ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ-। ਇਤਿ ਸਂਦੇਸ਼ਮਾਦਾਯ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਆਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਆਤ੍ਮੇਸ਼ਮਾਨਤਃ ਪ੍ਰਣਯਾਦ੍ਧਰੌ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੱਲੋਂ ਸੀਤਾ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸੀਤਾਨਯਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦੂਚਿਵਾਨ੍ । ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਨਯੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ; ਮੈਂ ਉਹ ਬੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਯੋਰ੍ਨਤ੍ਵਾ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤਃ ਸੀਤਾਂ ਰਥੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਮਹਾਜਵੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸ਼੍ਰੀਯੁਤੌ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਮਪੁਤ੍ਰੌ ਮਹੌਜਸੌ । ਉਵਾਚ ਸ੍ਮਿਤਮਾਧਾਯ ਮੁਖਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨਮੋਹਣ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯੁਵਾਂ ਪ੍ਰਗਾਯਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰੌ ਰਾਮਚਾਰਿਤ੍ਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਵੀਣਾਂ ਪ੍ਰਵਾਦਯਂਤੌ ਚ ਕਲਗਾਨੇਨ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਚਰਿਤਰ ਗਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਵੀਣਾ ਵਜਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ।
ਇਤ੍ਯਕ੍ਤੌ ਤੌ ਸੁਤੌ ਰਾਮਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ । ਅਗਾਯਤਾਂ ਮਹਾਭਾਗੌ ਸੁਵਾਕ੍ਯਪਦਚਿਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਵਿਧਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਾਤਿਵ੍ਰਤ੍ਯਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤृਸ੍ਨੇਹੋ ਮਹਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਾਫ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾਤਾ-ਪਿਆਰ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵੀ।
ਸ੍ਵਾਮਿਸੇਵਕਯੋਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨੀਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਮਤੀ ਕਿਲ । ਅਧਰ੍ਮਕਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿਂ ਵੈ ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਰਘੂਦ੍ਵਹਾਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਸੇਵਕ ਵਿਚ ਸਹੀ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸਜ਼ਾ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਗਾਨੇਨ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਦਿਵਿ ਦੇਵਾ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਿਨ੍ਨਰਾ ਅਪਿ ਯਦ੍ਗਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਿਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਸ ਗੀਤ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਗਿਆ; ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਠਹਿਰ ਗਏ, ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਉਹ ਸੁਰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਵੀਣਾਯਾਰਣਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਲਮਾਨੇਨ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਨਿਖਿਲਾ ਪਰਿषਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਭਂ ਜੀਵਚਿਤ੍ਰਿਤਾ
ਵੀਣਾ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ, ਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਭਾਅਤ, ਸੁਣ ਕੇ ਉਥੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਰ੍षਾਦਸ਼੍ਰੂਣਿਮੁਂਚਂਤੋ ਰਾਮਾਦ੍ਯਾ ਭੂਮਿਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਤਦ੍ਗਾਨਪਂਚਮਾਲਾਪਮੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤੋਪਮਾਃ
ਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹ ਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮੀਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਬ ਉਲਾਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਃ ਸੁਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਗਾਨਵਿਮੋਹਕੌ । ਅਦਾਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਖ ਲੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਿੱਤੇ।
ਤਦਾ ਦਾਨਪਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਬ੍ਰੂਤਾਂ ਪ੍ਰਹਸਂਤੌ ਤੌ ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਕ੍ਰਭ੍ਰੁਵੌ ਤਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭੌਂ ਵਕਰੀ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮੁਨੇ ਮਹਾਨਯੋਨੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭੂਮਿਪੇਨ ਵੈ । ਯਦਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਲੋਭਯਨ੍
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਕੀਹ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਲੋਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਨੇਤਰੇषੁ ਵੈ । ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਪਰੋ ਰਾਜਾ ਨਰਕਾਯੈਵ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਵਯੋਃ ਕृਪਯਾ ਮੁਕ੍ਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਕਥਂ ਦਾਤੁਂ ਸੁਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਾਂਛਤਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂਚਿਤਃ
ਸਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਂਤੌ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਕृਪਯਾਯੁਤਃ । ਅਸ਼ਂਸਦ੍ਯੁष੍ਮਤ੍ਪਿਤਰਂ ਜਾਨੀਥਾਂ ਨੀਤਿਵਿਤ੍ਤਮੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨੇਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਬਾਲਕੌ ਨृਪਪਾਦਯੋਃ । ਲਗ੍ਨੌ ਵਿਨਯਸਂਯੁਕ੍ਤੌ ਮਾਤृਭਕ੍ਤ੍ਯਾਤਿਨਿਰ੍ਮਲੌ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਝੁਕ ਗਏ।
ਰਾਮੋ ਬਾਲੌ ਦृਢਂ ਸ੍ਵਾਂਗੇ ਪਰਿਰਭ੍ਯ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਮੇਨੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਦਾ ਧਰ੍ਮੌ ਮੂਰ੍ਤਿਮਂਤਾਵੁਪਸ੍ਥਿਤੌ
ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੋਨੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ।
ਸਭਾਪਿ ਰਾਮਸੁਤਯੋਰ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਮਨੋਰਮੇ । ਜਾਨਕੀਪਤਿਭਕ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮੇਨੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ।
ਇਤਿ ਸ਼ੇषਮੁਖਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਰਾਮਾਯਣਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਨਾਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਤਸਯਾਨ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਮਾਇਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਉਵਾਚ। ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਕृਤਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਰਾਮਾਯਣਮਿਦਂ ਮਹਤ੍ । ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਕਾਰ ਕਿਨ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਨਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਵਾਤਸਯਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮਾਲਕ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਮਾਇਣ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਬਣਿਆ? ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।'
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ-। ਏਕਦਾ ਗਤਵਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਵਿਪਿਨਂ ਮਹਤ੍ । ਯਤ੍ਰ ਤਾਲਾਸ੍ਤਮਾਲਾਸ਼੍ਚ ਕਿਂਸ਼ੁਕਾ ਯਤ੍ਰ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ
ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਲ ਤੇ ਤਮਾਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।'
ਕੇਤਕੀ ਯਤ੍ਰ ਰਜਸਾ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸੌਰਭਂ ਵਨਮ੍ । ਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਭੇਵ ਮਹਤੀ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰਕਰ੍ਣਭृਤ੍ । ਚਂਪਕੋਬਕੁਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕੁਰਂਟਕਃ
ਉਥੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮਹਿਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਵੱਡੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਚੰਪਕ, ਬਕੁਲਾ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਤੇ ਕੁਰੰਟਕਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।
ਅਨੇਕੇ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਾਦਪਾਃ ਸ਼ੋਭਨੇ ਵਨੇ । ਕੋਕਿਲਾਨਾਂ ਵਿਰਾਵੇਣ षਟ੍ਪਦਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤੈਃ
ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਬੋਲ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਂਘੁष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਰਮ੍ਯਂ ਮਨੋਹਰਵਯੋਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਰੌਂਚਯੁਗਂ ਰਮ੍ਯਂ ਕਾਮਬਾਣਪ੍ਰਪੀਡਿਤਮ੍
ਸਭ ਪਾਸੇ ਉਹ ਰਮਣੀਕ ਜੰਗਲ ਮਨਮੋਹਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਹृषਿਤਂ ਰੇਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਤਯੋਰੇਕਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਥੇ ਆਇਆ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਅਵਧੀਨ੍ਨਿਰ੍ਦਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਾਂਸਾਸ੍ਵਾਦਨਲੋਲੁਪਃ । ਤਦਾ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਵ੍ਯਾਧਹਤਂ ਸ੍ਵਪਤਿਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਾ
ਕਿਸੇ ਨਿਰਦਈ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਈ।
ਵਿਲਲਾਪ ਭृਸ਼ਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਮੁਂਚਂਤੀ ਰਾਵਮੁਚ੍ਚਕੈਃ । ਤਦਾ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਨਿषਾਦਂ ਕ੍ਰੌਂਚਘਾਤਕਮ੍
ਉਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਮুনি, ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਵਾਰ੍ਯੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਸਰਿਤਃ ਪਾਵਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਮਾ ਨਿषਾਦ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਤ੍ਵਮਗਮਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਏ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਦੇ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਂਗਾ।'