ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵਯੋषਿਤੋ ਹ੍ਯष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਮਹਾਮੁਨਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਹਸੁਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਥ ਤਤਸ੍ਤਾਭਿ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਃ ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਭਰ੍ਤਾਰਮਵਾਪ੍ਯਾਪਿ ਤੇਨੈਵ ਦਸ੍ਯੁਹਸ੍ਤਂ ਗਤਾ ਅਭਵਨ੍
ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੇਸ਼ਿਆ ਬਣੋਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਉਸੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।
ਅਰ੍ਜੁਨੋऽਪਿ ਦਸ੍ਯੁਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਜਿਤਃ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਮਮ ਭੁਜਬਲਂ ਸਵੀਰ੍ਯਂ ਕृष੍ਣੇਨੈਵ ਸਹ ਸਰ੍ਵਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਯਾਤਮਿਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਅਦ੍ਯ ਮਮ ਭਾਗ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਸਾਯਂ ਸਂਧ੍ਯਾਰਵਿਰਿਵ ਨਿਃਸ਼ੇषਵਿਨष੍ਟਤੇਜਾਃ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਸਮਾਜਗਾਮ
ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਡਾਕੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਮੇਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰਾ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਭੂਭਾਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਯਦੁਵਂਸ਼ੇऽਵਤੀਰ੍ਯ ਸਕਲਰਾਕ੍ਸ਼ਸਵਿਨਾਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹਾਂਤਮਪਿ ਚੋਰ੍ਵੀਭਾਰਂ ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਨਂਦਵ੍ਰਜਦ੍ਵਾਰਕਾਮਥੁਰਾਨਿਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਾਨ੍ਕਾਲਭਵਬਂਧੈਰ੍ਮੋਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਗੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੇ ਯੋਗਿਗਮ੍ਯੇ ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸਾਤ੍ਵਿਕੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਮਹਿष੍ਯਾਦਿਸਂਸੇਵ੍ਯਮਾਨੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਸ
ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ - ਅਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੇऽਵਤਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਮਹਤ੍ । ਭੂਭਾਰਕਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤੋ ਰਮਾਪਤਿਃ
ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ: ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਵਤਾਰ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਹੋਏ। ਲੱਖਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਏਤਤ੍ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ਹੇਤਵੇ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਃ ਕਰੁਣਾਸਿਂਧੁਰ੍ਵੈਕੁਂਠੇ ਮੋਦਤੇ ਸਦਾ ੧੦੦ 6.252.
ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਮਯੈਵੋਕ੍ਤਂ ਤਵ ਸਰ੍ਵਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਚੰਭੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਧਰਿਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਪਾਤਕਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਤਥੋਪਪਾਤਕਸਂਯੁਤਃ । ਬਾਲਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸੀਨਂ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਸਹਿਤਂ ਹਰਿਮ੍ । ਸ੍ਮਰਨ੍ਵੈ ਮਹਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਨੇਨਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿਖੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਸਂਕਟੇ ਦੁਰ੍ਗੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਃ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤੇ । ਨੇਤਾਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸੁਵਿਜਯੀ ਭਵੇਤ੍
ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਗੋਪਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਂਤਂ ਗੋਵ੍ਰਜੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਚੈਵ ਵਿਂਦਤਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹੋਪਸਰ੍ਗਰੋਗਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਜੇਤਾਰਂ ਚ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰੀਂ ਕृਤ੍ਯਾਂ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਚਾਪ੍ਸੁ ਭੇ । ਕृष੍ਣਾਯ ਨਮ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਂਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਇਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।
ਕृष੍ਣਾਯ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਹਰਯੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਪ੍ਰਣਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਸ਼ਾਯ ਗੋਵਿਂਦਾਯ ਨਮੋਨਮਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਇਮਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਜਪਨ੍ਦੇਵਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਨਰਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋऽਸੌ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਮਵਸ੍ਥਾਂਤਰਮੇਤਿ ਵੈ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਪੁਰਂ ਹਂਤੁਕਾਮੇਨ ਮਯਾ ਸਂਪੂਜਿਤੋ ਹਰਿਃ । ਬੁਦ੍ਧਰੂਪਧਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਤਦ੍ਰਿਪੂਨ੍
ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੁੱਧ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਨਾਰਾਯਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਯਾ ਨਿਹਤਾ ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰਵਃ
ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਕਲਾਵਂਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ । ਹਨਿष੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਰੌਦ੍ਰਾਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਨਾਰਦਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ।
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰ੍ਮਯਾਵਸ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਕਾਮਾਸਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਮੈਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੇ? ਦੱਸ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ। ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਂਵਾਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਚਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਵਧਾਮਗਮਨਨਿਰੂਪਣਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਂਚਾਸ਼ਦਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਪਦਮ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ' ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਜੈਮਿਨਿਰੁਵਾਚ- ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਸ੍ਯ ਤਤ੍ਵਂ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵ੍ਯਾਸ ਮਹਾਮਤੇ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਮਹਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਦਗ੍ਰਤਃ
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਰਮਯੋਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ- ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਾਨੁषਂ ਵਿਪ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਚਾਤ੍ਰ ਭੂਤਲੇ । ਧੀਰਃ ਸ਼ਰੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਮਭ੍ਯਸੇਤ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਵੁਭੌ ਯੋਗੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ । ਤਯੋਰਾਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਃ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਃ
ਕਰਮਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਰਮਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਰੇਕਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤੇ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ—
ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੁਲਸ੍ਯੋਰ੍ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਙ੍ਗਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਸਮਾਸਤਃ
ਆਂਵਲੇ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਦृਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਰਤੋ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਮਿਨਿਰੁਵਾਚ- ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਙ੍ਗਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਭੋਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਿ ਕਥਯ ਯਦਿ ਭੋ ਮਯ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਭਾਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ।
ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਕੇ ਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਫਲਂ ਚ ਕਿਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਕਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਕਾ ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਹਨ? ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?
ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਕਿਂਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਕੀਦृਸ਼ੀ । ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਭਕ੍ਤਿਃ ਕਿਂ ਵਾ ਚਾਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍
ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ, ਦਵਾਰਕਾ ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜੋਗੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਰਾਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।