ਕਸ਼ਾਭਿਸ੍ਤਾਡਿਤੋऽਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਰਂ ਤਤ੍ਰ ਚਚਾਲ ਨ । ਏਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕੁਰੁष੍ਵ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
'ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੋਚੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।'
ਤਦਾ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭੂਪਤਿਃ ਸਹ ਸੈਨਿਕੈਃ । ਜਗਾਮ ਸਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਹਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋऽਨ੍ਤਿਕੇ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਕਲੋ ਬਾਹੁਨਾ ਧृਤ੍ਵਾ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਲਾਤ੍ । ਉਤ੍ਪਾਟਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਪਰਂ ਨੋ ਚੇਲਤੁਸ੍ਤਤਃ
ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪੈਰ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ।
ਬਲੇਨ ਬਲਿਨਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਨਾਕਮ੍ਪਤ ਹਯਸ੍ਤਦਾ । ਹਨੂਮਾਂਸ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਮਤਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਲਾਂਗੂਲੇਨ ਸਮਾਵੇष੍ਟ੍ਯ ਬਲੇਨ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਃ । ਆਚਕਰ੍ष ਬਲਾਦ੍ਵਾਹਂ ਨ ਚਚਾਲ ਤਥਾਪਿ ਸਃ
ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।
ਤਦੋਵਾਚ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਹਨੂਮਾਨ੍ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਬਲਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵੀਰਾਣਾਂ ਪਰਿਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ।
ਮਯਾ ਦ੍ਰੋਣੋ ਲਾਂਗੁਲੇਨ ਲੀਲਯੋਤ੍ਪਾਟਿਤੋऽਧੁਨਾ । ਪਰਮਤ੍ਰ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਕਮ੍ਪਤੇ ਨ ਹਯੋऽਲ੍ਪਕਃ
'ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਡਰੋਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਛੋਟਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚਰਜ ਹੈ।'
ਦृष੍ਟਮਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਂ ਹਿ ਵੀਰੈਰ੍ਬਲਿਭਿਰੁਦ੍ਧਤੈਃ । ਆਕृष੍ਟੋऽਪਿ ਨ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਚਾਲ ਤਿਲਮਾਤ੍ਰਤਃ
'ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤਿਲ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।'
ਕਪਿਭਾषਿਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸੁਮਤਿਂ ਮਂਤ੍ਰਿਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੁਵਾਚ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ
ਬੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਮਂਤ੍ਰਿਨ੍ਕਿਮਭਵਦ੍ਵਾਹੇ ਸ੍ਤਂਭਨਂ ਵਪੁषੋऽਨਘ । ਕੋऽਤ੍ਰੋਪਾਯੋ ਵਿਧੇਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੇਨ ਵਾਹਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੰਤਰੀ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਪਾਅ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਵੇ?'
ਸੁਮਤਿਰੁਵਾਚ। ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੁਨਿਰ੍ਮृਗ੍ਯੋऽਖਿਲਜ੍ਞਾਨਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਦੇਸ਼ੋਦ੍ਭਵਮਹਂ ਜਾਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਨ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਜਮ੍
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਜਨਮਸਥਾਨ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸੁਮਤੇਰ੍ਧਰ੍ਮਕੋਵਿਦਃ । ਅਨ੍ਵੇषਯਾਮਾਸ ਮੁਨਿਂ ਸੇਵਕੈਃ ਸਹ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਮਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਂ ਧਰ੍ਮਵਿਦਂ ਭਟਾਃ । ਵ੍ਯਾਲੋਕਯਂਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨ ਚਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਏਕਸ੍ਤ੍ਵਨੁਚਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਗਤੋ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਚੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ੍ਮ ਮਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ।
ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵੈਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼ਵੋ ਜਨਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਗਂਗਾਸ੍ਨਾਨਹਤਾਸ਼ੇषਕਿਲ੍ਬਿषਾਃ ਸੁਮਨੋਹਰਾਃ
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਵੈਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ਤਪਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ੍ਮ ਹੁਤਾਸ਼ਨੈਃ । ਧੂਮੈਰਧੋਮੁਖਾਃ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾਯੁਭਿਃ ਸ੍ਵੋਦਰਂਭਰਾਃ
ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੀ ਹਵਨ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਸਨ।
ਯਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਜੋ ਧੂਮਃ ਪਵਿਤ੍ਰਯਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਨੇਕਮੁਨਿਸਂਹृष੍ਟੋ ਮੁਕ੍ਤਪਤ੍ਰਲਤੋਤ੍ਤਮਃ
ਉੱਥੇ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਧੂੰਆ ਸਦਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਮੁਨੇਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੌਨਕਸ੍ਯ ਮਨੋਹਰਮ੍ । ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍ਨृਪਾਯਾਸੌ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਚੇਤਸੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੌਣਕ ਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਿਤੋऽਤ੍ਯਂਤਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਸਹ ਸੇਵਕੈਃ । ਹਨੂਮਤ੍ਪੁष੍ਕਲਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਯੁਤੋऽਗਾਤ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਘੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਂਡਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਰਣੌ ਪਾਪਹਾਰਿਣੌ
ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡੰਡਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।
ਤਮਾਗਤਂ ਨृਪਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਮ੍ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਭੂਤ੍
ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨृਪਂ ਪ੍ਰਾਹ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਕਿਮਰ੍ਥਮਟਨਂ ਦੇਵ ਮਹਤ੍ਪਰ੍ਯਟਨਂ ਤਵ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ?'
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਾਃ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਨृਪਾ ਵੈ ਨ ਭ੍ਰਮਂਤਿ ਚੇਤ੍ । ਤਦਾ ਦੁष੍ਟਜਨਾਃ ਸਾਧੂਨ੍ਬਾਧਂਤੇ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਨ੍
'ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਤਾਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।'
ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹੀਪਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਾਯਨੋ ਭੂਯਾਤ੍ਤਵ ਪਰ੍ਯਟਨਾਦਿਕਮ੍
'ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ।'
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਂਤਂ ਭੂਦੇਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਗਦ੍ਗਦ ਸ੍ਵਰਯਾ ਵਾਣ੍ਯਾ ਹਰ੍षਿਤ ਸ੍ਵੀਯਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰੁੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਅਕਸ੍ਮਾਦਭਵਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਰਾਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਨੋਹृਤਃ । ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਤ੍ਵਦਾਵਾਸਾਤ੍ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਿਦਾਂਵਰ
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਅਚਾਨਕ, ਰਾਮ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਕੋਲ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।'
ਉਦ੍ਯਾਨੇ ਤਵ ਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯੇ ਯਦृਚ੍ਛਾਤੋ ਹਯੋ ਗਤਃ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਂਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਹਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਂਭੋऽਭਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
'ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਆ ਗਈ।'
ਤਦਾ ਮੇ ਬਲਿਨੋ ਵੀਰਾਃ ਪੁष੍ਕਲਾਦ੍ਯਾ ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਃ । ਬਲਾਦਾਚਕृषੁਰ੍ਵਾਹਂ ਨ ਚਚਾਲ ਤਥਾਪ੍ਯਸੌ
'ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧੇ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਆਦਿ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।'
ਅਸ੍ਮਾਨਪਾਰਦੁਃਖਾਬ੍ਧੌ ਮਗ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਤਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੈਵਾਦ੍ਦृष੍ਟਃ ਸੁਭਾਗ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਨਿਦਾਨਕਮ੍
ਅਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਏਵਂ ਪृष੍ਟੋ ਮੁਨਿਵਰਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦਧ੍ਯੌ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਤਤਃ ਕਾਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਦਧਦ੍ਧਯਮ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।