ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ। ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਂਵਾਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਚਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਵਧਾਮਗਮਨਨਿਰੂਪਣਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਦਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਪਦਮ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ' ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਜੈਮਿਨਿਰੁਵਾਚ- ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਸ੍ਯ ਤਤ੍ਵਂ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵ੍ਯਾਸ ਮਹਾਮਤੇ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਮਹਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਦਗ੍ਰਤਃ
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਰਮਯੋਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ- ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਾਨੁषਂ ਵਿਪ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਚਾਤ੍ਰ ਭੂਤਲੇ । ਧੀਰਃ ਸ਼ਰੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਮਭ੍ਯਸੇਤ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਵੁਭੌ ਯੋਗੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ । ਤਯੋਰਾਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਃ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਃ
ਕਰਮਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਰਮਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਰੇਕਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤੇ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ—
ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੁਲਸ੍ਯੋਰ੍ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਙ੍ਗਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਸਮਾਸਤਃ
ਆਂਵਲੇ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਦृਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਰਤੋ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਮਿਨਿਰੁਵਾਚ- ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਙ੍ਗਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਭੋਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਿ ਕਥਯ ਯਦਿ ਭੋ ਮਯ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਭਾਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ।
ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਕੇ ਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਫਲਂ ਚ ਕਿਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਕਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਕਾ ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਹਨ? ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਕਿਂਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਕੀਦृਸ਼ੀ । ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਭਕ੍ਤਿਃ ਕਿਂ ਵਾ ਚਾਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍
ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮੁਨੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਸ੍ਤਿ ਮਮਾਦਰਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋऽਨ੍ਯ ਕਥਿਤੁਂ ਕੋऽਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚਾਹ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਨਸ੍ਤੇ ਵਿਮਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਯਤੋ ਗੁਹ੍ਯਕਥਾਮੇਤਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਕੌਤੁਕਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ।
ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾ ਗੁਣਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਥਿਤੁਂ ਨ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮਾਸਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮੇਕਚੇਤਸਾ
ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਗੁਣ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਗਙ੍ਗੇਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਜਪਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਕੋਮਲਮ੍ । ਮਨ੍ਯੇ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਤਥਾਪ੍ਯੇਨੋ ਮਹਾਭੂਤਰਸਾਯਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਗੰਗਾ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰ ਬੜੀ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਲਭਾ ਗਙ੍ਗਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਦੁਰ੍ਲਭਾ । ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਰੇ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਚ ਗਙ੍ਗਾਸਾਗਰਸਙ੍ਗਮੇ
ਗੰਗਾ ਹਰ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਗੰਗਾਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਸਵਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਰਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ । ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿਕਂ ਮੁਨੇ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਮਨੋਹਰ ਗੰਗਾਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਦੈਵਯੋਗਾਨ੍ਮੁਨੇ ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਤ੍ਯਜਂਤਿ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯ ਪਸ਼ੁ ਕੀਟਾਦ੍ਯਾ ਲਭਂਤੇ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਰੱਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸਂ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਮਯਾ ਸ਼ੁਣੁ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਭਦ੍ਰੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਸੋਮਵਂਸ਼ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਜ੍ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਬਲਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਵਿਤ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਨੋਭਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯ ਹੇਮਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ । ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੇਮਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ ਵਤੀ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸਮਰੇ ਹਤ੍ਵਾ ਸਕਲਾਨੇਵ ਸ਼ਾਤ੍ਰਵਾਨ੍ । ਸ਼ਸ਼ਾਸ ਪृਥਿਵੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਸਾਬ੍ਧਿਦ੍ਵੀਪਾਂ ਮਹਾਬਲਃ
ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਾ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ ਏਕਦਾ ਮਹੀਪਾਲਃ ਸਮਾਹੂਯ ਸ੍ਵਮਂਤ੍ਰਿਣਃ । ਉਵਾਚੇਦਂ ਵਚਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ।
ਮਨੋਭਦ੍ਰ ਉਵਾਚ-। ਅਮਾਤ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਮਯੇਯਂ ਪਰਿਪਾਲਿਤਾ । ਨਿਹਤਾ ਰਿਪਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਪੁਤ੍ਰਬਲਵਾਹਨਾਃ
ਮਨੋਭਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮੰਤਰੀਓ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੈ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਪਾਲਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਦਾਨੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤੋषਿਤਾਃ । ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਪੁਤ੍ਰਬਲਵਾਹਨਾਃ
ਆਪਣੇ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਪਾਲਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ । ਏਤਦ੍ਧਿ ਜਰਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਤ੍ਯਾ ਮੇ ਬਲਂ ਹृਤਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਨ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਦੁਰ੍ਬਲਃ । ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਹੀਨੇ ਪੁਰੁषੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨ ਹਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸੁਭਾਉਂਦੀ।
ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਵृਦ੍ਧਾਙ੍ਗਾ ਇਵ ਕਾਮਿਨੀ । ਤਾਵਦ੍ਵਿਭ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਗਤਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਰੁਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਸਮਸ੍ਤਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਪਿ ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਮਰਥਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਵਲ ਸੀ।
ਪृਥ੍ਵੀ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨृਪਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵੈਰਿਣੀਪਾਲਿਤਾ ਯਥਾ । ਭਕ੍ਤਿਲਭ੍ਯਾਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗੁਣਲਭ੍ਯਂ ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ
ਧਰਤੀ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਦਾਨਲਭ੍ਯਂ ਬਲਲਭ੍ਯਾ ਤੁ ਮੇਦਿਨੀ । ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਹੀਨਃ ਕृਪਣੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਰਿਪੁਸ਼ਾਸਨੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬੇਚਾਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹਥ ਵੱਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।