ਭਵੇਭਵੇ ਭਵਾਨੇਵ ਪਤਿਰ੍ਭੂਯਾਨ੍ਮਹੀਸ਼੍ਵਰ । ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਸ੍ਮਰਣਾਨੇਕ ਹਤਪਾਪਾ ਸਤੀਸ਼੍ਵਰੀ
"ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਗਤ, ਕਈ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।"
ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਜਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਸਂਦੇਸ਼ਂ ਰਘੂਤ੍ਤਮ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵਨੇ ਮਹਾਘੋਰੇ ਰਾਮੇਣ ਨਿਰਘਾ ਸਤੀ
"ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਚ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ।"
ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਚਰਣੌ ਯੁष੍ਮਦ੍ਵਨੇ ਮृਗਗਣੈਰ੍ਯੁਤੇ । ਅਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਵਨੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਰਾਮੇਣ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
"ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ; ਅੰਦਰਲੀ ਪਤਨੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ।"
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸ਼ृਣੁ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਦ੍ਰਂ ਭੂਯਾਦ੍ਰਘੂਤ੍ਤਮੇ । ਇਦਾਨੀਂ ਸਂਤ੍ਯਜੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰਾਮਵੀਰ੍ਯਂ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਤੀ
"ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ — ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ।"
ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਰੋषਿ ਸ਼ੁਭਂ ਤਵ । ਪਰਤਂਤ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮਪਾਦਾਬ੍ਜਸੇਵਿਨਾ
ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਸੱਚੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਜ ਉਹੀ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਸਵਿਧੇ ਸ਼ਿਵਾਃ ਪਂਥਾਨ ਏਵ ਤੇ । ਮਮੋਪਰਿ ਕृਪਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਾਹਂ ਕਦਾ ਕਦਾ
ਹੁਣ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਚਮੁਚ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਭੂਮੌ ਪਪਾਤ ਪੁਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੁਃਖਮਾਪੇਦੇ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਜਾਨਕੀਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਵੀਜਯਾਮਾਸ ਵਾਸੋਗ੍ਰੈਃ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯ ਚ । ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਾਂਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਵਚਨੈਰ੍ਮਧੁਰੈਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ; ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਉਵਾਚ। ਏष ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਰਾਮਂ ਵੈ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਂਸਾਮਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸਮੀਪੇ ਤੇ ਮੁਨੇਰਸ੍ਤਿ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰਾਸ਼੍ਰਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋ ਬਾष੍ਪਪੂਰਿਤਃ । ਮੁਂਚਨ੍ਨਸ਼੍ਰੁਕਲਾਂ ਦੁਃਖਾਦ੍ਯਯੌ ਰਾਮਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੁਖ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਜਾਨਕੀ ਦੇਵਰਂ ਯਾਂਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਿਤਲੋਚਨਾ । ਹਸਤ੍ਯਯਂ ਮਹਾਭਾਗੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੇਵਰੋ ਮਮ
ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਚੰਭਿਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ: 'ਇਹ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰਾ ਦੇਵਰ, ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਕਥਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਣਤਃ ਪ੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਵਿਪਾਪਾਂ ਰਾਘਵੋऽਤ੍ਯਜਤ੍ । ਇਤਿ ਸਂਚਿਂਤਯਂਤੀ ਸਾ ਤਮੈਕ੍ਸ਼ਦਨਿਮੇषਣਾ
ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਪਲਕ ਝਪਕਾਏ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।
ਜਾਹ੍ਨਵੀਂ ਸਰ੍ਵਥੋਤ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਹਾਪਨਮ੍ । ਪਤਿਤਾ ਪ੍ਰਾਣਸਂਦੇਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਗਤਾ ਤਦਾ
ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਜਾਹਨਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਸੱਚਾ ਸੀ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਤਦਾ ਹਂਸਾਃ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਜਲਮਾਨੀਯ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਸਿषਿਚੁਰ੍ਮਧੁਰੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਵੌ ਪੁष੍ਪਸੁਗਂਧਿਮਾਨ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੰਸ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਛਿੜਕਣ ਲੱਗੇ; ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਵਹੀ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਕਰਿਣਃ ਪੁष੍ਕਰੈਃ ਸ੍ਵੀਯੈਰ੍ਜਲਪੂਰ੍ਣੈਃ ਸਮਂਤਤਃ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰਜਸਾ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਂਤ ਇਵਾਗਤਾਃ
ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧੋ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਮृਗਾਸ੍ਤਦਂਤਿਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਂਤਸ੍ਥੁਰ੍ਵਿਸ੍ਮਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਨਗਾਃ ਪੁष੍ਪਯੁਤਾ ਆਸਂਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਮਧੁਨਾ ਵਿਨਾ
ਹਿਰਣ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ; ਰੁੱਖ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਮਧੂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਯੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦਾ ਸਤੀ । ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਰਾਮਰਾਮੇਤਿ ਜਲ੍ਪਤੀ
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਸਤੀ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਲਿਆ; ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ 'ਰਾਮ, ਰਾਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਹਾ ਨਾਥ ਦੀਨਬਂਧੋ ਹੇ ਕਰੁਣਾਮਯਸਂਨਿਧੇ । ਅਪਰਾਧਾਦृਤੇ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਤ੍ਯਜਸਿ ਵੈ ਵਨੇ
'ਹਾਏ, ਸਵਾਮੀ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਮੂਰਤ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਭਾषਂਤੀ ਵਿਲਪਂਤੀ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਇਤਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਂਤੀ ਸਂਮੂਰ੍ਚ੍ਛਂਤੀ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਐਸੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਇधर-ਉਧਰ ਤੱਕਦੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
ਤਦਾ ਸ੍ਵਸ਼ਿष੍ਯੈਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸਂਗਤੋ ਵਨਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰੁਦਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਕਰੁਣਾਸ੍ਵਰਭਾषਿਤਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਰੋਣਾ ਸੁਣਿਆ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਜਗਾਦਾਥ ਪਸ਼੍ਯਂਤੁ ਵਨਮਧ੍ਯਤਃ । ਕੋ ਰੋਦਿਤਿ ਮਹਾਘੋਰੇ ਵਿਪਿਨੇ ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਵਰਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖੋ; ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੌਣ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?'
ਤੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਨਾ ਸਂਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਨਕੀ । ਰਾਮਰਾਮੇਤਿ ਭਾषਂਤੀ ਬਾष੍ਪਪੂਰਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ
ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ 'ਰਾਮ, ਰਾਮ' ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਾਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗੁਰ੍ਮੁਨਿਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦੀਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਜਗਾਮਾਸੌ ਤਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਉਸ ਵਾਕ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਤਪਸਾਂ ਰਾਸ਼ਿਂ ਜਾਨਕੀ ਪਤਿਦੇਵਤਾ । ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਮੁਨਯੇ ਵੇਦਮੂਰ੍ਤਯੇ ਵ੍ਰਤਵਾਰ੍ਧਯੇ
ਉਹ ਤਪ ਦੀ ਢੇਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ: 'ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਂਤੀਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭ੍ਯਨਂਦਯਤ੍ । ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਹ ਚਿਰਂਜੀਵ ਪੁਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਸ਼ੋਭਨੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੀਂ ਅਤੇ ਦੋ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਂ।'
ਕਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਵਨੇ ਘੋਰੇ ਸਂਗਤਾਸਿ ਕਿਮੀਦृਸ਼ੀ । ਸਰ੍ਵਂ ਮੇ ਸ਼ਂਸ ਜਾਨੀਯਾਂ ਤਵ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਸਕਾਂ।'
ਸਾ ਤਦਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਮਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਹਿਲਾ ਮੁਨਿਮ੍ । ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਂਤੀ ਕਰੁਣਯਾ ਗਿਰਾਸਂਜਾਤਵੇਪਥੁਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਜਾਨੀਹਿ ਮਾਂ ਭੂਮਿਪਤੇ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਸੇਵਕੀਮ੍
'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਸੇਵਕਾ ਜਾਣ।'
ਅਪਰਾਧਂ ਵਿਨਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨੇ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਮਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਾਤ੍ਰ ਗਤਵਾਨ੍ਰਾਘਵਾਜ੍ਞਯਾ
'ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਦੇ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰੁਕਲਾਪੂਰ੍ਣਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀਂ ਮੁਖਪਂਕਜਮ੍ । ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸਾਂਤ੍ਵਯਨ੍ਪ੍ਰਾਹ ਜਾਨਕੀਂ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਮਲ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।