ਅਥ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋ ਮਹਾਗਦਾਮਾਦਾਯ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯ ਵਾਨਰਾਨਨੇਕਸ਼ੋ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਮੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਂ ਗਦਯਾऽਹਨ੍
ਫਿਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਫੜੀ, ਬਹੁਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਰਾਮੋ ਨਿਸ਼ਿਤਬਾਣਸ਼ਤੇਨ ਤਮਹਨ੍ਮਮਾਰ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਵਿਭੀषਣੇਨ ਰਾਵਣਾਦੇਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਾਲਯਂ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਲਙ੍ਕਾਰਾਜ੍ਯੇ ਵਿਭੀषਣਮਭਿषਿਚ੍ਯ ਸੀਤਾਮਗ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮੁਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਭ੍ਯਾਂ ਨਮਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਹਰੇਣ ਦਤ੍ਤਾਖਿਲਾਮृਤਬਲਾਯੁष੍ਯਃ ਸੁਪੁष੍ਪਕਮਾਰੁਹ੍ਯ ਜਲਧਿਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਪਾਰਾਵਾਰਤਟੇ ਸੇਨਾਂ ਸਮਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਤਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਦੇਵੈਰਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤੋऽਯੋਧ੍ਯਾਮਗਮਤ੍
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਵਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਖ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁਰਹਰ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਇਆ, ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਭਰਤਾਦਿਸਮੁਪੇਤੋ ਨਾਗਰੈਰ੍ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਃਸ੍ਵਗृਹਮਗਮਤ੍
ਭਰਤ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ।
ਆਤ੍ਮਨਾऽਗਤਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦਿਦੇਵਾਨਾਸਨਾਦਿਨਾऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਾਨਰਾਨ੍ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਜਟੋऽਭਿषਿਕ੍ਤੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਵਣਵਧਹਰ੍षਿਤਾ ਦੇਵਾ ਰਾਮਮੂਚੁਃ
ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਖੋਲ ਕੇ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤ੍ਵਯਾऽਤ੍ਮਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਵਯਂ ਨਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਰਿਪਾਲਯ ਤ੍ਵਮਾਦਿਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਨਿਖਿਲਦੁष੍ਟਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਵਤੀਰ੍ਣੋ ਰਾਵਣਂ ਸਬਾਨ੍ਧਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਲੋਕਤ੍ਰਯਰਕ੍ਸ਼ਕੋऽਸਿ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਤਾਃ
ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਦਿ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਥਾਯੋਧ੍ਯਾਵਾਸਿਨੋ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾ ਊਚੁਃ
ਫਿਰ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਸਮਾਯਾਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸਿ ਵੈ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਸੇ ਰਾਮ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਪਾਲਯਸੇ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮਿਲੀ। ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਮ; ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਯਾ ਯਜ੍ਞਾਃ ਕਰਿष੍ਯਂਤੇ ਤ੍ਵਯਾ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਇਤਿਪੌਰਵਚਃਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ
ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਯਜਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਧੇਗਾ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੀਵ-ਨੇਤ੍ਰ ਰਾਮ...
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਥੋਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾਗਰਾਨ੍ਸਮਪੂਜਯਤ੍ । ਮੁਨੀਨੁਵਾਚਧਰ੍ਮ੍ਮਾਤ੍ਮਾਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਖਿਲੈਰ੍ਜਨੈਃ
ਫਿਰ, ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਧਰਮ-ਮਈ ਰਾਮ ਨੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤਪਃਸਮृਦ੍ਧਂਵਃਕਚ੍ਚਿਦ੍ਯਜ੍ਞਃਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਃ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਦਾਰਨਿਰਤਾਃਕਚ੍ਚਿਦੀਸ਼ੋਭਿਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਤਪ ਵਧੀਆ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਯਜਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਪ੍ਰਜਸੋਭਾਰ੍ਯਾਃਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵਂਸੁਖੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਕੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੁਖਮਈ ਹੈ?
ਮੁਨਯ ਊਚੁਃ - ਤ੍ਵਯਿ ਰਾਜਨਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ । ਗਚ੍ਛਾਮਹੇ ਪਦਮਿਤਃ ਕਿਂ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਨृਪ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਥੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋ?
ਰਾਮ ਉਵਾਚ- ਯਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਸੀਦਂਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਂਭੁਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੀਦਤੀਸ਼ਾਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਭੋਜਨਮਿਹ ਗਂਤੁਮਰ੍ਹਾ ਅਨਂਤਰਮ੍ । ਅਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਗਣਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭੋਜਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ...
ਅਭਿਵਰ੍ਧ੍ਯਤਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰ੍ਹृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਪਦਂ ਯਯੁਃ । ਰਾਮੋऽਪਿ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਃ ਸਭਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਹਾਨੁਜਃ
ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਰਹਿਆ।
ਅਕਂਟਕਂ ਸ ਕृਤਵਾਨ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਜਨਪ੍ਰਿਯਃ । ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯੇਤਦੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਪਾਤਕੀ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਲਵੇ,
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਦੁਰ੍ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ਼੍ਚੇਦਂ ਸ੍ਮਰਤੇ ਨਰਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਏਵਮੇਤਦੁਦੀਰਿਤਮ੍
ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗृਹੇ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਧੀਃ । ਮੁਨੀਂਦ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਸਹਿਤੋ ਵਾਨਰਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਮੇਘਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਤਥਾਕਾਸ਼ੇ ਮਂਦਂ ਚਰਤਿ ਮਾਰੁਤੇ । ਤਦ੍ਵਨਾਭ੍ਯਂਤਰੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੁਦੇਵਗृਹਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਮਿਲਿਆ।
ਅष੍ਟਾਪਦਸ੍ਤਂਭਯੁਤਂ ਹੇਮਪਟ੍ਟਿਕਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਮਣਿਮੌਕ੍ਤਿਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਰਾਜਤੈਃ ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਸਥੰਭ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ।
ਪਾਟੀਰਚਂਦ੍ਰਕਸ੍ਤੂਰੀਕੁਂਕੁਮੈਃ ਸੁਰਭੀਕृਤਮ੍ । ਕਰ੍ਦ੍ਦਮੈਰ੍ਜਾਲਕਯੁਤਂ ਸ਼ਕਲੋਪਰਿ ਸਂਵृਤਿ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਕਪੂਰ, ਚੰਦਨ, ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ, ਉਪਰੋਂ ਟਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਚਂਦ੍ਰਜੋਤ੍ਸ੍ਨਾਗਮਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਧ੍ਯਭਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ । ਗृਹਾਂਤਰ੍ਭੂਤਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਚਂਦ੍ਰਪੁष੍ਪਰਸੋਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਚੰਦਨੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਧ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਰਸ਼ ਚੰਦਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦਿਗੁਦੀਚੀ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਭਿਤ੍ਤਿਕਲ੍ਪਨਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਸ੍ਤਂਭੇਸ੍ਤਂਭੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ ਸ੍ਵਪਾਦੀ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ; ਹਰ ਸਥੰਭ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਾਂਗਣਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਫਟਿਕੋਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਗृਹਾਂਗਣਾਧਿਕਚ੍ਛਾਯਃ ਪਾਰਿਜਾਤਮਹੀਰੁਹਃ
ਉਸ ਦਾ ਆੰਗਣ ਸੌ ਹੱਥ ਲੰਬਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਰੁੱਖ ਘਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਛਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਪ੍ਰਾਵृਤਿਕਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਬਿਡਂ ਕਦਲੀਵਨਮ੍ । ਕਦਲੀਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕੇਤਕੀਵਨਸਂਵृਤਮ੍
ਉਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਯੂਰਨਾਦਬਹੁਲਂ ਮਂਜੁਕੂਜਨ੍ਮਧੁਵ੍ਰਤਮ੍ । ਪਾਰਾਵਤਗਣਧ੍ਵਾਨਂ ਨਾਨੋਪਵਨਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਮਧੁਰ ਗੂੰਜਦੇ ਭੌਂਰਿਆਂ, ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਥਾਂ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ਼ਤਸਂਬਾਧਂ ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਨਾਦਿਤਮ੍ । ਸ਼ਾਖਾਲਂਬਿਮਹਾਰਤ੍ਨਸ਼ੋਭਿਤਾਨੇਕਪਾਦਪਮ੍
ਉਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਮਸਤ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਿਨ੍ਨਰੀਵਨਿਤਾਗੀਤਨਾਦਪੂਰਿਤਦਿਙ੍ਮੁਖਮ੍ । ਅਨੇਕਾਰਾਮਸੁਭਗਂ ਗੌਤਮੀਤਟਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਕਿਨਨਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸਨ; ਕਈ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਕੰਢਾ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।