਸ਼ੇ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਪਿ ਕਾਸ਼ੀ ਕ੍ਸ਼ਣਭਂਗੁਰੇਣ
ਜੀਵਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲੱਖ ਵਧਾਈਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨੈਣਾਂ ਲਈ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਧਾਤੁਮਮਰੈਰਪਿ ਦਿਵ੍ਯਭੂਮੌ ਸਤ੍ਤੀਰ੍ਥ ਲਿਂਗਗਣਨਾਰ੍ਚਨਤਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ । ਯਾਨੀਹ ਗੁਪ੍ਤ ਵਿਵृਤਾਨਿ ਪੁਰਾਤਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਯੋਜਿਤਕਰਃ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਤੇਭ੍ਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ, ਲੁਕਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ, ਸਿਧ ਹੋਏ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਭੀਤ੍ਯਾ ਦੁਰਿਤਵ੍ਰਜਾਤ੍ਕਿਮੁ ਮੁਦਾ ਪੁਣ੍ਯੈਰਗਣ੍ਯੈਃ ਕृਤੈਃ। ਕਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਭ੍ਯਸਨਾਨ੍ਮਦੇਨ ਜਡਤਾਦੋषਾਦ੍ਵਿषਾਦੇਨ ਕਿਮ੍ । ਕਿਂ ਗਰ੍ਵੇਣ ਧਨੋਦਯਾਦਧਨਤਾਤਾਪੇਨ ਕਿਂ ਭੋਜਨਾਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਪਯਸਿ ਚੇਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਅਣਗਿਣਤ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਘਮੰਡ ਜਾਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ; ਜੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਣ।
ਅਲ੍ਪਸ੍ਫੀਤਿ ਨਿਰਾਮਯਾਪਿ ਤਨੁਤਾ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਕ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਾਢ੍ਯ ਬਲੇਨ ਕੇਵਲਮਨੋਰਾਗਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਯਤ੍ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਮਨੋਰਥੈਰਵਿषਯਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਰਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ। ਪਿ ਗਦਾਧਰਸ੍ਯ ਨਗਰੀ ਸਦ੍ਯੋਪਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਾ
ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਛੋਟਾ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਸਪਸ਼ਟ ਯੋਗਤਾ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਵੇ; ਚਾਹੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਕृਤਿਰ੍ਨਪੂਰ੍ਵਪੁਰੁषਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਬਲਂ ਚਾਤ੍ਰ ਯਨ੍ਨਾਪੀਦਂ ਸ੍ਵਜਨ। ਪ੍ਰਮਾਣਮਚਲਂ ਕਿਂਸ੍ਵਾਪਤਾਪਾਦਿਕਮ੍। ਯਾਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ ਗਯਾਪ੍ਰਯਾਗਯਮੁਨਾ ਕਾਸ਼ੀਸੁਪਰ੍ਵਾਗਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ। ਮਹਾਫਲੋ ਵਿਜਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾਰਦਾਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕੰਮ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਗਯਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਯਮੁਨਾ ਜਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ! ਉਥੇ, ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸਮਯੇ ਦੂਰਾਤ੍ਸ੍ਮृਤੋऽਪਿ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਿਦਃ । ਤਂ ਗਯਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਮਾਮਿ ਸ਼੍ਰੀਗਦਾਧਰਮ੍
ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸ੍ਰੀ ਗਦਾਧਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਂਥਾਨਂ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਦੁਸ੍ਤਰਮਿਮਂ ਦੂਰਾਦਵੀਯਸ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਤਰਕ੍ਸ਼ੁਕਂਟਕਫਣਿਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰ੍ਥਿਭਿਃ ਸਂਕੁਲਮ੍ । ਆਗਤ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਵ੍ਯਯਂ ਕृਪਣਵਾਗ੍ਯਾਚੇਜ੍ਜਨਃ । ਕਰ੍ਪਰੀਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਰਿਗਦਾਧਰ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮੁਤ੍ਕਂਠਤੇ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖਤਰੇ—ਸ਼ੇਰ, ਚੋਰ, ਕੰਡੇ, ਸੱਪ—ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਹਿਲਾ ਖਰਚਾ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾੜੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਕਰਪਰਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਗਦਾਧਰ, ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਲਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਨਿਜਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਵੈ ਦੇਵਤਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਨੀਹਵਤ੍ਕਥਮਿਹੌਦਾਸੀਨ੍ਯਮਾਲਂਬਸੇ । ਕਿਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਨਿਰ੍ਦਯਤ੍ਵਮਧੁਨਾ ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਂ ਕਲੇਃ ਕਿਂ ਵਾ ਸਤ੍ਵਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨृषੁ ਚਿਰਂ ਕਿਂ ਵਾਸ੍ਯ ਸੇਵਾਰੁਚਿਃ
ਹੇ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਉਦਾਸੀ ਕਿਉਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਬੇਰਹਮੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਦੀ ਨੇਕੀ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ?
ਗਦਾਧਰ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਂਚੀਰ੍ਣਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਅਨੁਜਾਨੀਹਿ ਮਾਂ ਦੇਵ ਗਮਨਾਯ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਹੇ ਗਦਾਧਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ, ਹੇ ਦੇਵ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਦਾਯਕਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਪਠੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਕਾਲੇ ਤੁ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਇਹ ਚਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੁਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਸਮਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਪਠਨਾਜ੍ਜਪਾਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਗਂਗਾਯਾ ਯਮੁਨਾਯਾਃ ਸ੍ਤੁਤੇਰ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਦੋषਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣਨ, ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਸਨਾਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਦੇਵਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁਲਸੀਭਵਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਾਦਾਜਨ੍ਮਮਰਣਾਂਤਿਕਾਤ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤ੍ਰਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਮੂਲਂ ਸ਼ਾਖਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਕਂਧਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਤੁਲਸੀ ਸਂਭਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਵਨਂ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਦਿਕਮ੍
ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹ, ਟਾਹਣੀ, ਛਾਲ, ਡੰਡੀ—ਤੁਲਸੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਮਿੱਟੀ ਸਮੇਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਦਹ੍ਯਤੇ ਯੇषਾਂ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਦਤ੍ਵਾ ਚ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਾਂਗੇषੁ ਮृਤਸ੍ਯ ਵੈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਹਂ ਸੋऽਪਿ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਰਣੇ ਯਸ੍ਯ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਰੇਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਜੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ,
ਤੁਲਸੀਦਾਰੁਣਾ ਦਾਹੋ ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਵृਤਿਃ । ਯਦ੍ਯੇਕਂ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਾष੍ਠਸ਼ਤਸ੍ਯ ਹਿ
ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਜੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹੋਵੇ,