ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਗਤੋ ਵਾਹਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍ । ਸੈਨ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾ ਯਾਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਸੁਰਥੇਨ ਚ
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਘੋੜਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਸੁਰਥਾ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ।
ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਰਮ੍ । ਗਤੋ ਮੁਨਿਵਰੈਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਧੂਮੇਨ ਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਰਿਸੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਣ੍ਡੇ ਸ਼ੇषਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਸਂਵਾਦੇ ਰਾਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਰਘੁਨਾਥਸਮਾਗਮੋਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਤਸਿਆਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਲਾ ਤੀਹ-ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਗਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮਿਧਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਹਕਾਃ । ਆਨੇਤੁਂ ਜਾਨਕੀਸੂਨੁਰ੍ਵृਤੋ ਮੁਨਿਸੁਤੈਰ੍ਲਵਃ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਵੇਰੇ, ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵ, ਰਿਸੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਲੈਣ ਗਿਆ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰੇਣ ਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍ । ਕੁਂਕੁਮਾਗਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀ ਦਿਵ੍ਯਗਂਧੇਨ ਵਾਸਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਯਜਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਕੇਸਰ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਜਾਤਕੁਤੁਕੋ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਨੁਵਾਚ ਸਃ । ਅਰ੍ਵਾ ਕਸ੍ਯ ਮਨੋਵੇਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦੈਵਾਨ੍ਮਦਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ ਤੇ ਉਹ ਨੇ ਮুনি ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕਿਸਦਾ ਤੇਜ਼ ਮਨ, ਕਿਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਹੈ?'
ਆਗਚ੍ਛਂਤੁ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਂਤਾਂ ਮਾ ਭਯਂ ਕृਥਾਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਲਵਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਵਾਹਸ੍ਯ ਨਿਕਟੇ ਗਤਃ
'ਚਲੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵੇਖੀਏ; ਡਰੋ ਨਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਲਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ ਰਰਾਜ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਵਾਹਸ੍ਯ ਰਘੁਵਂਸ਼ਜਃ । ਧਨੁਰ੍ਬਾਣਧਰਃ ਸ੍ਕਂਧੇ ਜਯਂਤ ਇਵ ਦੁਰ੍ਜਯਃ
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਲਵ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਧੇ 'ਤੇ ਧਨੁ ਅਤੇ ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਜੈਅੰਤਾ ਵਾਂਗ ਅਜੈਯ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਗਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਸੁਤੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਾਚਯਾਮਾਸ ਪਤ੍ਰਕਮ੍ । ਭਾਲਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਵਰ੍ਣਰਾਜਿਰਾਜਿਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਲਵ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਵਸ੍ਵਤੋ ਮਹਾਨ੍ਵਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਯਤ੍ਰ ਕੋਪਿ ਪਰਾਬਾਧੀ ਨ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਲਂਪਟਃ
‘ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਹਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਧ੍ਵਜੋ ਧਨ੍ਵੀ ਧਨੁਰ੍ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਰੁਰ੍ਗੁਰੁਃ । ਯਂ ਦੇਵਾਃ ਸਾਮਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਮਂਤਿ ਮਣਿਮੌਲਿਭਿਃ
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਝੰਡਾ, ਧਨੁ ਧਾਰੀ, ਧਨੁ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਮਣੀ ਵਾਲੇ ਮਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਵੀਰ ਬਲਦਰ੍ਪਹਾਰੀ ਰਘੂਦ੍ਵਹਃ । ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੋ ਮਹਾਭਾਗਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੂਰਸ਼ਿਰੋਮਣਿਃ
ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ, ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ—
ਤਨ੍ਮਾਤਾ ਕੋਸ਼ਲਨृਪਪੁਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਸਮੁਦ੍ਭਵਾ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਭਵਂ ਰਤ੍ਨਂ ਰਾਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕ੍ਸ਼ਯਂਕਰਃ
ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ; ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਰਤਨ ਰਾਮ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—
ਕਰੋਤਿ ਹਯਮੇਧਂ ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਰਾਵਣਾਭਿਧਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਵਧਪਾਪਾਪਨੁਤ੍ਤਯੇ
ਉਹ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਹਯਮੈਧ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—
ਮੋਚਿਤਸ੍ਤੇਨ ਵਾਹਾਨਾਂ ਮੁਖ੍ਯੋऽਸੌ ਯਾਜ੍ਞਿਕੋ ਹਯਃ । ਮਹਾਬਲਪਰੀਵਾਰੋ ਪਰਿਖਾਭਿਃ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਯਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ—
ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਕੋऽਸ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਲਵਣਾਂਤਕਃ । ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਪਾਦਾਤਸਂਘਸੇਨਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੈ—
ਯਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਾਨੋ ਜਾਯੇਤ੍ਸ੍ਵਕਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ । ਸ਼ੂਰਾ ਵਯਂ ਧਨੁਰ੍ਧਾਰਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਯਮਿਹੋਤ੍ਕਟਾਃ
ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਧਨੁ ਧਾਰੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਂ—
ਤੇ ਗृਹ੍ਣਂਤੁ ਬਲਾਦ੍ਵਾਹਂ ਰਤ੍ਨਮਾਲਾਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਮਨੋਵੇਗਂ ਕਾਮਜਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਯਾਧਿਭਾਸ੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਰਗਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਬਰਦस्ती ਫੜ ਲੈਣ—
ਤਤੋ ਮੋਚਯਿਤਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਲੀਲਯਾ ਹਠਾਤ੍ । ਸ਼ਰਾਸਨਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤ ਵਤ੍ਸਦਂਤਕृਤਵ੍ਯਥਾਤ੍
ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹਠ ਤੇ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਧਨੁ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਛਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ—
ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਕਨ੍ਯਕਾਯਾਂ । ਜਾਤਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕੁਲੇषੁ ਸਤ੍ਸੁ । ਗृਹ੍ਣਂਤੁ ਤੇ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਦੇਹਾ । ਨਮਂਤੁ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਘਵੇ ਨਿਵੇਦ੍ਯ
ਜੋ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ; ਜਿਹੜੇ ਉਲਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਰਘੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣ—
ਇਤਿ ਸਂਵਾਚ੍ਯ ਕੁਪਿਤੋ ਲਵਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਧਨੁਰ੍ਧਰਃ । ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਰੋषਗਦ੍ਗਦਭਾषਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਲਵ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਧਨੁ ਲੈ ਕੇ, ਮুনি ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ—
ਪਸ਼੍ਯਤ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਤਸ੍ਯ ਧृष੍ਟਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵੈ । ਲਿਲੇਖ ਯੋ ਭਾਲਪਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਾਪਬਲਂ ਨृਪਃ
'ਤੁਰੰਤ ਵੇਖੋ, ਇਸ ਖਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ!'
ਕੋऽਸੌ ਰਾਮਃ ਕਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਕੀਟਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਬਲਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਏਤੇ ਨ ਵਯਮੁਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਕੀੜੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਏਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸੂਰ੍ਮਾਤਾ ਜਾਨਕੀ ਨ ਕੁਸ਼ਪ੍ਰਸੂਃ । ਯਾ ਰਤ੍ਨਂ ਕੁਸ਼ਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਦਧਾਰਾਗ੍ਨਿਮਿਵਾਰਣਿਃ
ਇਸ ਵਿਰਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਨਕੀ ਹੈ, ਘਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਂਕ ਰਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਯਦਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਭੂਰੇष ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਗृਹੀष੍ਯਤਿ ਮਯਾ ਬਦ੍ਧਂ ਵਾਹਂ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯੋਚਿਤਮ੍ । ਨੋਚੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤ੍ਵਮੁਨ੍ਮੁਚ੍ਯ ਕੁਸ਼ਸ੍ਯ ਚਰਣਾਰ੍ਚਕਃ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜੇਗਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੱਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ।
ਅਧੁਨਾ ਮਦ੍ਧਨੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ ਸੁਪ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਅਨ੍ਯੇ ਯੇ ਚ ਮਹਾਵੀਰਾ ਰਣਮਂਡਲਭੂषਣਾਃ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਤ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਵੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਲਵੋ ਜਗ੍ਰਾਹ ਤਂ ਹਯਮ੍ । ਤृਣੀਕृਤ੍ਯ ਨृਪਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪਬਾਣਧਰੋ ਵਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਵ ਨੇ ਘੋੜਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੋਧਾ ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ।
ਤਦਾ ਮੁਨਿਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰ੍ਲਵਂ ਹਯਜਿਹੀਰ੍षਕਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਨृਪਤੀ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਲਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: 'ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਯ ਵਾਹਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰੋऽਪਿ ਸ੍ਵਬਲੋਦ੍ਧਤਃ । ਮਾ ਗृਹਾਣ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਦਂ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਿਤਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਇੰਦਰ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜੋ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੈ।