ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਤਵਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਰੂਪਵਤੀ ਸਦਾ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਦਰਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਰੂਪਵਤੀ ਵੇਸ਼ਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਸ ਤਯਾ ਦੇਵਦਾਸਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬੋਧਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਯਂਤ੍ਰਿਤਃ । ਕृਤਵਾਨ੍ਬੁਦ੍ਧਿਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਮਾਧਵੇ ਮਾਸਿ ਸਾਦਰਮ੍
ਤੂੰ, ਦੇਵਦਾਸ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਤृਤੀਯਾਮਾਪ੍ਯਨਿਰ੍ਮਲਾਮ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਕਾਰਂ ਸੋਵਾਚ ਦੇਵਦਾਸਂ ਤਮਾਦਰਾਤ੍
ਉਥੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਅਜੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਮੇਂ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਦਾਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਵੇਸ਼੍ਯੋਵਾਚ- ਉਤ੍ਤਮਂ ਕੁਰੁ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸੂਦਨਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਵੈਰ੍ਦੇਵਮੇਤੈਃ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਚਾਨਲਮ੍
ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਚੰਗਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਣਾਵੋ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਜੌ ਨਾਲ ਪੂਜੋ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਚ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮਨੁਜ੍ਞਯਾ । ਦਾਨਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਣੇषੁ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਇਹ ਦਾਨ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯੇਤਿ ਤृਤੀਯਾਸੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਸ੍ਯ ਤਦਕ੍ਸ਼ਯਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਇਸ ਨੂੰ 'ਅਟੱਲ' ਇਸ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਇਹ ਅਟੱਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਂ ਹੈਮਂ ਮਧੁਸੂਦਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਧੁਰਂ ਹੇਮਕਾਰਕਃ
ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਿਆਂਗੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਮਾਮਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਂਦਰੀਮ੍ । ਸਤ੍ਯਭਾਵੇਨ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਚੌਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਅਚੁਤ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ, ਤੇ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਯ ਚਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਦਦੌ ਸਾ ਚ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਸੁਂਦਰੀਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮੂਰਤੀ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮਕ੍ਸ਼ਯਾਯਾਂ ਤਿਥੌ ਨृਪ
ਫਿਰ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ!
ਕਾਲੇਨ ਕਿਯਤਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਸਾ ਮृਤਾ ਧਰ੍ਮਨਿष੍ਠਿਤਾ । ਦੇਵਦਾਸੋऽਪਿ ਸ ਤਤੋ ਮृਤਃ ਸ੍ਵੀਯਾਯੁषਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੇਵਦਾਸ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਮੁਕਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਭੂਪਾਲ ਹੇਮਕਾਰੋऽਨ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਸ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਹੀਂ ਰਾਜਨ੍ਨਸ਼ੇषਗੁਣਸਂਯੁਤਃ
ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ।
ਸਾਪਿ ਰੂਪਵਤੀ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਤੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤੇऽਭਵਤ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਂਤਿਮਤੀ ਕਾਂਤਾ ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵੀ, ਉਸ ਧਰਮ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਂਤਿਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਵਿਵਿਧਾ ਵਾਸਨਾ ਵੀਰ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸਂਭਵਾਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਗਤਯਸ੍ਤਾਤ ਜ੍ਞਾਯਂਤੇ ਨ ਬੁਧੈਰਪਿ
ਹੇ ਵੀਰ! ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਅਜੀਬ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤਮੇਨਂ ਮਾਧਵਂ ਮਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਗੋਪਿਤਂ ਤੇਨ ਦੇਵੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਮਾਧਵੇਨ ਚ
ਇਹ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੀਨਾ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਾਧੁਸਂਗੈਰਨਵਾਪ੍ਤਵਿਦ੍ਯੈਰਸਂਯਤੈਰਾਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਹੀਨੈਃ । ਅਭੂਤਤੀਰ੍ਥੈਰਕृਤਵ੍ਰਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਮਾਧਵਮਾਸਧਰ੍ਮਃ
ਜੋ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ— ਉਹ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਗੋਵਿਂਦਕੇਸ਼ਵਮੁਕੁਂਦਹਰੇ ਮੁਰਾਰੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਿਵਾਸ ਮਧੁਸੂਦਨ ਕृष੍ਣ ਵਿष੍ਣੋ । ਵਾਣੀ ਵਰਾ ਨ ਵਦਨੇ ਵਸਤੀਤਿ ਯੇषਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਨਿਯਮੋ ਭਵਤੇ ਨ ਤੇषਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੋਵਿੰਦ, ਕੇਸ਼ਵ, ਮੁਕੁੰਦ, ਹਰੀ, ਮੁਰਾਰੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ, ਮਧੁਸੂਦਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯੇ ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਵਚਨਾਨਿ ਹਿਤਾਧਿਕਾਨਿ ਨਾਕਰ੍ਣਯਂਤਿ ਚ ਹਰੇਸ਼੍ਚਰਿਤਾਮृਤਾਨਿ । ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਨ ਕਮਲਾਪਤਿਕੇਤਨਾਨਿ ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਨਿਯਮਂ ਨ ਹਿ ਤੇ ਲਭਂਤੇ
ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਭਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਹਿਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਕਮਲਾ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਿਤਾ ਨ ਗੁਰਵੋ ਨ ਵਰਾਯ ਕਨ੍ਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਸਮਾਯ ਸਮਯੇ ਸਮਲਂਕृਤਾ ਯੈਃ । ਅਧ੍ਯਾਪਿਤਾ ਨ ਤਨਯਾ ਵਿਨਯਾਦਿ ਧਰ੍ਮਂ ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਨਿਯਮਂ ਨ ਹਿ ਤੇ ਲਭਂਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ— ਉਹ ਵੀ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਰ੍ਨਰੇਸ਼ ਮਾਮਂਤ੍ਰ੍ਯ ਤਂ ਮਂਤ੍ਰਵਿਦਗ੍ਰਗਣ੍ਯਃ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਯਯੌ ਮਾਧਵਮਾਸਿ ਗਂਗਾਮਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤੇਨ ਤਦਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮুনি ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨ੍ਹਾਉਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿਧਿਂ ਸ ਰਾਜਾਪਿ ਤਤਸ਼੍ਚਕਾਰ ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਸ੍ਯ ਮੁਨਿਪ੍ਰਣੀਤਮ੍ । ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਧਿਯਾ ਤਮੇਵ ਸਂਚਿਂਤਯਁਲ੍ਲੋਕਪਵਿਤ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਹਾਂਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਰਮ ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਦਿਲ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਰਮ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ - ਸੂਤਸੂਤਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਜੀਵਜੀਵ ਸ਼ਤਂਸਮਾਃ । ਯਦ੍ਵਯਂ ਪੁਣ੍ਯਸਮਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਾ ਜਗਤੋ ਹਿਤਮ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਸੁਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਵੇ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਸੁਣਾਇਆ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੈ।
ਵਦ ਭੂਯੋऽਪਿ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਪਿਬਾਮਸ੍ਤਾਵਕਂ ਵਚਃ । ਪਾਯਂਪਾਯਂ ਨ ਤृਪ੍ਯਾਮੋ ਵਯਂ ਸੂਤ ਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੋਰ ਵੀ ਬੋਲੋ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਧੀਆ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ, ਸੁਤ ਜੀ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਂਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਸਂਵਾਦਮਾਦਿਲੋਕਸ੍ਯ ਜਗਤਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ਿਤੁਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
षਟ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿਚੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੇਣ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਏਵਂ ਨਵਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ।
ਵਾਮਯਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਯਾ ਗृਹ੍ਯ ਉਦ੍ਧृਤਾਦੌ ਵਸੁਂਧਰਾ । ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਦਂष੍ਟ੍ਰਯਾ ਧਾਰਿਤਾ ਮਹੀ
ਖੱਬੀ ਦੰਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਰੱਖਿਆ।
ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਸੋਵਾਚ ਵਿਨਯਾਦ੍ਵਿਭੁਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਏਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮਾਸਾ ਵੈ षष੍ਟਿਰ੍ਦਿਨਸ਼ਤਤ੍ਰਯਮ੍
ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ – ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਸਠ ਸੌ ਦਿਨ।
ਏषਾਂ ਕਿਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਤਵ ਕੇਸ਼ਵ । ਪਵਿਤ੍ਰਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਮਾਸਸ੍ਤੁਲਾਸਂਸ੍ਥੇ ਦਿਵਾਕਰੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਮਹੀਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ? ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਕਰਸ੍ਥੇ ਰਵੌ ਮਾਸਃ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਵਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮੇषਸ੍ਥੇ ਮਾਧਵੋ ਮਾਸੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਪਠ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੋऽਪਿ ਮਾਸਾਨਾਂ ਪਾਵਨਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਏਵਂ ਮਾਸਾਃ ਪਵਿਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵਾਸਰਾਃ ਕੇਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਵੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।