ਮਹੋਦਰਂ ਮਹਾਨਾਭਿਂ ਸ਼ੁਭਕਟ੍ਯਾਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਕਾਂਚ੍ਯਾ ਵੈ ਮਣਿਮਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਾਭੀ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਣੀ ਵਾਲੀ ਕੰਜੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵੈ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਭਿਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਚਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਜ੍ਰਰੇਖਾ ਯਵਾਂਕੁਸ਼ਸੁਰੇਖਯਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਨਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵਜਰ ਰੇਖਾ, ਜੌ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਯੁਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋਗਿਧ੍ਯੇਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕੋਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਚ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਂ ਤ੍ਵਂ ਤਰਿष੍ਯਸਿ
ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਦੋ ਨਰਮ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰੇਂ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਤਮੇਵ ਪੂਜਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਂਦਨਾਦਿਭਿਰਿਚ੍ਛਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਮृਦ੍ਧਿਮੈਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕੀਂ ਪਰਾਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਮੇਤਦ੍ਵੈ ਸਂਸਾਰਜਲਧਿਂ ਤਰ
ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ; ਇਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ।
ਸ਼ੇषਉਵਾਚ। ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਲੋਮਸ਼ਾਤ੍ਪਰਮਂ ਮਹਤ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਆਰਣ੍ਯਕ ਉਵਾਚ। ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਦੈਤਨ੍ਮੇ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਆਰਣਯਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ।
ਕੋऽਸੌ ਰਾਮੋ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਿਮਰ੍ਥਮਵਤੀਰ੍ਣੋऽਸੌ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨੁषਤਾਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ?
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਮੁਨੇਃ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪੂਛਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਲੋਕਾਨ੍ਨਿਰਯਸਂਮਗ੍ਨਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਯਾਵਾਰ੍ਧਿਃ ਪਰਮੇਸ਼ੋ ਮਨੋਹਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਸੁਆਮੀ—
ਪੁਰਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਣਾਂਸ਼ੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਸ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤਰੀਆ।
ਸ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸਖਃ ਕਾਕਪਕ੍ਸ਼ਧਰੋ ਯੁਵਾ
ਉਹ ਰਾਮ, ਨੌਜਵਾਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਕਾਂ ਦੀ ਪੰਖੀ ਵਾਂਗ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ—
ਯਜ੍ਞਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਤ੍ਤੌ ਕੁਮਾਰਕੌ
ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਨੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਪਥਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਟਕਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਤਾਟਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਸੀ।
ऋषੇਰਨੁਜ੍ਞਯਾ ਰਾਮਸ੍ਤਾਟਕਾਂ ਯਮਯਾਤਨਾਮ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਲਾ ਵਾਸਵਯੋਗਜਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੋਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੁੜੀ—
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਤੁ ਸੁਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਰਘੂਤ੍ਤਮਃ
ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਯਜਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧੀਆ—
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਭਗ੍ਨਂ ਜਨਕਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
ਉਪਯੇਮੇ ਵਿਵਾਹੇਨ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੀਤਾਮਯੋਨਿਜਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਰਸਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਰੇਮੇ ਰਾਮਸ੍ਤਯਾ ਸਹ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ।
ਰਾਜਾਨਮਥ ਕੈਕੇਯੀ ਵਰਦ੍ਵਯਮਯਾਚਤ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗੇ।
ਜਟਾਧਰਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਤੁਵਰ੍षਾਣੀਹ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਰਾਮ, ਜੋ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਜਾਵੇ।
ਜਾਨਕੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸਖਂ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਾਵ੍ਰਾਜਯਨ੍ਨृਪਃ
ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਪਂਚਮੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਥਾਨਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ।
ਰਾਮੋ ਵਿਰੂਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰੀਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰੀ ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨੂੰ ਬਦਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਗਤੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਹਰ੍ਤੁਂ ਪਾਪਵਿਪਾਕਤਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ।
ਰਾਘਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਸੀਤਾਂ ਜਹਾਰ ਦਸ਼ਕਂਧਰਃ
ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਰਾਘਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਰਾਮਰਾਮੇਤਿ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ਹृਤਾਮ੍
‘ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਲੈ ਗਿਆ!’