ਅਂਗੁਲੀਭ੍ਯਾਂ ਮਹੇਸ਼ੋऽਪਿ ਤਮੋਗੁਣਮਧਾਰਯਤ੍ । ਸਤ੍ਵਮੇਕੋਂਗੁਲੀਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਮਥਾਦਧਾਤ੍
ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤਮੋਗੁਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਸਤਗੁਣ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪਾਦਪੀਠੇ ਚ ਦਧਾਰ ਚ ਨਨਰ੍ਤ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨृਤ੍ਯਂਤਮਤ੍ਯਂਤਵਿਲਾਸਰੂਪਂ ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਰੂਪਂ ਤਰੁਣਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਦਧਾਨਂ ਕृਤਕੌਤੁਕਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਰਦੋ ਬਭਾषੇ
ਉਹ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ, ਨੌਜਵਾਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਅਚੰਭਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ- ਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਾਹਂ ਵਰਂ ਵृਣੁ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਅਥਾਹ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਰਮੇਨਂ ਦਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰੋ। ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੋ।' ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ।'
ਮਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕृਤਾ ਪੂਜਾ ਤਵ ਪੂਜਾ ਭਵੇਚ੍ਛਿਵ । ਤਿष੍ਠੇਰ੍ਮਯਿ ਸਦਾ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਵਮੇਵਾਹਂ ਚ ਵਾਵ੍ਯਯਃ
ਮੇਰੀ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ ਜੇੜੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ। ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਟੱਲ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ- ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਰਕ੍ਤਗੌਰਾਵਿਮੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੂ ਮਮੈਵ ਤੁ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਾਂ, ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਲਾਲ ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਹਨ।
ਬਾਹੁਮੂਲਸ੍ਥਰੋਮੌ ਚ ਮਮਾਕਾਰੌ ਤਥਾਨਘੌ । ਅਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਹੇਦਂ ਭਜਤ੍ਵੇਕਂ ਗੁਣਂ ਭਵਾਨ੍
ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਮੁਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਵਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੋ ਰੂਪ ਬਣੇ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਇੱਕ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ- ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਗੁਣਮਹਂ ਧਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨ ਹੀਸ਼੍ਵਰ । ਧਾਰਯਿष੍ਯੇ ਰਜੋ ਦੇਵ ਸਤ੍ਵਂ ਭਜਤੁ ਵੈ ਹਰਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਹੜਾ ਗੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੇਵਾ, ਮੈਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਹਰੀ ਲੈ ਲਵੇ।
ਅਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਗੁਣਂ ਚਾਯਮੀਸ਼੍ਵਰੋ ਧਾਰਯਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਗੁਣਾਨਾਦਾਯਤੇ ਦੇਵਾ ਨਸ਼ੇਕੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਧਾਰਣਮ੍
ਜੋ ਗੁਣ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਲੈ ਲਵੇਗਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੇਵਤੇ ਗੁਣ ਤਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਕਰ੍ਤੁਂ ਭਰਣਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਮਿਤ੍ਯਵਦਤ੍ਪੁਨਃ । ਗੁਣਾਨ੍ਵਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਨ ਚ ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਜਦ ਭਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਫਿਰ 'ਸ਼ਿਵ' ਆਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ।
ਦੀਯਤਾਂ ਭਗਵਞ੍ਛਕ੍ਤਿਰ੍ਯਦਿ ਭੋਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਰਪ੍ਰਦਃ । ਅਥ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਭਾषਤ
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ- ਵਿਦ੍ਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਚ ਦਗ੍ਧ੍ਵੈਵ ਤਤ੍ਸਾਰਂ ਧਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਥ । ਯਚ੍ਚ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਧ੍ਰਿਯਤਾਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਵੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਅਥਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਦਾਹੋ ਜ੍ਵਲਨਂ ਵਿਨਾ । ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ਵਹ੍ਨਿਰਸ੍ਤਿ ਵੈ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾੜਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਗੁਣਤ੍ਰਯਮਿਦਂ ਧੇਨੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੋਮਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰਂ ਚੋਪਨਿषਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਸ੍ਮ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਗਾਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਬਰ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਬ ਉਹ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਭਸਮ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਵਤ੍ਸਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤਯੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਸਂਭੂਤਂ ਤੁ ਗੋਮਯਮ੍ । ਆਗਾਵ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਧੇਨੁਂ ਤਤ੍ਰਾਭਿਮਂਤ੍ਰਯੇਤ੍
ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਬੱਛੜੇ ਸ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੋਬਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਆਗਾਵ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਵੋ ਗਾਵੋ ਗਾਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍ਤੁ ਤृਣਂ ਜਲਮ੍ । ਉਪੋष੍ਯ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਕृष੍ਣੇऽਥਵਾ ਵ੍ਰਤੀ
'ਗਾਂ ਗਾਂ ਗਾਂ' ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਖੁਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਹਵੀਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਵਰਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਰੇ।
ਪਰੇਦ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਕृਤਸ੍ਨਾਨੋ ਧੌਤਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਗੋਮਯਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਤੁ ਗਾਮ੍
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਗੋਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।
ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਮੂਤ੍ਰਮਾਹਰੇਤ੍ । ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਰਾਜਤੇ ਤਾਮ੍ਰੇ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮृਨ੍ਮਯੇ ਘਟੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜਾ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।
ਪੌष੍ਕਰੇ ਵਾ ਪਲਾਸ਼ੇ ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਗੋਸ਼ृਂਗ ਏਵ ਵਾ । ਆਦਧੀਤ ਹਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗਂਧਦ੍ਵਾਰੇਤਿ ਗੋਮਯਮ੍
ਕੰਵਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਪਿਆਲੇ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। 'ਗੰਧਦਵਾਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੋਬਰ ਰੱਖੋ।
ਅਭੂਮਿਪਾਤਂ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤੇऽਧਿਕੇ । ਗੋਮਯਂ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਞ੍ਛ੍ਰੀਰ੍ਮੇ ਭਜਤੁ ਮਂਤ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਗੋਬਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦੱਸੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਲਵੋ। ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।
ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਮਯੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਗੋਮਯਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ । ਸਂ ਤ੍ਵਾ ਸਿਂਚਾਮਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮਯੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
'ਅਲੱਖਮੀਰ ਮੈ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰੇ। 'ਸੰ ਤਵਾ ਸਿੰਚਾਮੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੋ-ਮੂਤਰ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦੇਵੇ।
ਪਂਚਾਨਾਂ ਤ੍ਵੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਂਡਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੋष੍ਯ ਕਿਰਣੈਸ੍ਤਰਣੇਰਾਹਰੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍
ਪੰਜਾਂ ਲਈ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਪਿੰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਹਨ।
ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਥ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪਾਤ੍ਰੇ ਗੋਮਯਪਿਂਡਕਾਨ੍ । ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮਿਂਧਯੇਤ੍
ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਜਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਿਂਡਾਨ੍ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤਤ੍ਤਦਰ੍ਣਦੇਵਾਯ ਪਿਂਡਕਾਨ੍ । ਆਘਾਰਾਵਾਜ੍ਯਭਾਗੌ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਹੁਨੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਦੇਵਤੇ ਲਈ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਘੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਪਿੰਡ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਤਤੋ ਨਿਧਨਪਤਯੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਜਯਾਦਯਃ । ਹੋਤਵ੍ਯਾਃ ਪਂਚਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਿ ਨਮੋ ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹਵੇ
ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਲਈ ਤੇਰਾਂ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ, 'ਹੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਮਸਕਾਰ' ਕਹਿ ਕੇ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਹੁਤੀਰ੍ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਂਤੈਸ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਕੈਃ । ਤਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਾਯ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਯਸ੍ਯ ਵੈਕਂਕਤੀਤਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਵਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਕੰਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਨਾਜ੍ਞਾਤਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ । ਵ੍ਯਾਹृਤੀਰਥ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਤਂ ਹੁਨੇਤ੍
ਇਹਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਅਣਜਾਣਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਏ।
ਇਧ੍ਮਸ਼ੇषਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰੋਦਕਂ ਤਤਃ । ਪੂਰ੍ਣਮਾਸਾਂਤਯਜੁषਾ ਜਲੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਬृਂਹਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਯਜੁਸ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇष੍ਵਮृਤਮਿਤਿ ਤਜ੍ਜਲਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਮਿਤਿ ਦਿਸ਼ਾਂ ਲਿਂਗੈਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤੋਯਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
'ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਉ। ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ।