ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਵੀਰਾਗ੍ਰ੍ਯ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਰਾਮੇਣ ਦੁष੍ਟਹृਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਕਥਯ ਮੇ ਹਿ ਤਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਵਿਰਲੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ।
ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਸਂਰੁਦ੍ਧਬਾष੍ਪਵਦਨੋ ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਂਸ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਤਦੇਵ ਵਿਪਿਨਂ ਘੋਰਂ ਗਚ੍ਛਂਤੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਪੁਨਰਪ੍ਯਾਹ ਤਂ ਵੀਰਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਪਸ਼੍ਯਤੀ ਮੁਖਮ੍
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਹੀਰੋ ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਬੋਲ ਪਈ।
ਤਦਾਪਿ ਸ ਨ ਤਾਂ ਵਕ੍ਤਿ ਕਿਮਪਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੁਲੋਲੁਪਃ । ਤਦਾ ਸਾਤ੍ਯਂਤਨਿਰ੍ਬਂਧਂ ਚਕਾਰ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਆਗ੍ਰਹੇਣ ਯਦਾ ਪृष੍ਟੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸੀਤਯਾ ਤਦਾ । ਰੁਦ੍ਧਕਂਠੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ਨਵਦਤ੍ਤ੍ਯਾਗਸਂਭਵਮ੍
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਵਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਸੁਲਤਾਕृਤ੍ਤਮੂਲੇਵ ਬਭੂਵਾਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ, ਹਵਾ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਸੀਤਾ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਤਦੈਵ ਪृਥਿਵੀ ਤਾਂ ਨ ਜਗ੍ਰਾਹ ਤਨਯਾਮਿਮਾਮ੍ । ਰਾਮੋ ਵਿਪਾਪਿਨੀਂ ਸੀਤਾਂ ਨ ਜਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼ਂਕਿਨੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵਿਕਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਨਹੀਂ।
ਪਤਿਤਾਂ ਤਾਂ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਪਲ੍ਲਵਾਗ੍ਰ੍ਯਸਮੀਰੇਣ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਂ ਤੁ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ।
ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਹ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਮਾ ਹਾਸ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਦੇਵਰ । ਕਥਂ ਮਾਂ ਪਾਪਰਹਿਤਾਂ ਤ੍ਯਜਤੇ ਸ ਰਘੂਦ੍ਵਹਃ
ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦੇਵਰ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹਾਸੇ ਦਾ ਨਾ ਬਣਾਓ; ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮਾ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ?"
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਲਪ੍ਯਾਥ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੁਃਖਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਮੂ ਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਭੂਮੌ ਪਪਾਤ ਪਰਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਰੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਃਖਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ । ਜਗਾਦ ਰਾਮਚਰਣੌ ਸ੍ਮਂਰਤੀ ਸ਼ੋਕਵਿਕ੍ਸ਼ਤਾ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਈ; ਰਾਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਗਮਗੀਂ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਰਘੁਨਾਥੋ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਯਜਤੇ ਮਾਂ ਕਥਂ ਮਹਾਨ੍ । ਯੋ ਮਦਰ੍ਥੇ ਪਯੋਰਾਸ਼ਿਂ ਬਦ੍ਧਵਾਨ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਯੁਤਃ
"ਰਘੁਨਾਥ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ?"
ਸ ਕਥਂ ਮਾਂ ਮਹਾਵੀਰੋ ਨਿष੍ਪਾਪਾਂ ਰਜਕੋਕ੍ਤਿਤਃ । ਤ੍ਯਜਿष੍ਯਤਿ ਮਮੈਵਾਤ੍ਰ ਦੈਵਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਿਤਮ੍
"ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਰਜਕ ਦੇ ਬੋਲ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੇਗਾ? ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮਾਤਾ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।"
ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤੀ ਪੁਨਰਪਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਿਦੇਹਜਾ । ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਂ ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਥ ਰੁਰੋਦ ਵਿਕृਤਸ੍ਵਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਮੁੜ ਮੂੜ੍ਹ ਆ ਗਈ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਗੜੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਰੋ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਨਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ੍ਯੈਵਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਨਿਜਗਾਦ ਸਾ । ਦੁਃਖਾਤੁਰਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾ ਰੁਦ੍ਧਕਂਠਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ
ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੋਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਗਚ੍ਛ ਰਾਮਂ ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਂ ਯਸ਼ੋਨਿਧਿਮ੍ । ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੇਵੈਤਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਮਕ੍ਸ਼ਂ ਤਪਸਾਂ ਨਿਧੇਃ
"ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਰਾਮਾ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵਣੀ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਕਹਿ।"
ਮਾਂ ਤਤ੍ਯਾਜ ਭਵਾਨ੍ਯਦ੍ਵੈ ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਵਿਪਾਪਿਨੀਮ੍ । ਕੁਲਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍
"ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਲਾਇਆ ਗਿਆ; ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ?"
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਵ ਪਦੇ ਰਕ੍ਤਾਂ ਤ੍ਵਦੁਚ੍ਛਿष੍ਟਭੁਜਂ ਹਿ ਮਾਮ੍ । ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਮ ਦੈਵਂ ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍
"ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਤੇਰੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਇਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ।"
ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਤਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭੂਯਾਦ੍ਵੀਰਵਰੋਤ੍ਤਮ । ਅਹਂ ਤਾਵਦ੍ਵਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਹਿ ਸ੍ਮਰਂਤੀ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਿਕਾ
"ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਮਹਾਂਵੀਰ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਚਲਾਵਾਂਗੀ।"
ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਭਵਾਨੇਵ ਮਮੋਤ੍ਤਮਃ । ਅਨ੍ਯੇ ਤੁਚ੍ਛੀਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਨਸਾ ਰਘੁਵਂਸ਼ਜ
"ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਣਮੁੱਲ ਹਨ।"
ਭਵੇਭਵੇ ਭਵਾਨੇਵ ਪਤਿਰ੍ਭੂਯਾਨ੍ਮਹੀਸ਼੍ਵਰ । ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਸ੍ਮਰਣਾਨੇਕ ਹਤਪਾਪਾ ਸਤੀਸ਼੍ਵਰੀ
"ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਗਤ, ਕਈ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।"
ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਜਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਸਂਦੇਸ਼ਂ ਰਘੂਤ੍ਤਮ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵਨੇ ਮਹਾਘੋਰੇ ਰਾਮੇਣ ਨਿਰਘਾ ਸਤੀ
"ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਚ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ।"
ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਚਰਣੌ ਯੁष੍ਮਦ੍ਵਨੇ ਮृਗਗਣੈਰ੍ਯੁਤੇ । ਅਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਵਨੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਰਾਮੇਣ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
"ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ; ਅੰਦਰਲੀ ਪਤਨੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ।"
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸ਼ृਣੁ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਦ੍ਰਂ ਭੂਯਾਦ੍ਰਘੂਤ੍ਤਮੇ । ਇਦਾਨੀਂ ਸਂਤ੍ਯਜੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰਾਮਵੀਰ੍ਯਂ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਤੀ
"ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ — ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ।"
ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਰੋषਿ ਸ਼ੁਭਂ ਤਵ । ਪਰਤਂਤ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮਪਾਦਾਬ੍ਜਸੇਵਿਨਾ
ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਸੱਚੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਜ ਉਹੀ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਸਵਿਧੇ ਸ਼ਿਵਾਃ ਪਂਥਾਨ ਏਵ ਤੇ । ਮਮੋਪਰਿ ਕृਪਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਾਹਂ ਕਦਾ ਕਦਾ
ਹੁਣ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਚਮੁਚ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਭੂਮੌ ਪਪਾਤ ਪੁਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੁਃਖਮਾਪੇਦੇ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਜਾਨਕੀਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਵੀਜਯਾਮਾਸ ਵਾਸੋਗ੍ਰੈਃ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯ ਚ । ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਾਂਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਵਚਨੈਰ੍ਮਧੁਰੈਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ; ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਉਵਾਚ। ਏष ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਰਾਮਂ ਵੈ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਂਸਾਮਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸਮੀਪੇ ਤੇ ਮੁਨੇਰਸ੍ਤਿ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰਾਸ਼੍ਰਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋ ਬਾष੍ਪਪੂਰਿਤਃ । ਮੁਂਚਨ੍ਨਸ਼੍ਰੁਕਲਾਂ ਦੁਃਖਾਦ੍ਯਯੌ ਰਾਮਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੁਖ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।