ਸਂਕਰ੍षਣੋऽਥ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪੀਤਕਃ । ਸੁਦੀਰ੍ਘਸੁषਿਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਲਃ
ਉਹ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਹੈ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਹੈ; ਸੁੱਖਮ ਚਕਰ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੈ।
ਨੀਲੋ ਦ੍ਵਾਰੇ ਤ੍ਰਿਰੇਖਸ਼੍ਚ ਅਥ ਨਾਰਾਯਣੋऽਸਿਤਃ । ਮਧ੍ਯੇ ਗਦਾਕृਤੀ ਰੇਖਾ ਨਾਭਿਪਦ੍ਮਂ ਮਹੋਨ੍ਨਤਮ੍
ਨੀਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲਾ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਗਦਾ ਵਾਂਗ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਪृਥੁਚਕ੍ਰੋ ਨृਸਿਂਹੋ ਯਃ ਕਪਿਲੋ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਬਿਂਦੁਕਃ । ਅਥਵਾ ਪਂਚਬਿਂਦੋਸ੍ਤੁ ਪੂਜਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਜਿਸਦਾ ਚੱਕਰ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਰਸਿੰਘ ਹੈ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਪਿਲ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਰਾਹਃ ਸ ਤ੍ਰਿਲਿਂਗੋ ਯੋ ਵਿषਮਦ੍ਵਯਚਕ੍ਰਕਃ । ਨੀਲਸ੍ਤ੍ਰਿਰੇਖਃ ਸ੍ਥੂਲੋऽਥ ਕੂਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸਬਿਂਦੁਕਃ
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਅਣਸਮਾਨ ਦੋ ਚੱਕਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਰਾਹ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੈ। ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਃ ਸਵਰ੍ਤੁਲਾਵਰ੍ਤ੍ਤ ਪਾਂਡੁਰੋ ਧृਤਪृष੍ਠਕਃ । ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਪਂਚਰੇਖਸ਼੍ਚ ਵਨਮਾਲੀ ਗਦਾਂਕਿਤਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਦੋ ਗੋਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਪਾਂਡੁਰ ਉੱਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਪਿੱਠ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਲਕੀਰਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਗਦਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਵਾਮਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲੋ ਨਾਮ ਮਧ੍ਯਚਕ੍ਰਃ ਸਨੀਲਕਃ । ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨੇਕਮੂਰ੍ਤਿ ਨਾਗਭੋਗੀ ਤ੍ਵਨਂਤਕਃ
ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਗੋਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਤੇ ਨੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ। ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੰਤਕਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲੋ ਦਾਮੋਦਰੋ ਨੀਲੋ ਮਧ੍ਯੇ ਚਕ੍ਰਃ ਸਨੀਲਕਃ । ਸਂਕਰ੍षਣਦ੍ਵਾਰਕੋਵ੍ਯਾਦਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਲੋਹਿਤਃ
ਦਾਮੋਦਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਤੇ ਨੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਟਕਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸੁਦੀਰ੍ਘਰੇਖਾਸੁषਿਰ ਏਕਚਕ੍ਰਾਂਬੁਜਃ ਪृਥੁਃ । ਪृਥੁਚਕ੍ਰਃ ਸ੍ਥੂਲਛਿਦ੍ਰਃ ਕृष੍ਣੋ ਬਿਂਦੁਸ਼੍ਚ ਬਿਂਦੁਮਾਨ੍
ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਖੋਖਲਾ, ਇਕ ਚੱਕਰ, ਕਮਲ ਆਕਾਰ ਤੇ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ। ਚੌੜਾ ਚੱਕਰ, ਵੱਡਾ ਛੇਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਹ੍ਯਗ੍ਰੀਵੋਂऽਕੁਸ਼ਾਕਾਰਃ ਪਂਚਰੇਖਃ ਸਕੌਸ੍ਤੁਭਃ । ਵੈਕੁਂਠੋ ਮਲ੍ਲਵਦ੍ਭਾਤਿ ਏਕਚਕ੍ਰਮਯੋਸਿਤਃ
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਹਥੀ ਦੇ ਅੰਕੁਸ ਵਰਗਾ, ਪੰਜ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠਾ ਪਹਲਵਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਚੱਕਰ ਤੇ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਾਂਬੁਜਾਕਾਰੋ ਦੀਰ੍ਘਰੇਖਸ਼੍ਚ ਪਾਂਡੁਰਃ । ਰਾਮਚਕ੍ਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ਰੇਖੋ ਯਃ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਸ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਮਤਸਯ ਲੰਮਾ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਲਕੀਰ ਤੇ ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਰਾਮ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਦ੍ਵਾਰਕਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਯ ਗਦਿਨੇ ਨਮਃ । ਏਕੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਯੋਵ੍ਯਾਦ੍ਗਦਾਧਾਰੀ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹੋ ਵਾਸੁਦੇਵਸ਼੍ਚ ਪਂਚਭਿਃ
ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਤਿੰਨ ਨਾਲ, ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਚਾਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪੰਜ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਃ षਡ੍ਭਿਰੇਵਾਵ੍ਯਾਤ੍ਸਂਕਰ੍षਣਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭਿਃ । ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੋऽष੍ਟਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵਵ੍ਯੂਹੋ ਨਵੋ ਹਿਤਃ
ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਛੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸੱਤ ਨਾਲ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਅੱਠ ਨਾਲ, ਤੇ ਨੌ ਰੂਪ ਨੌ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਸ਼ਾਵਤਾਰੋ ਦਸ਼ਭਿਰਨਿਰੁਦ੍ਧੋऽਵਤਾਦਥ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰਤਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਨਂਤਕਃ
ਦਸ ਅਵਤਾਰ ਦਸ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੀ ਦਸ ਨਾਲ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉੱਤਲੇ ਅਨੰਤਕਾ ਵੀ ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਦਂਡੀ ਕਮਂਡਲੁਸ੍ਰਗੁਨ੍ਨਤਃ । ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਂਚਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਬਾਹੁਰ੍ਵृषਧ੍ਵਜਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਕਮੰਡਲ ਤੇ ਮਾਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵੱਛ ਦਾ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਥਾਯੁਧਸ੍ਤਥਾਗੌਰੀ ਚਂਡਿਕਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਮਾਤਰਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਹਸ੍ਤੋ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੌਰੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹਨ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਮਾਵਾਂ, ਕਮਲ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹਨ।
ਗਜਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਜਸ੍ਕਂਧਃ षਣ੍ਮੁਖੋਨੇਕਧਾ ਗਣਾਃ । ਏਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇਵਾਥ ਪੂਜਿਤਾਃ
ਹਾਥੀ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਮੋਢਾ, ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਣ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਪਿਤ, ਵਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂਤੇ ਪੁਰੁषੇਣ ਚ
ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਂਡੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਨਿਰ੍ਣਯੋਨਾਮਾष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿਚ 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨਿਰਣੈ' ਨਾਮ ਅਠੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ- ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਮਣੌਯਂਤ੍ਰੇ ਮਂਡਲੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸੁ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਹਰੇਃ ਪੂਜਾ ਕੇਵਲੇ ਭਵਨੇਨ ਤੁ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ, ਮਣੀ, ਯੰਤਰ, ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਂਡਕ੍ਯਾਮੇਕਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ੍ਥਲਂ ਮਹਤ੍ । ਪਾषਾਣਂ ਤਦ੍ਭਵਂ ਪਾਤੁ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕੋਟਿਜਨ੍ਮਾਘਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਪੂਜਨਂ ਤਤ੍ਰ ਹਰੇਃ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਕਾਰਣਮ੍
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੇ ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੈਕਯਜਨਾਚ੍ਛਤਲਿਂਗੀਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਬਹੁਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮਭਿਃ ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਯਦਿਕृष੍ਣਸ਼ਿਲਾਂ ਲਭੇਤ੍
ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸ਼ਿਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
ਗੋष੍ਪਦੇਨ ਚ ਚਿਹ੍ਨੇਨ ਜਨੁਸ੍ਤੇਨ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ । ਆਦੌ ਸ਼ਿਲਾਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਚ ਮੇਚਕਾਮ੍
ਜਿਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਟੀ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ।
ਆਕृष੍ਣਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਮਿਸ਼੍ਰਫਲਪ੍ਰਦਾ । ਸਦਾ ਕਾष੍ਠੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਮਥਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਾਲੀ ਸ਼ਿਲਾ ਮੱਧਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸ਼ਿਲਾ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤਥਾ ਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ਼ਿਲਾਃ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਯੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਲਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ ਵੈਕੁਂਠੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਤੁ ਗਹ੍ਵਰਂ ਲਕ੍ਸ਼ਤੇ ਨਰਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਰਗਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਤृਪ੍ਤਾਃ ਕਲ੍ਪਾਂਤਕਂ ਦਿਵਿ । ਵੈਕੁਂਠਭਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਸ਼ਿਲਾ
ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਮਿਲੇ, ਓਥੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਮृਤੋ ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਂ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਯੋਜਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਜਪਃ ਪੂਜਾ ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਕੋਟਿਗੁਣਂ ਭਵੇਤ੍
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਜੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਪ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਮ ਸਭ ਕੁਝ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਕਾਮਸਮਾਭੀष੍ਟਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕੀਟਕੋऽਪਿ ਮृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਵੈਕੁਂਠਭਵਨਂ ਯਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਕ ਕੋਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਤਾ ਕੀੜਾ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।