ਧਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗੋ ਭਵੇਦ੍ਰਾਮ ਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਉਵਾਚ- ਅਮਾਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇऽਥ ਸਂਕ੍ਰਮੇ
'ਰਾਮ, ਜੇ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਛੱਡ ਹੋਵੇਗੀ।' ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਗ੍ਰਹਣ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ—'
ਵ੍ਯਤੀਤਂ ਯਦਿ ਚੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭਗਵਨ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪੁਨਰ੍ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਚਸ੍ਤਵ
'ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰਾਧ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਭਗਵਾਨ, ਕੀ ਫਿਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਾਧ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।'
ਯਥਾ ਮਮੈਵ ਮਾਤॄਣਾਂ ਮਰਣੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਅਸ਼ੌਚੇ ਚ ਸਮਾਯਾਤੇ ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨ ਵੈ ਕृਤਮ੍
'ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਸਮੇਂ, ਅਸ਼ੌਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।'
ਵ੍ਯਤੀਪਾਤਾਦਿਕਾਲੇषੁ ਕृਤਂ ਤੁ ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ । ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ- ਏਤੇ ਹਿ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸ਼ਂਭੁਰਯਂ ਦ੍ਵਿਜਃ
'ਪਰ ਗ੍ਰਹਣ ਆਦਿ ਸਮੇਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਸ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।' ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਸਭ ਮੁਨੀ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਹਨ।'
ਏਤਨ੍ਮੁਖਾਦਸ਼ੇषੇਣ ਨਿਰ੍ਣਯਸ੍ਤੁ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਹ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਂਭੁਮਬ੍ਰੁਵਨ੍
'ਇਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪੂਰੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।' ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਵਦਾਸ੍ਮਾਕਮਸ਼ੇषਂ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯ ਮਹਾਨਸਿ । ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ
'ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੱਡੇ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੱਸੋ।' ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਸੂਤਕੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਿਘ੍ਨੇषੁ ਚ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਮਾਸਿਕਾਨ੍ਯੁਦਕੁਂਭਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਸਕਲਾਨਿਚ
'ਜਦ ਸੂਤਕ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਸਿਕ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰਾਧ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ—'
ਪ੍ਰਤਿਸਾਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸੂਤਕਾਨਂਤਰਂ ਵਿਦੁਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਵਂਤਿ ਸੂਤਕੇ ਵਿਘ੍ਨਸਂਭਵੇ
'ਸਾਲਾਨਾ ਸ੍ਰਾਧ ਸੂਤਕ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰਾਧ ਸੂਤਕ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਛੱਡੇ ਗਏ—'
ਅਨਂਤਰਂ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣੀਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮਾਸਿਕਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਤ੍ਯਬ੍ਦਿਕਂ ਤਥਾ
ਫੌਰਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲੇ ਕਰਮ, ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ।
ਸੂਤਕਾਨਂਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਘ੍ਨੇऽਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ । ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਸੂਤਕ ਮਿਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਰੇ।
ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਹੇਤਾਵਮਾਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤੁ ਤਤ੍ । ਯਥੋਤ੍ਤਰਦਿਨੇष੍ਵੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਯਵਿਘ੍ਨਤਃ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਮ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤ੍ਵਮਾਯਾਂ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਾਮ ਨੋ ਕृਤਮ੍ । ਮृਤਾਹਸ੍ਯ ਯਦਾ ਮਾਸੋ ਨ ਜ੍ਞਾਯੇਤ ਕਥਂਚਨ
ਪਰ ਰਾਮਾ, ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ—
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇऽਥਵਾ ਮਾਘੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਦਿਵਸੇ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਯਦਾ ਤੁ ਵਾਸਰਾਜ੍ਞਾਨਂ ਮਾਸਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਚ
ਤਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਜਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਮਹੀਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ—
ਅਮਾਯਾਮੇਵ ਤਨ੍ਮਾਸੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦਿਨਮਾਸਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰੋषਿਤਸ੍ਯ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਿਨ ਤੇ ਮਹੀਨਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਦੇਸ 'ਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ—
ਤਤ੍ਤਿਥ੍ਯਾਂ ਤਦ੍ਦਿਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਆਸ਼੍ਵਿਨਾਮਾ ਚ ਮਾਰ੍ਗਾਮਾ ਮਾਘਾਮਾ ਚ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤਿਥੀ ਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਸ਼ਵਿਨ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੇ ਮਾਘ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਵਾਨ੍ਯਤਮਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਦਿਨਮਾਸਾਪ੍ਰਤੀਤਿਤਃ । ਵृਦ੍ਧਿਸਪ੍ਤਮਸੀਮਂਤ ਪ੍ਰੇਤਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨੁਮਾਸਿਕਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਮਹੀਨਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵਾਧਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਦਿਨ, ਸੀਮਾ, ਪ੍ਰੇਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ—
ਨਿਤ੍ਯੋਦਕੁਂਭਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਮਾਸੇ ਸ੍ਯੁਰਧਿਕੇऽਪਿ ਚ । ਗ੍ਰਹਣੇ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਾਦੌ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਪਿ ਚ ਸ਼ਾਂਤਿਕੇ
ਨਿੱਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਮਹੀਨਾ ਵਾਧੂ ਹੋਵੇ। ਗ੍ਰਹਣ, ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਮ ਸਮੇਂ ਵੀ।
ਸਂਕਲ੍ਪਿਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧਿਮਾਸੋ ਨ ਦੁष੍ਯਤਿ । ਰੋਗੀ ਯਦਾ ਮਨੁष੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ 'ਚ, ਜੇ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ—
ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਵਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਭਾਵੇ ਨ ਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸਂਜ੍ਞਿਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕਰਮ ਲਈ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ।
ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਤੁ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਮਾਸਿਕਂ ਚ ਮृਤਾਹ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਿ ਯਤ੍
ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ 'ਚ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਗਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ, ਅਮਾਵੱਸ ਦਾ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤਿਥੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ—
ਸ੍ਵਯਂ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਸੁਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਰਾਜਕਾਰ੍ਯਨਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦਾਸਗ੍ਰਹਣਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਜੇ ਖੁਦ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲਗਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜਕਾਰੀ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਹੋਵੇ—
ਵ੍ਯਸਨੇषੁ ਸਮਸ੍ਤੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੇ ਤੁ ਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ 'ਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਦੁਜਾਤੀ ਸਵੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਨ ਕਾਲਨਿਯਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਨਿਮਿਤ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।
ਗृਹਾਦਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਃ ਕੁਤੁਪਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਕੁਤੁਪਾਦਥਵਾਪ੍ਯਰ੍ਵਾਗਾਸਨ੍ਨਕੁਤੁਪੋ ਭਵੇਤ੍
ਘਰ ਜਾਂ ਉਸ ਵਰਗੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਕੁਤੁਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤੁਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾਸੇਮਾਸੇ ਯਥਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇऽਪਰਾਹ੍ਣਸ੍ਪृਗ੍ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅਪਰਾਹ੍ਣਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਸ੍ਯਾਦੁਭਯਤ੍ਰ ਯਦਾ ਤ੍ਵਮਾ
ਮਹੀਨੇ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਦਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਾਵੱਸ ਦੋਵੇਂ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ 'ਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਾ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵृਦ੍ਧੌ ਸਾਮ੍ਯੇ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤੁ ਯਾ ਹਿ ਸ੍ਯਾਦਪਰਾਹ੍ਣਦ੍ਵਯੇ ਸਮਾ
ਜਦੋਂ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਅਮਾਵੱਸ ਦੋ ਦਪਹਿਰਾਂ 'ਚ ਬਰਾਬਰ ਆਵੇ—
ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਾ ਪਰਾ ਵृਦ੍ਧੌ ਸਾਮ੍ਯੇऽਪਿ ਚ ਪਰਾ ਭਵੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਤੁ ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤੁ ਪਾਰ੍ਵਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿੱਛਲੀ ਤਿਥੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛਲੀ ਤਿਥੀ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਘਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਾਰਵਣ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਮਾष੍ਟਭਾਗੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋऽਸੌ ਭੂਤਾष੍ਟਾਂਸ਼ੇ ਸ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਸਾ ਸ੍ਯਾਦੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟੇ ਤਿਥਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਨਵੀਂ ਚੰਦ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੰਦ ਬਚਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵਧਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਿਥੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਏਕੋਦਿਸ਼ਟ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਯਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਰ੍ਵਣੇ ਸਾ ਤਿਥਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਅਲ੍ਪਾਪਰਾਹ੍ਣਗਾ ਯਾਮਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕੇ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਤਿਥੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਰਵਣ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਦੁਪਹਿਰ 'ਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮृਤਾਹੇ ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਚ ਸਾਯਂਕਾਲੇ ਤਿਥਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਪਰੇਹ੍ਯਸ੍ਤਂਗਤਾ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੇ ਤਿਥੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਥੀ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।