ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਪਰਾਯਣਾਃ । ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮੁਗ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਸ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੂੜ ਲੋਕ ਨਹੀਂ।
ਹਸ੍ਤਪਾਦਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਸਰ੍ਵਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਂਗਮਂ ਪੁਨਃ
ਹੱਥ-ਪੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਾਮੁਖਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਘ੍ਰਾਤਿ ਭਕ੍ਸ਼ਤਿ ਭੂਪਤੇ । ਅਕਰ੍ਣਃ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ
ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸੁੰਘਦਾ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦਾ ਗਵਾਹ।
ਅਰੂਪੋ ਰੂਪਸਂਬਦ੍ਧਃ ਪਂਚਵਰ੍ਗਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰੈਃ
ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹ੍ਵੋ ਵਦਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਂ ਤਥਾ । ਅਤ੍ਵਚਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮੇਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਵਿਂਦਤਿ
ਜਿਹਦੇ ਜੀਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹਦੇ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਦਾਨਂਦੋ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ ਏਕਰੂਪੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋऽਨਘਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਇਕੱਲਾ, ਇਕ ਰੂਪ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ; ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦਃ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਤਮਃ । ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਨ ਚੈਵਾਸ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਵਿਭੁਃ
ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨਨ੍ਯਧੀਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਮਮृਤੋਪਮਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਮਤੇ । ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਕਾਰਂ ਤੁ ਸਾਕਾਰਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨਵਾਨ; ਇਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਸਰ੍ਵਮਤੁਲਂ ਵਾਸਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਤ੍ । ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਨृਪਨਂਦਨ
ਸਾਰੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਮਾਣਸ੍ਯ ਮੇਘਸ੍ਯ ਯਦ੍ਭਾਸਾ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਃਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚਮਕ ਉਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ; ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਸ਼ਂਖੋ ਹੇਮਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਃ । ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਸੁਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸਾਂਖ (ਸ਼ੰਖ) ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੈ।
ਵਾਮੇ ਚ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੀਰ ਹਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਸੁਗਂਧਾਢ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਹਸ੍ਤਗਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ, ਸੁਗੰਧ ਭਰਿਆ ਕਮਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਲ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਮਾਨਂ ਸਦੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸਾਯੁਧਂ ਕਮਲਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਕਂਬੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸੁਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਮਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਖੜਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸਾਂਖ (ਸ਼ੰਖ) ਵਰਗੀ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਜਮਾਨਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਦਸ਼ਨੈਃ ਕੁਂਦਸਂਨਿਭੈਃ । ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਅਧਰੋ ਵਿਦ੍ਰੁਮਾਕृਤਿਃ
ਮਹਾਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਚੰਨਣ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਜਿਸਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹੋਠ ਲਾਲ ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਤੇ ਪੁਂਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਿਰੀਟੇਨਾਪਿ ਭਾਸ੍ਵਤਾ । ਵਿਸ਼ਾਲੇਨਾਪਿ ਰੂਪੇਣ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤੁ ਸੁਵਕ੍ਸ਼ਸਾ
ਪੁੰਡਰੀਕਾਕਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਰੌਸ਼ਨ ਮਕੁਟ ਨਾਲ; ਕੇਸ਼ਵ, ਚੌੜਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਸੋਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੌਸ੍ਤੁਭੇਨਾਂਕਿਤੇਨੈਵ ਰਾਜਮਾਨੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਃਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਿ ਚ
ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਜਨਾਰਦਨ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ, ਉਹ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਃ ਕੇਯੂਰਕਂਕਣੈਰ੍ਹਾਰੈਰ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕੈਰ੍ऋਕ੍ਸ਼ਸਨ੍ਨਿਭੈਃ
ਹਰੀ ਕੇਯੂਰ, ਕੰਗਣ, ਹਾਰ ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਪੁषਾ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਸ੍ਤੁ ਵਿਜਯੋ ਜਯਤਾਂ ਵਰਃ । ਭ੍ਰਾਜਤੇਸੋऽਪਿ ਗੋਵਿਂਦੋ ਹੇਮਵਰ੍ਣੇਨ ਵਾਸਸਾ
ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਜਯ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਿੰਦ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਂਗੁਲੀषੁ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸਰ੍ਵਾਯੁਧੈਃ ਸੁਸਂਪੂਰ੍ਣੈਰ੍ਦ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰਾਭਰਣੈਰ੍ਹਰਿਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਹਨ; ਹਰੀ ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵੈਨਤੇਯਸਮਾਰੂਢੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਏਵਂ ਯੋ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਨਨ੍ਯਮਨਸਾ ਨਰਃ
ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਜਗਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਧ੍ਯਾਨਭੇਦਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਜਗਤਪਤੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਭੇਦ ਸਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਅਂਬਰੀष ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਚ ਯਤ੍
ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਹੈਂ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਸਗੁਣ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਧਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਅਧੁਨਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭਕ੍ਤੇਃ ਸਾਧੁ ਕृਪਾਕਰ । ਯਾਦृਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੇਨ ਯਥਾ ਯਤ੍ਰ ਯਦਾ ਤਥਾ
ਹੁਣ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ, ਕੌਣ, ਕਦੋਂ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਨਿਜਗਾਦ ਭੂਪਮ੍ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਰਾਜਨ੍ਨਿਖਿਲਾਘਹਾਰਿਣੀਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਹਰੇਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਸਮ੍ਯਕ੍
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਵਿਧਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਵਿਵਿਧਾ ਭਕ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਂਭਵਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੌਕਿਕੀ ਵੈਦਿਕੀ ਚਾਪਿ ਭਵੇਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਤਥਾ । ਧ੍ਯਾਨਧਾਰਣਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੇਦਾਨਾਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਿ ਯਤ੍
ਇਹ ਭਗਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਆਤਮਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਚੈषਾ ਮਾਨਸੀ ਭਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਂਤ੍ਰਵੇਦਸਮੁਚ੍ਚਾਰੈਰਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤਵਿਚਿਂਤਨੈਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਰਣ੍ਯਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਿਕੀ ਭਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਮੈਃ ਪਞ੍ਚੇਂਦ੍ਰਿਯਜਯੇਨ ਚ
ਜਪ, ਅਰਣਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ—
ਕਾਯਿਕੀ ਸੈਵ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਿਨੀ । ਭੂषਣੈਰ੍ਹੇਮਰਤ੍ਨਾਂਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ਵਾਗ੍ਭਿਰੇਵ ਚ
ਜੋ ਭਗਤੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ—