ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਯਤ੍ਤੇ ਪृष੍ਟਂ ਵਿਦੇਹਜਾਮ੍ । ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਪਰਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਿਗਦਾਮਿ ਤਤ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਜੋ ਵੀਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ ਵਾਕਿਆ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਭਰਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਘੁਨਾਥਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਮੁਵਾਚੇਦਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪਯਾਸ਼ੁ ਮਾਮ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਰਘੁਨਾਥ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲੋ।'
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਾਨਯਤ੍ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਮੋ ਨਿਜਭ੍ਰਾਤਾ ਭਰਤੇਨ ਸਹ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਭਰਾ, ਭਰਤ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ।
ਭਰਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਘੁਨਾਥਂ ਚ ਦੁਃਖਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋऽਵੋਚਤ੍ਕਿਮਿਦਂ ਦਾਰੁਣਂ ਮਹਤ੍
ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਘਟਨਾ ਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?'
ਤਦਾ ਰਾਮੋਂऽਤ੍ਯਜਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲੋਕਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ । ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਰਾਮੋऽਸੌ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਪਦਸੇਵਕਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅੰਤਜਨ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਧੋਮੁਖੋ ਦੀਨਰਵੋ ਗਦ੍ਗਦਾਕ੍ਸ਼ਰਵੇਪਥੁਃ । ਸ਼ृਣੁ ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਵਚੋ ਮੇऽਦ੍ਯ ਕੁਰੁ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਦਰਾਤ੍
ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਭਰਾ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਕਰ।'
ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਮਲਾਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਗਂਗੇਵ ਪृਥਿਵੀਂ ਗਤਾ । ਸੀਤਾਯਾ ਵਾਚ੍ਯਮਤੁਲਂ ਲੋਕੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਂਤ੍ਯਜੋਦਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦ ਲੋਕ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸੁਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਣਗੇ।
ਹਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਮੇਨਾਂ ਵਾ ਜਾਨਕੀਂ ਕਿਲ । ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕਿਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਾ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ।
ਸਵੇਪਥੁਃ ਪਪਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਿਤਃ ਪਰਦਾਰਣਃ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਰਘੁਨਾਥਮਵੋਚਤ
ਪਰਾਇਆ ਘਰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਕਿਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਾਮਿਞ੍ਜਾਨਕੀਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦਾਰੁਣਮ੍ । ਪਾਖਂਡੈਰ੍ਦੁष੍ਟਚਿਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਬਹਿष੍ਕृਤੈਃ
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਾਲਕ, ਜਾਨਕੀ ਬਾਰੇ ਇਹਨੀ ਸਖਤ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਆਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਝੂਠੇ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਿਂਦਿਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ । ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਪਾਪਘ੍ਨੀ ਦੁਰਿਤਾਪਹਾ
ਮੰਦੀ ਆਖੀ ਗਈ ਗੱਲ ਚੰਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਹਨਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਪ ਨਾਸਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਿਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਪਾਪਿਭਿਃ ਪੁਂਭਿਃ ਸਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨਾਰ੍ਹਿਤਾ ਸਤਾਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯੋ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯ ਸਮੁਦੇਤਿ ਜਗਤ੍ਯਹੋ
ਜਿਹੜੀ ਪਾਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਛੁਈ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਉਲੂਕਾਨਾਂ ਰੁਚਿਕਰੋ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮੇਨਾਂ ਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਮਾ ਤ੍ਯਜਾਨਿਂਦਿਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍
ਉੱਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਨਣ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ, ਛੱਡ ਨਾ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਭਦ੍ਰਕृਪਯਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਭਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ,
ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਜਗਾਦੇਦਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚੋ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਦੁਃਖਪੂਰਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ
ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਪਪਾਤ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਭੂਮੌ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ । ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪਤਿਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਦੁਃਖਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢਿਆ ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਮੁਵਾਚੇਦਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਤ੍ਵਾਨਯਾਂਤਿਕਮ੍ । ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਵੇਦਯਦਿਦਂ ਵਚਃ
ਉਸ ਨੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।' ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਉਵਾਚ। ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਰਾਮੋ ਭਵਂਤਂ ਤੁ ਸਮਾਹ੍ਵਯਤਿ ਵੇਗਤਃ । ਸ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹ੍ਵਾਨਂ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੇਣ ਵੇਗਤਃ
ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮਾਲਕ ਰਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।' ਇਹ ਸੱਦਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ,
ਜਗਾਮ ਤਰਸਾ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ ਭ੍ਰਾਤृਕੋऽਨਘਃ । ਭਰਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਪਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚਂਦ੍ਰਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਂ ਦੁਃਖਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਿਮੇਤਦ੍ਦਾਰੁਣਂ ਰਾਜਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਆਦਿ?'
ਤਦਾਸ਼ੁ ਸ਼ਂਸ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਮੁਖ੍ਯਤੋऽਨਘ । ਏਵਂ ਵਦਂਤਂ ਨृਪਤਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਸਰ੍ਵਮਾਦਿਤਃ
'ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਜਲਦੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।' ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦੁਃਖਪੂਰਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਯਾਗਸਂਭਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਦ ਸੀਤਾ ਦੇ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ,
ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਮੁਹੁਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰ ਇਵਾਭਵਤ੍ । ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕਂਪਮਾਨਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ,
ਨ ਕਿਂਚਨ ਵਦਨ੍ਤਂ ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਦਿਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਭੂਮੌ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਯਸ਼ਸਾਂਕਿਤਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਮੈਂ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਗਈ?'
ਤ੍ਯਜਾਮੀਦਂ ਵਪੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਲ੍ਲੋਕਭੀਤ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ੋਕਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਭ੍ਰਾਤਰੋ ਮਹ੍ਯਂ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਕਰਣੋਤ੍ਸੁਕਾਃ
ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਦਾਨੀਂ ਤੇਪਿ ਦੈਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਚਃ ਕਰਾਃ । ਕੁਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਂ ਯਾਮਿ ਹਸਿष੍ਯਂਤਿ ਨृਪਾ ਭੁਵਿ
ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ? ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਣਗੇ।
ਦੁਰ੍ਯਸ਼ੋ ਲਾਂਛਿਤਂ ਮਾਂ ਵੈ ਕੁष੍ਠਿਨਂ ਰੂਪਵਨ੍ਨਰਾਃ । ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ੇ ਪੁਰਾ ਭੂਪਾ ਜਾਤਾ ਜਾਤਾ ਗੁਣਾਧਿਕਾਃ
ਬਦਨਾਮੀ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੋੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ। ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਇਦਾਨੀਂ ਮਯਿ ਜਾਤੇ ਤੁ ਵਿਪਰੀਤਂ ਬਭੂਵ ਤਤ੍ । ਇਤਿ ਸਂਭਾषਮਾਣਂ ਤਂ ਰਾਮਭਦ੍ਰਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਃ
ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮਭਦਰ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ—
ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯਾਸ਼੍ਰੂਣਿ ਵਿਪੁਲਾਨ੍ਯੁਵਾਚ ਵਿਕਲ ਸ੍ਵਰਃ । ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਵਿषਾਦਂ ਮਾ ਕਾਰ੍षੀਃ ਕਥਂ ਤਵ ਮਤਿਰ੍ਹृਤਾ
ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਕੇ, ਕੰਬਦੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਮਾਲਕ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕ ਗਈ?'
ਸੀਤਾਮਨਿਂਦਿਤਾਂ ਕੋ ਨੁ ਤ੍ਯਜਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਭਵਾਨ੍ । ਆਕਾਰਯਾਮਿ ਰਜਕਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਧੋਬੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛਾਂਗਾ।