ਇਤਿ ਸਂਵਾਚ੍ਯ ਕੁਪਿਤੋ ਲਵਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਧਨੁਰ੍ਧਰਃ । ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਰੋषਗਦ੍ਗਦਭਾषਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਲਵ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਧਨੁ ਲੈ ਕੇ, ਮুনি ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ—
ਪਸ਼੍ਯਤ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਤਸ੍ਯ ਧृष੍ਟਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵੈ । ਲਿਲੇਖ ਯੋ ਭਾਲਪਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਾਪਬਲਂ ਨृਪਃ
'ਤੁਰੰਤ ਵੇਖੋ, ਇਸ ਖਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ!'
ਕੋऽਸੌ ਰਾਮਃ ਕਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਕੀਟਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਬਲਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਏਤੇ ਨ ਵਯਮੁਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਕੀੜੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਏਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸੂਰ੍ਮਾਤਾ ਜਾਨਕੀ ਨ ਕੁਸ਼ਪ੍ਰਸੂਃ । ਯਾ ਰਤ੍ਨਂ ਕੁਸ਼ਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਦਧਾਰਾਗ੍ਨਿਮਿਵਾਰਣਿਃ
ਇਸ ਵਿਰਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਨਕੀ ਹੈ, ਘਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਂਕ ਰਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਯਦਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਭੂਰੇष ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਗृਹੀष੍ਯਤਿ ਮਯਾ ਬਦ੍ਧਂ ਵਾਹਂ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯੋਚਿਤਮ੍ । ਨੋਚੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤ੍ਵਮੁਨ੍ਮੁਚ੍ਯ ਕੁਸ਼ਸ੍ਯ ਚਰਣਾਰ੍ਚਕਃ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜੇਗਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੱਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ।
ਅਧੁਨਾ ਮਦ੍ਧਨੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ ਸੁਪ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਅਨ੍ਯੇ ਯੇ ਚ ਮਹਾਵੀਰਾ ਰਣਮਂਡਲਭੂषਣਾਃ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਤ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਵੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਲਵੋ ਜਗ੍ਰਾਹ ਤਂ ਹਯਮ੍ । ਤृਣੀਕृਤ੍ਯ ਨृਪਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪਬਾਣਧਰੋ ਵਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਵ ਨੇ ਘੋੜਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੋਧਾ ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ।
ਤਦਾ ਮੁਨਿਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰ੍ਲਵਂ ਹਯਜਿਹੀਰ੍षਕਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਨृਪਤੀ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਲਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: 'ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਯ ਵਾਹਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰੋऽਪਿ ਸ੍ਵਬਲੋਦ੍ਧਤਃ । ਮਾ ਗृਹਾਣ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਦਂ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਿਤਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਇੰਦਰ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜੋ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਧृਤ੍ਵਾ ਜਗਾਦ ਸ ਦ੍ਵਿਜਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ । ਯੂਯਂ ਬਲਂ ਨ ਜਾਨੀਥ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।'
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੀਰ੍ਯਸ਼ੌਂਡੀਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਭੋਜਨਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੂਯਂ ਗृਹੇ ਗਤ੍ਵਾ ਭੁਂਜਂਤੁ ਜਨਨੀ ਹृਤਮ੍
ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਜਾਓ ਤੇ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਓ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇऽਭਵਂਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਂਤਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਲਵਸ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਂਤਸ੍ਥੁਰ੍ਦੂਰਤੋ ਬਹਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਲਵ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੂਰ ਖੜੇ ਰਹੇ।
ਏਵਂ ਵ੍ਯਤਿਕਰੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਸੇਵਕਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ । ਆਯਾਤਾਸ੍ਤਂ ਹਯਂ ਬਦ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤਦਾ ਲਵਮ੍
ਜਦ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੌਕਰ ਆਏ, ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਬਬਂਧ ਕੋ ਹਯਮਹੋ ਰੁष੍ਟਃ ਕਸ੍ਯ ਚ ਧਰ੍ਮਰਾਟ੍ । ਕੋ ਬਾਣਵ੍ਰਜਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਰਮਾਂ ਵ੍ਯਥਾਮ੍
ਕੌਣ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ? ਹਾਏ! ਕੌਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਧਰਮ ਰਾਜਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਦੁਖ ਸਹੇਗਾ?
ਤਦਾ ਲਵੋ ਜਗਾਦਾਸ਼ੁ ਮਯਾ ਬਦ੍ਧੋऽਸ਼੍ਵ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਯੋ ਮੋਚਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਰੁष੍ਟੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਕੁਸ਼ੋ ਮਹਾਨ੍
ਫਿਰ ਲਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੁਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਯਮਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਕਿਮੁ ਹ੍ਯਾਗਤੋऽਪਿ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨਤ੍ਵਾ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ਰਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਸੁਤੋषਿਤਃ
ਯਮraj ਕੀ ਕਰੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਆ ਜਾਵੇ? ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਬਾਲੋਯਮਿਤਿ ਤੇਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸਮਾਗਤਾ ਮੋਚਯਿਤੁਂ ਹਯਂ ਬਦ੍ਧਂ ਤੁ ਯੇ ਹਰੇਃ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿ ਉਠੇ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੈ।' ਜੋ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਆਏ ਸਨ।
ਤਾਨ੍ਵੈਮੋਚਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਞ੍ਛਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਸੇਵਕਾਨ੍ । ਕੋਦਂਡਂ ਕਰਯੋਰ੍ਧृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰਾਨ੍ਸਮਮੂਮੁਚਤ੍
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਆਏ ਸਨ, ਲਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇ ਛਿਨ੍ਨਬਾਹਵਃ ਸ਼ੋਕਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂਗਤਾਃ । ਪृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਜਗਦੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭੁਜਕृਂਤਨਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਏ; ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਣ੍ਡੇ ਸ਼ੇषਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਸਂਵਾਦੇ ਰਾਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਲਵੇਨ ਹਯਬਂਧਨਂਨਾਮ ਚਤੁਃਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸਯਾਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮੇਂ, ਲਵ ਵੱਲੋਂ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲਾ ਚੌਂਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਏਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਲਵਸ੍ਯ ਬਲਿਨੋ ਮੁਨਿਃ । ਸਂਸ਼ਯਾਨਃ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਨ੍ਨਾਗਂ ਦਸ਼ਸ਼ਤਾਨਨਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੀਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਉਵਾਚ। ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪੁਰਾ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਮੇਕਾਕਿਨੀਂ ਵਨੇ । ਰਜਕਸ੍ਯ ਦੁਰੁਕ੍ਤ੍ਯਾਸੌ ਤਤ੍ਯਾਜ ਮਹਿ ਲੋਲੁਪਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਤਸਯਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਰਜਕ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਕਾਰਨ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਜਾਨਕ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵ ਸੁਤੌ ਜਾਤੌ ਕ੍ਵ ਧਨੁਰ੍ਧਰਤਾਂ ਗਤੌ । ਕਥਂ ਚ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯੋ ਰਾਮਹਯਮਾਹਰਤ੍
ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਧਨੁਧਾਰੀ ਬਣੇ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕੌਣ ਲਿਆਇਆ?
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨੇਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੇषੋ ਨਾਗੋ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਂ ਜਗਦੇ ਰਾਮਚਾਰਿਤ੍ਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਚਰਿਤਰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਰਾਮੋ ਰਾਜ੍ਯਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋऽਕਰੋਤ੍ । ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਾਲਯਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਖਂਡਂ ਸ੍ਵਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਥ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਸੀਤਾ ਦਧਾਰ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਮਾਸਾਃ ਪਂਚਾਭਵਂਸ੍ਤਦਾ । ਅਤ੍ਯਂਤਂ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਯੀਵ ਪੁਰੁषਂ ਧਰਾ
ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਸਹੀ; ਉਹ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਮਯੇ ਰਾਮਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਚ ਵਿਦੇਹਜਾਮ੍ । ਕੀਦृਸ਼ੋ ਦੋਹਦਃ ਸਾਧ੍ਵਿ ਮਯਾ ਤੇ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸੁਧਾਰਮਣੀਏ, ਤੇਰੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਾਂ?'
ਰਹਸ੍ਯੇਵ ਤੁ ਸਾ ਪृष੍ਟਾ ਤ੍ਰਪਮਾਣਾ ਪਤਿਂ ਸਤੀ । ਲਜ੍ਜਾ ਗਦ੍ਗਦ ਵਾਗ੍ਰਾਮਂ ਨਿਜਗਾਦ ਵਚੋऽਮृਤਮ੍
ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਹਲਕੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
ਸੀਤੋਵਾਚ। ਤ੍ਵਤ੍ਕृਪਾਤੋ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਾਨਸੇ ਕਾਂਤ ਵਿषਯੋ ਹ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਭੋਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗਾਂਗੀ। ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ।