ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਂਤੀਂ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਾਨਕੀਂ ਚ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਨ ਕਿਂਚਿਦੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਰੁਦ੍ਧ ਕਂਠੋ ਬਾष੍ਪਪ੍ਰਪੂਰਿਤਃ
ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਸਾ ਗਚ੍ਛਂਤੀ ਮृਗਾਨ੍ਵਾਮਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਕਾਰਕਾਨ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ਦੁਃਖਸਂਘਾਤਕਾਰਕਾਨ੍ਸਮਭਾषਤ
ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲੀ।
ਅਦ੍ਯ ਯਨ੍ਮੇ ਮृਗਾ ਵਾਮਂ ਵਰ੍ਤਯਂਤਿ ਤਦਿष੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚਰਣੌ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਂਤ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਤਤ੍
ਅੱਜ, ਜਦ ਹਿਰਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਲਈ, ਇਹ ਸਹੀ ਹੀ ਹੈ।
ਮਹਿਲਾਨਾਂ ਪਰੋਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤृਚਰਣਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਾਂਤ੍ਯਾ ਮੇ ਯਦ੍ਭਵੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਤਤ੍
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦੀ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪਥਿ ਵਿਚਾਰਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਂਤ੍ਯਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਦਦृਸ਼ੇ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮੁਨਿਵृਂਦੈਕਸੇਵਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਲਸ੍ਯ ਕਲ੍ਲੋਲਾ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਦੁਗ੍ਧਸਂਨਿਭਾਃ । ਤਰਂਗੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸੋਪਾਨਮੂਰ੍ਤਿਭृਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਹਿਰਾਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯਾ ਵਾਰਿਕਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਪਾਤਕਸਂਚਯਃ । ਪਲਾਯਤੇ ਨ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥਾਨਮੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸਮਂਤਤਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਂਗਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਥ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਜਾਨਕੀਂ ਸ੍ਯਂਦਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਉਵਾਚ ਨਿਰ੍ਗਲਦ੍ਬਾष੍ਪ ਏਹਿ ਸੀਤੇ ਰਥਾਦ੍ਭੁਵਿ
ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਥ ਵਿਚ ਖੜੀ ਸੀ, ਆਖਿਆ: 'ਸੀਤੇ, ਰਥ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾ।'
ਸੀਤਾ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦਵਤਤਾਰ ਸਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਧृਤਾ ਬਾਹੌ ਸ੍ਖਲਂਤੀ ਪਥਿ ਕਂਟਕੈਃ
ਸੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਚੁਭਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੀ ਚੱਲੀ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਅਥ ਨਾਵਾ ਸਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਜਾਹ੍ਨਵੀਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ । ਜਾਨਕੀਂ ਪਰਤਸ੍ਤੀਰੇ ਹਸ੍ਤੇ ਧृਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਯਯੌ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਨਾਵ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਸਾ ਚਲਂਤੀ ਪਥਿ ਤਦਾ ਸ਼ੁष੍ਯਦ੍ਵਦਨਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਕਂਟਕਕ੍ਸ਼ਤਸਤ੍ਪਾਦਾ ਸ੍ਖਲਂਤੀ ਚ ਪਦੇ ਪਦੇ
ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ, ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਠੋਕਰ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਾਂ ਮਹਾਘੋਰੇ ਵਿਪਿਨੇ ਦੁਃਖਦਾਯਿਨਿ । ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਰਾਘਵਾਜ੍ਞਾਵਿਧਾਯਕਃ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।
ਯਤ੍ਰ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਘੋਰਾ ਬਰ੍ਬੂਲਾਃ ਖਦਿਰਾ ਘਨਾਃ । ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਾਸ਼੍ਚਿਂਚਿਣੀਕਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾ ਦਾਵੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ
ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਬੜੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ: ਬਰਬੂਲਾ, ਘਣੇ ਖਦੀਰ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਤਕ ਤੇ ਚਿੰਚਣੀ, ਸਾਰੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ।
ਕੋਟਰਸ੍ਥਾ ਮਹਾਸਰ੍ਪਾਃ ਫੂਤ੍ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸੁਕੋਪਿਤਾਃ । ਘੂਕਾ ਘੂਤ੍ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯਤ੍ਰ ਲੋਕਚਿਤ੍ਤਭਯਂਕਰਾਃ
ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੁਕਦੇ, ਤੇ ਉਥੇ ਉਲੂ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਸਿਂਹਾਃ ਸृਗਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੀਪਿਨੋऽਤਿਭਯਂਕਰਾਃ । ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸਰਲਾ ਮਨੁष੍ਯਾਦਾਃ ਸੁਕੋਪਨਾਃ
ਉਥੇ ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਗਿੱਦੜ ਤੇ ਚੀਤੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੇ—ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਸਰਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ।
ਮਹਿषਾਃ ਸੂਕਰਾ ਦੁष੍ਟਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਦ੍ਵਯਵਿਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤਾਪਂ ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਮਦੋਦ੍ਧੁਰਾਃ
ਮਹਿਸ਼ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਮਾੜੇ ਤੇ ਦੋ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਗਲਪਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।
ਈਦृਗ੍ਵਨਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਂਤੀ ਭਯੇਨੋਪਗਤਜ੍ਵਰਾ । ਕਂਟਕੈਰ੍ਦष੍ਟਚਰਣਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਆਇਆ, ਪੈਰ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁਭੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਜਾਨਕ੍ਯੁਵਾਚ। ਵੀਰਰ੍षਿਮੁਨਿਸਂਸੇਵ੍ਯਾ ਨਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਸੌਖ੍ਯਦਾਨ੍ । ਨਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨੋ ਤੇषਾਂ ਪਤ੍ਨੀਸ਼੍ਚ ਸੁਤਪੋਧਨਾਃ
ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ।
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੇਵਲਂ ਘੋਰਾਨ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਕਾਨ੍ । ਦਾਵਾਨਲੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨਮਿਦਂ ਵਨਮ੍
ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਡਰਾਉਣੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਦਰੱਖਤ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸ਼ਕੁਨੇਤਰਸਾਹਸ੍ਰਂ ਭਵੇਨ੍ਮਮ ਪਦੇ ਪਦੇ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ; ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ਕੁਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਵੀਰਾਗ੍ਰ੍ਯ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਰਾਮੇਣ ਦੁष੍ਟਹृਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਕਥਯ ਮੇ ਹਿ ਤਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਵਿਰਲੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ।
ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਸਂਰੁਦ੍ਧਬਾष੍ਪਵਦਨੋ ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਂਸ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਤਦੇਵ ਵਿਪਿਨਂ ਘੋਰਂ ਗਚ੍ਛਂਤੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਪੁਨਰਪ੍ਯਾਹ ਤਂ ਵੀਰਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਪਸ਼੍ਯਤੀ ਮੁਖਮ੍
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਹੀਰੋ ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਬੋਲ ਪਈ।
ਤਦਾਪਿ ਸ ਨ ਤਾਂ ਵਕ੍ਤਿ ਕਿਮਪਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੁਲੋਲੁਪਃ । ਤਦਾ ਸਾਤ੍ਯਂਤਨਿਰ੍ਬਂਧਂ ਚਕਾਰ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਆਗ੍ਰਹੇਣ ਯਦਾ ਪृष੍ਟੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸੀਤਯਾ ਤਦਾ । ਰੁਦ੍ਧਕਂਠੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ਨਵਦਤ੍ਤ੍ਯਾਗਸਂਭਵਮ੍
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ।
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਵਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਸੁਲਤਾਕृਤ੍ਤਮੂਲੇਵ ਬਭੂਵਾਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ, ਹਵਾ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਸੀਤਾ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਤਦੈਵ ਪृਥਿਵੀ ਤਾਂ ਨ ਜਗ੍ਰਾਹ ਤਨਯਾਮਿਮਾਮ੍ । ਰਾਮੋ ਵਿਪਾਪਿਨੀਂ ਸੀਤਾਂ ਨ ਜਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼ਂਕਿਨੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵਿਕਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਨਹੀਂ।
ਪਤਿਤਾਂ ਤਾਂ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਪਲ੍ਲਵਾਗ੍ਰ੍ਯਸਮੀਰੇਣ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਂ ਤੁ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ।
ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਹ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਮਾ ਹਾਸ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਦੇਵਰ । ਕਥਂ ਮਾਂ ਪਾਪਰਹਿਤਾਂ ਤ੍ਯਜਤੇ ਸ ਰਘੂਦ੍ਵਹਃ
ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦੇਵਰ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹਾਸੇ ਦਾ ਨਾ ਬਣਾਓ; ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮਾ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ?"
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਲਪ੍ਯਾਥ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੁਃਖਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਮੂ ਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਭੂਮੌ ਪਪਾਤ ਪਰਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਰੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।