ਮੁਹ੍ਯਤਾਪਿ ਮਨੁष੍ਯੇਣ ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਃ ਸੁਹृਦੋ ਬੁਧਾਃ । ਤੇ ਚ ਪृष੍ਟਾ ਯਥਾ ਬ੍ਰੂਯੁਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਘੁੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਦੋਸਤ, ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੱਸਣ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋਪਾਯੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਿਗ੍ਰਹਃ ਕਾਮਕੋਪਯੋਃ । ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਿਨਾ ਯਤਸ੍ਤੌ ਹਿ ਸ਼੍ਰੇਯੋਘਾਤਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤੌ
ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮੋ ਹਿ ਬਲਵਾਨ੍ਰਾਜਞ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥੋ ਰਿਪੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ । ਨ ਤਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗੋ ਭੂਯਾਜ੍ਜਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਲਾषੁਕਃ
ਚਾਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਇਹ ਤਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਯਃ ਕਾਮੋ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਪੁਰਾ ਤੇਨੈਵ ਸ਼ੂਲਿਨਾ । ਲਲਾਟਵਹ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਃ ਕृਤੋਨਂਗ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਉਹੀ ਚਾਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਨੰਗਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਾਂਛਤ੍ਯਸੌ ਨਾਰੀਂ ਨਿਹਂਤੁਂ ਸਮਨੋਭਵਃ । ਪੁਂਸਾਂ ਕਾਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਸੌ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਦੇਵ, ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਂਤ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵੈ ਪੁਂਸੋ ਨਾਰ੍ਯਾ ਰੂਪਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ । ਤਮਦृष੍ਟਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਰਮੁਨ੍ਮਾਦਯਤ੍ਯਸੌ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਰਦ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਚਾਹ ਉਸ ਅਦਿੱਖ ਰੂਪ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵੋਨ੍ਮਾਦਯਤ੍ਯੇष ਯੋषਿਦਂਗਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਮਰਃ ਸਂਸ੍ਮਰਣਾਨ੍ਨਾਮ ਜਾਤਂ ਤਸ੍ਯ ਤਤੋ ਨृਪ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਸਮਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ਸ੍ਤਾਦृਸ਼ੋ ਰਂਗੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵੀਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਆਤ੍ਮਤੇਜਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਸੋऽਸ਼੍ਰੁਧਾਰਾ ਪੇਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ; ਵੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਚਮਕ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰ੍ਯਾਰੂਪਂ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਧੀਰਂ ਤਮਪਿ ਮੋਹਯੇਤ੍ । ਪੁਰੁषਂ ਤੁ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਾਵਯਤ੍ਯੇष ਯੋषਿਤਮ੍
ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਧੀਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਰਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਹਜੋ ਰਾਜਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰੀ ਸ਼ਰੀਰਗਃ । ਸ਼ਰੀਰਕਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਭੋ ਕਥਂ ਪਾਪਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਉਹ ਤਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਪ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਗਦਾ ਹੈ?
ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤਿਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪਂਚਗਵ੍ਯਹਵੀਂषਿ ਚ । ਅਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਾਂਤਿ ਕੋऽਨ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਪਿ ਸ੍ਵਦੁਰ੍ਗਂਧਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਮਲਂ ਸ੍ਵਕਮ੍ । ਨ ਵਿਰਜ੍ਯਤਿ ਲੋਕੋऽਯਂ ਪੀਡਯਨ੍ਨਪਿ ਨਾਸਿਕਾਮ੍
ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਵਾਸੁੰਧੀ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਲ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਹਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਹृਦ੍ਯਾਨ੍ਨਮਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ । ਅਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕੋऽਨ੍ਯਸ੍ਯਾਦਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤਤਃ
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਉਹ ਗੰਦ ਖਾਏਗਾ?
ਯਸ੍ਯੋਦਰਗਤਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਂ ਹਿ ਰੂਪਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਕृਮਿਮਿਸ਼੍ਰਮਮੇਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਖਾਣਾ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਮਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਪਿ ਦੇਹੇ ਭੂਪਾਲ ਨਿਜਰੂਪਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਸ਼ੁਨਤਾਂ ਯਾਤਿ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕृਮਿਦੁਰ੍ਗਂਧਿਸਂਕੁਲੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਖੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਜਾਯਂਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਯੂਕਾਃ ਕृਮਯੋ ਵਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸਕृਮਿਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਫੋਟਂ ਕਂਡੂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਦਾਰੁਣਃ
ਉਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਆਂ ਤੇ ਕੀੜੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੀੜਾ ਫੋੜੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਖੁਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਥਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯੇਦ੍ਭੂਯਃ ਸਰ੍ਵਾਂਗਂ ਪਰਿਚਾਲਯੇਤ੍ । ਨਖਾਗ੍ਰੈਰ੍ਘृष੍ਯਮਾਣਾ ਸਾ ਕਂਡੂਃ ਸ਼ਾਂਤਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਇਹ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਨਖਾਂ ਦੇ ਕੋਣ ਨਾਲ ਖੁਜਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੁਖਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸੁਰਤਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਭੁਂਜਤ੍ਯੇਵਂ ਰਸਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸੁਭਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਪਿਬਤੇ ਪੁਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚਤੇ ਵਹ੍ਨਿਰਪਾਨੇ ਪਾਤਯੇਨ੍ਮਲਮ੍ । ਸਾਰਭੂਤੋ ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਥੇ ਅੱਗ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਲ ਹੇਠਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਰਸ, ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਵਧੇਰੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਲਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਚ । ਆਕृष੍ਟਃ ਸ ਸਮਾਨੇਨ ਨੀਤਸ੍ਤੇਨਾਪਿ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਰਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਨ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨਂ ਨ ਲਭਤੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚਂਚਲਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਹਿ ਕਪਾਲੇषੁ ਕृਮਯਃ ਸਂਤਿ ਪਂਚ ਵੈ
ਰਸ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੀੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਰ੍ਣਮੂਲੇ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤਃ ਪੁਨਃ । ਕਨਿष੍ਠਾਂਗੁਲਿਮਾਨੇਨ ਰਕ੍ਤਪੁਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਭੂਪਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਕੰਨ ਦੇ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਫੇਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ; ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਾਲ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਨਵਨੀਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕृष੍ਣਪੁਚ੍ਛਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਮਤ੍ਤੋ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ
ਮੱਖਣ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਤੇ ਕਾਲੀ ਪੂੰਛ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਪਿਙ੍ਗਲੀ ਸ਼ृਂਗਲੀ ਨਾਮ ਦ੍ਵੌ ਕृਮੀ ਕਰ੍ਣਮੂਲਯੋਃ । ਸ਼ृਂਗਲੀ ਜਂਗਲੀ ਚਾਨ੍ਯੌ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰਂਤਰਸ੍ਥਿਤੌ
ਪਿੰਗਲੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲੀ ਦੋ ਕੀੜੇ ਕੰਨ ਦੇ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰਿੰਗਲੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਦੋ ਹੋਰ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ।
ਕृਮੀਣਾਂ ਸ਼ਤਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਾਦृਗ੍ਭੂਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਲਲਾਟਾਂਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਿਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹਨ, ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ।
ਕਪਾਲਰੋਗਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਯਮੇਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਮਹਾਕृਮਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਪੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੀੜੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੀੜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਤਂਡੁਲਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕੇਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਮੁਖੇ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਪਤੇ
ਉਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਲ ਹਨ, ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਧਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਮੁਖੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ।
ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਰਸਰੂਪੇਣ ਪਤਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸੁਖੇਨ ਪਿਬਤੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤੇਨ ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਸ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲੁਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਭੇਦ੍ਯੈਵ ਚਂਚਲਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਇਡਾ ਚ ਪਿਂਗਲਾ ਨਾਡੀ ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤਾਲੂ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਡਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀਆਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।