ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਥ ਤਤੋ ਹਸ੍ਤੌ ਕਰ੍ਮਾਨੁष੍ਠਾਨਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ- ਯੂਯਮੇਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭਸ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਘृष੍ਯ ਚ
ਫਿਰ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਸਮ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਮਲ ਕੇ—'
ਗੁਣਾਨ੍ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵੋਦਿਤਾ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
'ਗੁਣ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।' ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼—'
ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਹਮਹਮਿਕਯਾ ਤਦਾ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਬੋਧਨਾਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਵਮੂਚਿਰੇ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਵੱਡਿਆਈ ਵਿਚ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕਂ ਗੁਣਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ਕੋ ਵਾ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸੁਤਾਨਥ । ਕਰ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੁਖਰੇਣ੍ਵੈਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
'ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰੀਏ? ਕੌਣ? ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਅਲ੍ਪਾਯੁਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਨੁਭਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਯੋऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਮਾਲਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗੋਪਨਮ੍
'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਨੂ ਨਾਲ ਹੈ। ਮੈਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'
ਰਜੋਗੁਣਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਨ ਚ ਜਾਨਾਸਿ ਮਾਂ ਤਦਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਕਬਲੋ ਵਿष੍ਣੁਰਾਯੁषਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧਿਕਃ
'ਤੂੰ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।'
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਮਾਲਾਭਰਣੇ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਮੈਵ ਤੁ । ਚਤੁਰ੍ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਿष੍ਣੋਰਾਯੁਰੁਦਾਹृਤਮ੍
'ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧਿਕਸਤ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ਸਤ੍ਵਮਾਲਂਬਤਾਂ ਹਰਿਃ । ਜਾਨਾਤਿ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਮਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦੇਵ ਨ ਵਿਸ੍ਮਰੇਤ੍
'ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ।'
ਸਾਤ੍ਵਿਕੈਕੈਵ ਪੂਜਾਸ੍ਯ ਰਾਜਸੀ ਤਾਮਸੀ ਨ ਤੁ । ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸਤ੍ਵਗੁਣਂ ਰਜਵਕ੍ਤ੍ਰਾਵਮਾਨਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਤਵਿਕ ਪੂਜਾ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ, ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਤਾਮਸੀ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਰਜ ਜਾਂ ਤਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਠੰਢ-ਚੈਨ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਸੁਭਾਵ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਭੋਨੀਲਂ ਤਥਾ ਚੈਵ ਗੁਣਂ ਸ਼ਂਭੁਸ੍ਤਥਾਭਜਤ੍ । ਸਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਧਾਰ ਚ ਪੁਰਾ ਕਿਲ
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਗੁਣ ਅਪਣਾਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਸਨ।
ਅਤੋऽਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਪੂਜਾ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਰਜਸ਼੍ਚ ਤਮਸਾਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਰੁਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਜ ਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰੁਣਾਪਿ ਤਤਃ ਪੂਜਾ ਸ਼ਂਕਰੇ ਗਤਿਦਾ ਮਤਾ । ਰਜਸ਼੍ਚ ਤਮਸਾਯੁਕ੍ਤਮਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍
ਕਠੋਰ ਪੂਜਾ ਵੀ ਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਪਿ ਤਤਃ ਪੂਜਾ ਸ਼ਂਕਰੇ ਫਲਦਾ ਮਤਾ । ਤਮਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਵਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍
ਜੇ ਪੂਜਾ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਟੁੱਟ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਮ ਜਦੋਂ ਸਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ।
ਮਿਸ਼੍ਰਪੂਜਾ ਵਿਫਲਦਾ ਸ਼ਂਕਰੇ ਲੋਕਸ਼ਂਕਰੇ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਾਪਿ ਨਿਯਮੇਨਾਰ੍ਚਨਂ ਵਿਭੋਃ
ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯਾਸ਼ੁਫਲਦਂ ਯਾਦृਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਏਤਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨਂ ਭਸ੍ਮਨੋऽਨਘ
ਸ਼ੰਕਰ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਉਹਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਲਦੀ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਭਸਮ ਦੀ ਰੀਤ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ।
ਵਕ੍ਤृਸ਼੍ਰੋਤृਜਨਾਨਾਂ ਚ ਸਮਸ੍ਤਾਘਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਂਡੇ ਸ਼ਿਵਰਾਘਵਸਂਵਾਦੇ ਭਸ੍ਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਧਾਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ 'ਭਸਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਵਿਧੀ' ਨਾਂ ੧੦੮ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਕਥਾਂ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਿਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍
ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰ੍ਨਾਮ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੋ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਬਹੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵੀਣਸ਼੍ਚ ਨੀਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਕਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਨ ਯष੍ਟਾ ਨ ਚ ਦਾਤਾ ਚ ਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਪੂਜਕਃ । ਨ ਚਾਧ੍ਯਾਪਯਿਤਾ ਵੇਦਂ ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਉਹ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਨ ਪੁਰਾਣੇਤਿਹਾਸਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਨਾਮਾਗਮਸ੍ਯ ਵਾ । ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਭੋਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਦੇਹਸਂਸ੍ਕਾਰੈਕਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ
ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਜਾਂ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯਾਥ ਸਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਯੁਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ । ਲਕ੍ਸ਼ਾਂਤਰੇ ਤਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਵਤ੍ਸਰੇ ਮਾਸਿ ਪਂਚਮੇ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—
ਤृਤੀਯ ਦਿਵਸੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨਿਦਮ੍ । ਸ੍ਵਸਂਪਾਦਿਤਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨ ਦਾਨਂ ਨ ਵੈ ਕृਤਮ੍
ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਃਸਾਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਹਿ । ਵਰ੍षਾਣ੍ਯੇਵ ਚ ਤਾਵਂਤਿ ਨਰਕੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ।
ਕृਮਿਯੋਨਿਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਅਨੁਭੂਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋऽਬਂਧੁਰ੍ਦੁष੍ਟਭਾਰ੍ਯੋ ਬਹੁਪ੍ਰਜਃ
ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੰਦਾ, ਬੀਮਾਰ, ਬਿਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਾੜੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ ਯਾਚਿਤੇਨ ਚ ਜੀਵਨਮ੍ । ਯਨ੍ਨ ਕ੍ਵਾਪਿ ਚ ਬੀਜਾਨਾਂ ਮਗ੍ਨਾਨਾਮਥ ਮਾਰ੍ਗਣਾਤ੍
ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੰਗ ਕੇ ਜਾਂ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ ਜਾਂ ਲੱਭ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਲਬ੍ਧੇਨਜੀਵਨਂ ਕਰ੍ਮ ਭृਤ੍ਯਾਨਾਮਥ ਜੀਵਨਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਹੀਨਃ ਸ੍ਖਲਨ੍ਮਲਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਰੋਜ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਬੇਹਰਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅੰਨਾ, ਕੋਈ ਲੜਖੜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਗੰਦਲਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾਵਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰ੍ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ । ਮਨਸਾ ਚਿਂਤਯਚ੍ਚੇਦਂ ਸ੍ਮਾਰਂ ਸ੍ਮਾਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਧਮਃ
ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਵਿਕਸ਼ਵਾਕੂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੁਜਾੜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਰੂਪਪੁष੍ਪੈਰ੍ਮਾਹਿष੍ਮਯੀ ਦੁਰ੍ਗਾਪਿ ਫਲਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਰਹਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨੋ ਗਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨੀ
ਜੇਕਰ ਮਾਹਿਸ਼ਮਈ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਭੈਂਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।
ਬਹੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਭ੍ਯਸ੍ਯ ਬਹੁਵੇਦਾਨ੍ਸਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ । ਪੁਂਸੋਸ਼੍ਰੁਤਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਾਤਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।