ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਭਵਨਂ ਗਲਿਤਾਖਿਲ ਕਲ੍ਮषਃ । ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮਰਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੇ,
ਗਙ੍ਗੇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਭਵੇਦ੍ਧਰਿਃ । ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੇ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗਙ੍ਗਾਮृਤ੍ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
'ਗੰਗਾ' ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਉਤੇ ਹਰੀ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵਧੀਆ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਵੇ,
ਗਙ੍ਗਾਸ੍ਨਾਯਿਨਮਾਲੋਕ੍ਯ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇऽਪਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ ਗਙ੍ਗਾਮਰਣਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਿष੍ਠਂਤ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਯਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ । ਤਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੰਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਭਸ੍ਮਾਸ੍ਥੀਨਿ ਨਖਾਨਿ ਚ । ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਣ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭੁਵਨਂ ਵਸੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਖ, ਹੱਡੀਆਂ, ਨਖ ਤੇ ਵਾਲ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੇष੍ਵਸ੍ਥਿषੁ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਤ੍ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਨ੍ਯਮਨਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਜਦ ਤੱਕ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਣ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ।
ਏਕਦਾ ਭਗਵਾਞ੍ਛਕ੍ਰੋ ਨਾਨਾਲਂਕਾਰਭੂषਿਤਃ । ਕ੍ਰੀਡਾਗृਹਂ ਯਯੌ ਕਾਮੀ ਯੁਵਤ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਗਂਧਯਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਕਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੇਡ-ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਨੀਏ, ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਲ ਚਾਹਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪਦ੍ਮਗਂਧਾ ਰਸਜ੍ਞਾ ਸਾ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਨਵਯੌਵਨਾ । ਨਾਨਾਰਸਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਚਕਾਰ ਸੁਰਸਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਹ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਸਵਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਰ੍ਯਂਕੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮृਗੀਦृਸ਼ਃ । ਪ੍ਰੀਤਃ ਪਾਦਤਲੇ ਜਿष੍ਣੁਰੁਵਾਸ ਸ੍ਮਰਮੋਹਿਤਃ
ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਸ਼ਕਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਅਥ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵੀਟਿਕਾਮ੍ । ਦਦਾਤਿ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਾਕृष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਫਿਰ ਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਪ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਡੱਬੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਪੌਲੋਮੀ ਵਰਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਭੂषਣੈਰ੍ਭੂषਿਤਾ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵਯਂ ਤਦ੍ਗृਹਮਾਯਯੌ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਪੌਲੋਮੀ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਘਰ ਆ ਗਈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾਵਿਧਂ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਧਿਪਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਭृਸ਼ਂ ਚੁਕੋਪ ਪੌਲੋਮੀ ਪ੍ਰਾਹੇਤਿ ਚ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਜਦ ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਸ਼ਕਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਈ।
ਸ਼ਚ੍ਯੁਵਾਚ- ਦੇਵ ਕਿਂ ਕੁਰੁषੇ ਕਾਂਤ ਤ੍ਵਂ ਸਮਸ੍ਤਸੁਰਾਧਿਪ । ਮਮ ਦਾਸੀਸ੍ਵਰੂਪਾਯੈ ਦਦਾਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵੀਟਿਕਾਮ੍
ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰਣੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪੀਕਦਾਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਸ੍ਪृਸ਼ਂਤਿ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਿਰਸਾ ਚਰਣੌ ਤਵ । ਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਪਦ੍ਮਗਨ੍ਧਾਯਾ ਦਾਸ੍ਯਾਃ ਪਾਦਤਲੇ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਦਮਗੰਧਾ ਨੌਕਰਣੀ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਯਾਚਿਤਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ਭृਂਗਃ ਸ੍ਯਾਨਚਤਦ੍ਯਸ਼ਃ । ਸੁਂਦਰੀ ਕੋਟਿਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵਂ ਸਮਸ੍ਤਰਸਵਿਤ੍ਪ੍ਰਭੋ
ਜੇ ਭੌਰਾ ਵੀ ਮੰਗਣ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਣ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—
ਕਥਮੇਵਂਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋष੍ਯਤ੍ਯਂਤਕੁਤ੍ਸਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ ਪਦ੍ਮਗਨ੍ਧੇਹੇ ਦਾਸਿਦੂਰਂ ਪਰਿਵ੍ਰਜ
ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਗੁਣਹੀਣ ਪਦਮਗੰਧਾ ਨੌਕਰਣੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤ੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰੀ ਚ ਪਰ੍ਯਂਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪਾਦਤਲੇ ਤਵ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ- ਤਯਾ ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪੌਲੋਮ੍ਯਾ ਬਹੁਧਾ ਤਤਃ
ਤੂੰ ਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਸ਼ਕਰ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਫਿਰ ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ।
ਉਵਾਚ ਪਦ੍ਮਗਨ੍ਧਾ ਸਾ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਤਿ ਵਰਾਂਗਨਾ । ਪਦ੍ਮਗਂਧੋਵਾਚ- ਗੁਣਂ ਚ ਮਮ ਦੋषਂ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ਯੇਵ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵੈ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਦਮਗੰਧਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ – ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਉਗੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਕੇਨਾਧਿਕਾਰੇਣਾਗਤ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਨਿਂਦਸਿ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ । ਅਨ੍ਯੇ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਯੇਨਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਗੁਣਦੋषਕੌ
ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਹੀਣ ਹੈ, ਨਿੰਦਦੀ ਹੈਂ? ਹੋਰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੁਣ ਤੇ ਅਉਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰੈਰਪ੍ਯੇष ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਿਂ ਦੁਰਾਸ਼ਯੇ । ਯਥਾ ਦੋषੋ ਹਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਚਰੇਨ੍ਨ ਗੁਣਂ ਤਥਾ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਉਗੁਣ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਣ ਨਹੀਂ।
ਆਦੌ ਕਲਂਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਗੁਣਵਜ੍ਜਨੈਃ । ਅਨਰ੍ਥਭਾषਿਣੀ ਕ੍ਰੂਰਾ ਕੁਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਗੁਣਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਚੰਨ ਦਾ ਦਾਗ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੁਰਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਕਰੂੜ ਤੇ ਮਾੜੀ ਸੂਰਤ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗੁਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾਹਂ ਨਾਸ੍ਮਿ ਗੁਣਿਨੀ ਭਜਤੁ ਤ੍ਵਾਂ ਤਦਾ ਪਤਿਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਗਂਧਾ ਸਾ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਕੋਕਨਦੇਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਜੇ ਮੈਂ ਗੁਣਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜ ਲਵੇ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਪਦਮਗੰਧਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ—
ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਰ੍ਯਙ੍ਕਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵਂਤੀ ਕਰੁਣਂ ਮਹਤ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ- ਪ੍ਰਿਯੇ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼੍ਵਰਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਮਾਂ ਵਿਹਾਯ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਸਿ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੋਫੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ?
ਮਯਾ ਕਿਮਪਰਾਦ੍ਧਂ ਤੇ ਮਮ ਤਦ੍ਵਦ ਸੁਂਦਰਿ । ਕਾਂਤੇ ਦਾਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਨੂਨਂ ਦਾਸਕਰ੍ਮ ਕਰੋਮਿ ਤੇ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਦੱਸ ਸੁੰਦਰੇ। ਪਿਆਰੀਏ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਦਾਸਪਤ੍ਨੀ ਭਵੇਦ੍ਦਾਸੀ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸ਼ृਣੋषਿ ਕਮ੍ । ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤਨ੍ਮੋਹਾਕੁਲਮਾਨਸਃ
ਨੌਕਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਵੀ ਨੌਕਰਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਰ ਉੱਠਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਅਂਕੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭੂਯਸ੍ਤਾਂ ਵਰਸੁਂਦਰੀਮ੍ । ਸ਼ਚ੍ਯੁਵਾਚ- ਕ੍ਰੌਂਚਿਤ੍ਵਜ੍ਜੀਵਨਂ ਧਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਜ੍ਜੀਵਨਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਸਫਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਮਿਸੁਭਗਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਭਗਾਹਂ ਵਰਾਂਗਨਾ । ਯਾਵਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕ੍ਰੌਂਚਿ ਤਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਾਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਚਾਹਲੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਬੇਨਸੀਬ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਾ ਪੁੰਨ ਫੁਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੰਨ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕ੍ਰੌਂਚਵਂਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੁਃਖਂਭੂਯੋऽਪਿ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ । ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣਸਮਂ ਤਾਵਤ੍ਕੁਰੁ ਕੇਲਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਕ੍ਰੌਂਚ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਧੋਂ ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ।
ਕਿਯਦ੍ਭਿਰ੍ਦਿਵਸੈਃ ਕ੍ਰੌਂਚਿ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤਵ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ । ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਦ੍ਮਗਨ੍ਧਾ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸਾ ੫੦ 7.8.
ਹੇ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਤੂੰ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਗੁਣਹੀਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ? ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਦਮਗੰਧਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਭਾਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਤਾਂ ਸਤੀਮ੍ । ਪਦ੍ਮਗਂਧੋਵਾਚ- ਪੁਲੋਮਜੇ ਵਰਾਰੋਹੇ ਚਿਤ੍ਰਮੇਤਤ੍ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਮ੍
ਝਗੜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ। ਪਦਮਗੰਧਾ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਹੇ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਹੇ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।