ਕੇਚਿਦ੍ਵਦਂਤਿ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਿਦ੍ਰੂਪਮਦ੍ਵਯਮ੍ । ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਵਦਂਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਦਵਿੱਤੀਆ ਰੂਪ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਯੋਗੀਂਦ੍ਰੈਃ ਸਨਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਦੇਵ ਹृਦਿ ਚਿਂਤ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਰਿਭਂਗਂ ਲਲਿਤਾਸ਼ੇष ਨਿਰ੍ਮਾਣਸਾਰਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਸਨਕ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵਕਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਲਲਿਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਰੂਪ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗ੍ਰੀਵਜਿਤਾਨਂਤਕੋਟਿਕਂਦਰ੍ਪਸੁਂਦਰਮ੍ । ਵਾਮਾਂਸਾਰ੍ਪਿਤ ਸਦ੍ਗਣ੍ਡਸ੍ਫੁਰਤ੍ਕਾਂਚਨਕੁਂਡਲਮ੍
ਨਕ ਵਕਰਾ, ਅਣਗਿਣਤ ਸਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ, ਖੱਬਾ ਗਲ੍ਹਾ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।
ਸਹਾਪਾਂਗੇਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਮੇਰਂ ਕੋਟਿਮਨ੍ਮਥਸੁਂਦਰਮ੍ । ਕੁਂਚਿਤਾਧਰਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤ ਵਂਸ਼ੀਮਂਜੁਕਲਸ੍ਵਨੈਃ
ਪਾਸੇ ਦੇ ਹੱਸਦੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਕਰੋੜਾਂ ਮਨਮਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੋਹਣਾ, ਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਕਰੇ ਹੌਠਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਵਜਾ ਰਿਹਾ।
ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਮੋਹਯਂਤਂ ਮਗ੍ਨਂ ਪ੍ਰੇਮਸੁਧਾਰ੍ਣਵੇ । ਸ਼੍ਰੀਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ-। ਪਰਮਂ ਕਾਰਣਂ ਕृष੍ਣਂ ਗੋਵਿਂਦਾਖ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਪਦਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ।
ਵृਂਦਾਵਨੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯੈਕਕਾਰਣਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਿਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਚ ਸੁਂਦਰਮ੍
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਾਲਕ, ਨਿਰਗੁਣ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸੋਹਣੀਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ-। ਯਦਂਘ੍ਰਿਨਖਚਂਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਮਹਿਮਾਂਤੋ ਨ ਗਮ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਤਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਿਯਦ੍ਦੇਵਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਂ ਮੁਦਾ ਸ਼ृਣੁ । ਅਨਂਤਕੋਟਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡੇ ਅਨਂਤਤ੍ਰਿਗੁਣੋਚ੍ਛ੍ਰਯੇ
ਉਹ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਅਣਗਣ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਣਗਣ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—
ਤਤ੍ਕਲਾਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈਭਵਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਣ ਕਲਾ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਿਰਫ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਰੂਪਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਾਃ ਕਲਾਃ ਕਂਦਰ੍ਪਵਿਗ੍ਰਹਾਃ । ਜਗਨ੍ਮੋਹਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਤਦਂਡਾਂਤਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਣ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਦੇਹਵਿਲਸਤ੍ਕਾਂਤਿਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਕੋ ਵਿਭੁਃ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਰਵਿਵਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਅਣਗਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਦੇਹਕਿਰਣੈਃ ਪਰਾਨਂਦ ਰਸਾਮृਤੈਃ । ਪਰਮਾਮੋਦਚਿਦ੍ਰੂਪੈਰ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯੈਕਕਾਰਣੈਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ—ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ, ਰਸ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ, ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ—
ਤਦਂਸ਼ਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਾ ਜੀਵਂਤਿ ਕਿਰਣਾਤ੍ਮਕਾਃ । ਤਦਂਘ੍ਰਿਪਂਕਜਦ੍ਵਂਦ੍ਵ ਨਖਚਂਦ੍ਰ ਮਣਿਪ੍ਰਭਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਣ ਹਿੱਸੇ, ਜੋ ਕਿਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਮਲ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਜਿਹੜੀ ਮਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ—
ਆਹੁਃ ਪੂਰ੍ਣਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਪਿ ਕਾਰਣਂ ਵੇਦਦੁਰ੍ਗਮਮ੍ । ਤਦਂਸ਼ਸੌਰਭਾਨਂਤਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮੋਹਨਃ
ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਅਣਗਣ ਹਿੱਸੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪੁष੍ਪਗਂਧਾਦਿ ਨਾਨਾਸੌਰਭਸਂਭਵਃ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਰਾਧਿਕਾ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾ
ਉਸ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਰਾਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਲਾਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਾ ਦੁਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਤਸ੍ਯਾ ਅਂਘ੍ਰਿਰਜਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕੋਟਿਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਣ ਕਲਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਦੁਰਗਾ ਆਦਿ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ- ਯਦਾਕਰ੍ਣਨਮੇਤਸ੍ਯ ਯੇ ਵਾ ਪਾਰਿषਦਾਃ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਤਦਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਯਸ੍ਵ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੰਗੀ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ। ਰਾਧਯਾ ਸਹ ਗੋਵਿਂਦਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਿਂਹਾਸਨੇਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਭੂषਾਂਬਰਸ੍ਰਜਮ੍
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਤ੍ਰਿਭਂਗੀ ਮਂਜੁ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੋਪੀਲੋਚਨਤਾਰਕਮ੍ । ਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯੇ ਯੋਗਪੀਠੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਿਂਹਾਸਨਾਵृਤੇ
ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਅੰਗ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ; ਬਾਹਰ, ਯੋਗ ਪੀਠ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਂਗਰਭਸਾਵੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ । ਲਲਿਤਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਂਸ਼ਾ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰਾਧਿਕਾ
ਹਰ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਿਆਰੀਆਂ; ਲਲਿਤਾ ਆਦਿ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਰਾਧਾ ਮੁਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ।
ਸਂਮੁਖੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਵਾਯੁਕੋਣਕੇ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਧਨ੍ਯਾ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾ
ਸਮ੍ਹੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਵਾਯੂ ਕੋਣ ਵਿੱਚ; ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਧੰਨਿਆ; ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਪ੍ਰਿਆ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਚ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ਼ੈਬ੍ਯਾ ਚਾਗ੍ਨੌ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਪਦ੍ਮਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਬਿਆ ਅੱਗੇ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਾ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨੈਰਿਤੀ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯੋਗਪੀਠੇ ਕੇਸਰਾਗ੍ਰੇ ਚਾਰੁ ਚਂਦ੍ਰਾਵਤੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ
ਯੋਗ ਪੀਠ ਤੇ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਚੰਦ੍ਰਾਵਤੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਰਾਧਾ ਚਂਦ੍ਰਾਵਤੀ ਸਮਾ । ਚਂਦ੍ਰਾਵਲੀ ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾ ਚਂਦ੍ਰਾ ਮਦਨਸੁਂਦਰੀ
ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ, ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾ, ਚੰਦ੍ਰਾ ਤੇ ਮਦਨਸੁੰਦਰਿ।
ਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਮਧੁਮਤੀ ਚਂਦ੍ਰਰੇਖਾ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾ । षੋਡਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ
ਪ੍ਰਿਯਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਧੁਮਤੀ, ਚੰਦਰੇਖਾ ਤੇ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਯਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਸੁਭਾਵ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਵृਂਦਾਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀ ਰਾਧਾ ਤਥਾ ਚਂਦ੍ਰਾਵਲੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅਭਿਨ੍ਨਗੁਣਲਾਵਣ੍ਯ ਸੌਂਦਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਰੁਲੋਚਨਾਃ
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ ਪ੍ਰਿਯਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।
ਮਨੋਹਰਾ ਮੁਗ੍ਧਵੇषਾਃ ਕਿਸ਼ੋਰੀਵਯਸੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ । ਅਗ੍ਰੇਤਨਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਗੋਪਕਨ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਭ ਮੋਹਣੀਆਂ, ਮਾਸੂਮ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਂਚਨਪੁਂਜਾਭਾਃ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਃ ਸੁਲੋਚਨਾਃ । ਤਦ੍ਰੂਪਹृਦਯਾਰੂਢਾਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਲੇष ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ।
ਸ਼੍ਯਾਮਾਮृਤਰਸੇ ਮਗ੍ਨਾਃ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਤਦ੍ਭਾਵਮਾਨਸਾਃ । ਨੇਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਾਰ੍ਚਿਤੇ ਕृष੍ਣਪਾਦਾਬ੍ਜੇऽਪਿਤਚੇਤਸਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਦਿਲ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ੇ ਸਹਸ੍ਰਾਯੁਤਸਂਯੁਤਾਃ । ਜਗਨ੍ਮੁਗ੍ਧੀਕृਤਾਕਾਰਾ ਹृਦ੍ਵਰ੍ਤਿਕृष੍ਣਲਾਲਸਾਃ
ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ, ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।