ਮਾ ਜਾਨੀਹਿ ਮਨੁष੍ਯਂ ਤਂ ਰਾਮਂ ਲੋਕੈਕਵਂਦਿਤਮ੍ । ਜਲੇ ਸ੍ਥਲੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸਦਾ
ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵੀਰਾ ਅਲਂ ਹृष੍ਟਾ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਰਿਰੇਭਿਰੇ । ਤੂਰ੍ਯਮਂਗਲਵਾਦਿਤ੍ਰੈਃ ਸੁਮਹਾਨੁਤ੍ਸਵੋऽਭਵਤ੍
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਿਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗੇ; ਤੂਰੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਵਾਦਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਸਮਾਗਮ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਹਯਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵੀਰੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਸਰ੍ਵੈਰਨੁਗਤਃ ਪ੍ਰੀਤੈਰ੍ਵਿਸ੍ਮਯੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੋੜਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ; ਸਭ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਤਮਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਸੇਵਕਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਂ ਸ਼ਰਣਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਯਾਹਿ ਲੋਕੈਕਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍
ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ; ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਔਖੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ।'
ਸ੍ਵਯਮਂਤਰ੍ਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਕਃ । ਕੈਲਾਸਮਗਮਚ੍ਛਰ੍ਵਃ ਸੇਵਕੈਃ ਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਭੂਪੋ ਵੀਰਮਣਿਰ੍ਧ੍ਯਾਯਞ੍ਛ੍ਰੀਰਾਮਚਰਣੋਦਜਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਯਯੌ ਸਾਕਂ ਬਲਿਨਾ ਬਲਸਂਯੁਤਃ
ਵਿਰਮਣੀ ਰਾਜਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਯੇ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇषਾਂ ਸਂਸਾਰਜਂ ਦੁਃਖਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਂਡੇ ਸ਼ੇषਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਸਂਵਾਦੇ ਰਾਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਹਯਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂਨਾਮ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਤਸਿਆਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਹਯੋ ਗਤੋ ਹੇਮਕੂਟਂ ਭਾਰਤਾਂਤੇ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਅਨੇਕਭਟਸਾਹਸ੍ਰੈ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਬਦ੍ਧਚਾਮਰਃ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਘੋੜਾ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੇਮਕੂਟ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੈਦਵਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯੋ ਵੈ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਦ੍ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਂ ਤਤਃ । ਅਯੁਤੇਨ ਸੁਸ਼ृਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਰਾਜਤੈਃ ਕਾਂਚਨਾਦਿਭਿਃ
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੋਦ੍ਯਾਨਂ ਮਹਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਂ ਪਾਦਪੈਃ ਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਸ਼ਾਲੈਸ੍ਤਾਲੈਸ੍ਤਮਾਲੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਥੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਹਿਂਤਾਲੈਰ੍ਨਾਗਪੁਨ੍ਨਾਗੈਃ ਕੋਵਿਦਾਰੈਃ ਸਬਿਲ੍ਵਕੈਃ । ਚਮ੍ਪਕੈਰ੍ਬਕੁਲੈਰ੍ਮੇਘੈਰ੍ਮਦਨੈਃ ਕੁਟਜਾਦਿਭਿਃ
ਹਿੰਤਾਲ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੋਵਿਦਾਰ ਤੇ ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਪਕ, ਬਕੁਲ, ਮੇਘ, ਮਦਨ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਾਤਿਕਾਭਿਰ੍ਯੂਥਿਕਾਭਿਰ੍ਨਵਮਾਲਿਕਯਾ ਤਥਾ । ਆਮ੍ਰੈਰ੍ਮਾਧਵਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰ੍ਦਾਡਿਮੈਃ ਸ਼ੋਭਿਤਂ ਵਨਮ੍
ਉਹ ਜੰਗਲ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ, ਯੂਥਿਕਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਲਿਕਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਆਮ, ਮਾਧਵ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਅਨੇਕਪਕ੍ਸ਼ਿਸਂਘੁष੍ਟਂ ਭ੍ਰਮਰੈਰ੍ਨਿਨਦੀਕृਤਮ੍ । ਮਯੂਰਕੇਕਾਰਵਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਦਂ ਹਯਃ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਂਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਮਨੋਵੇਗਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਾਲੇ ਸ੍ਵੇ ਭਾਲੇ ਬਿਭ੍ਰਨ੍ਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਥੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੌੜਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਹੋਇਆ।
ਗਚ੍ਛਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਹਸ੍ਯ ਹਯਮੇਧਕ੍ਰਤੋਸ੍ਤਦਾ । ਅਕਸ੍ਮਾਦਭਵਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਜਦੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਉਥੇ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਸੁਣੋ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਂਭੋऽਭਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚਚਾਲ ਪਥਿਸ੍ਥਿਤਃ । ਹੇਮਕੂਟਇਵਾਚਾਲ੍ਯੋ ਬਭੂਵ ਹਯਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਚਾਨਕ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦਾ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਸ਼ਾਘਾਤਾਨ੍ਵਿਤੇਨਿਰੇ । ਤਦਾਹਤੇऽਪਿ ਨ ਯਯੌ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰੋ ਹਯੋਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਮਾਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਜਕੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਸਵਿਧੇ ਗਤ੍ਵਾ ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਵਾਹਰਕ੍ਸ਼ਕਾਃ । ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਵਯਂ ਨ ਜਾਨੀਮਃ ਕਿਮਭੂਦ੍ਧਯਸਤ੍ਤਮੇ
ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਮਾਲਕ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਸ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਗਚ੍ਛਤੋ ਵਾਹਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨੋਵੇਗਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇ । ਆਕਸ੍ਮਿਕੋऽਭਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਂਭੋ ਮਹਾਮਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਆ ਗਈ, ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ।
ਕਸ਼ਾਭਿਸ੍ਤਾਡਿਤੋऽਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਰਂ ਤਤ੍ਰ ਚਚਾਲ ਨ । ਏਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕੁਰੁष੍ਵ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
'ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੋਚੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।'
ਤਦਾ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭੂਪਤਿਃ ਸਹ ਸੈਨਿਕੈਃ । ਜਗਾਮ ਸਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਹਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋऽਨ੍ਤਿਕੇ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਕਲੋ ਬਾਹੁਨਾ ਧृਤ੍ਵਾ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਲਾਤ੍ । ਉਤ੍ਪਾਟਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਪਰਂ ਨੋ ਚੇਲਤੁਸ੍ਤਤਃ
ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪੈਰ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ।
ਬਲੇਨ ਬਲਿਨਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਨਾਕਮ੍ਪਤ ਹਯਸ੍ਤਦਾ । ਹਨੂਮਾਂਸ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਮਤਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਲਾਂਗੂਲੇਨ ਸਮਾਵੇष੍ਟ੍ਯ ਬਲੇਨ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਃ । ਆਚਕਰ੍ष ਬਲਾਦ੍ਵਾਹਂ ਨ ਚਚਾਲ ਤਥਾਪਿ ਸਃ
ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।
ਤਦੋਵਾਚ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਹਨੂਮਾਨ੍ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਬਲਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵੀਰਾਣਾਂ ਪਰਿਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ।
ਮਯਾ ਦ੍ਰੋਣੋ ਲਾਂਗੁਲੇਨ ਲੀਲਯੋਤ੍ਪਾਟਿਤੋऽਧੁਨਾ । ਪਰਮਤ੍ਰ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਕਮ੍ਪਤੇ ਨ ਹਯੋऽਲ੍ਪਕਃ
'ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਡਰੋਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਛੋਟਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚਰਜ ਹੈ।'
ਦृष੍ਟਮਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਂ ਹਿ ਵੀਰੈਰ੍ਬਲਿਭਿਰੁਦ੍ਧਤੈਃ । ਆਕृष੍ਟੋऽਪਿ ਨ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਚਾਲ ਤਿਲਮਾਤ੍ਰਤਃ
'ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤਿਲ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।'
ਕਪਿਭਾषਿਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸੁਮਤਿਂ ਮਂਤ੍ਰਿਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੁਵਾਚ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ
ਬੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਮਂਤ੍ਰਿਨ੍ਕਿਮਭਵਦ੍ਵਾਹੇ ਸ੍ਤਂਭਨਂ ਵਪੁषੋऽਨਘ । ਕੋऽਤ੍ਰੋਪਾਯੋ ਵਿਧੇਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੇਨ ਵਾਹਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੰਤਰੀ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਪਾਅ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਵੇ?'