ਅਯੋਧ੍ਯਾਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਰਮਂਡਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ਮੂਲੇ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧਿਦੇ
ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਕਲਪਵ੍ਰਖ਼ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮਰਕਤਸ੍ਵਰ੍ਣਨੀਲਰਤ੍ਨਾਦਿਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਸਿਂਹਾਸਨਂ ਚਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕਾਂਤ੍ਯਾ ਤਾਮਿਸ੍ਰਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪੰਨਾ, ਸੋਨੇ, ਨੀਲਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸਮਾਸੀਨਂ ਰਘੁਰਾਜਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾਦਲਸ਼੍ਯਾਮਤਨੁਂ ਦੇਵਦੇਵੇਂਦ੍ਰਪੂਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਦੂਰਵਾ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਕਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਣਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਕਾਂਤਿਧਿਕ੍ਕਾਰਿਵਕ੍ਤ੍ਰਿਣਮ੍ । ਅष੍ਟਮੀਚਂਦ੍ਰਸ਼ਕਲਸਮਭਾਲਾਧਿਧਾਰਿਣਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚੰਦਰੀ ਹੈ।
ਨੀਲਕੁਂਤਲਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਕਿਰੀਟਮਣਿਰਂਜਿਤਮ੍ । ਮਕਰਾਕਾਰਸੌਂਦਰ੍ਯਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਨੀਲ ਰੰਗ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਣੀ ਵਾਲੇ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਕਰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਰੁਮਚ੍ਛਵਿ ਸਤ੍ਕਾਂਤਿਰਦਚ੍ਛਦਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਤਾਰਾਪਤਿਕਰਾਕਾਰ ਦ੍ਵਿਜਰਾਜਿ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਚਿਹਰਾ ਕੋਰਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਚਮਕ ਸਾਫ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੈ।
ਜਪਾਪੁष੍ਪਾਭਯਾ ਮਾਧ੍ਵ੍ਯਾ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਸ਼ੋਭਿਤਾਨਨਮ੍ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਵਸਂਤਿ ਨਿਗਮਾ ऋਗਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਯੁਤਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਜਪਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਤੇ ਮਧੁਰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਗ ਵੇਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕਂਬੁਕਾਂਤਿਧਰਗ੍ਰੀਵਾ ਸ਼ੋਭਯਾ ਸਮਲਂਕृਤਮ੍ । ਸਿਂਹਵਦੁਚ੍ਚਕੌ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਮਾਂਸਲੌ ਬਿਭ੍ਰਤਂ ਵਰਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੰਖ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਬਾਹੂ ਦਧਾਨਂ ਦੀਰ੍ਘਾਂਗੌ ਕੇਯੂਰਕਟਕਾਂਕਿਤੌ । ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਹੀਰਸ਼ੋਭਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤੌ ਜਾਨੁਲਂਬਿਨੌ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੇਯੂਰ ਤੇ ਕਟਕ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਮੁਦਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ।
ਵਕ੍ਸ਼ੋ ਦਧਾਨਂ ਵਿਪੁਲਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਸੇਨ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਦਿਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂਕੈਰਂਕਿਤਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਹੈ।
ਮਹੋਦਰਂ ਮਹਾਨਾਭਿਂ ਸ਼ੁਭਕਟ੍ਯਾਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਕਾਂਚ੍ਯਾ ਵੈ ਮਣਿਮਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਾਭੀ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਣੀ ਵਾਲੀ ਕੰਜੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵੈ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਭਿਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਚਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਜ੍ਰਰੇਖਾ ਯਵਾਂਕੁਸ਼ਸੁਰੇਖਯਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਨਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵਜਰ ਰੇਖਾ, ਜੌ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਯੁਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋਗਿਧ੍ਯੇਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕੋਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਚ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਂ ਤ੍ਵਂ ਤਰਿष੍ਯਸਿ
ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਦੋ ਨਰਮ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰੇਂ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਤਮੇਵ ਪੂਜਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਂਦਨਾਦਿਭਿਰਿਚ੍ਛਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਮृਦ੍ਧਿਮੈਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕੀਂ ਪਰਾਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਮੇਤਦ੍ਵੈ ਸਂਸਾਰਜਲਧਿਂ ਤਰ
ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ; ਇਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ।
ਸ਼ੇषਉਵਾਚ। ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਲੋਮਸ਼ਾਤ੍ਪਰਮਂ ਮਹਤ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਆਰਣ੍ਯਕ ਉਵਾਚ। ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਦੈਤਨ੍ਮੇ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਆਰਣਯਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ।
ਕੋऽਸੌ ਰਾਮੋ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਿਮਰ੍ਥਮਵਤੀਰ੍ਣੋऽਸੌ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨੁषਤਾਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ?
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਮੁਨੇਃ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪੂਛਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਲੋਕਾਨ੍ਨਿਰਯਸਂਮਗ੍ਨਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਯਾਵਾਰ੍ਧਿਃ ਪਰਮੇਸ਼ੋ ਮਨੋਹਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਸੁਆਮੀ—
ਪੁਰਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਣਾਂਸ਼ੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਸ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤਰੀਆ।
ਸ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸਖਃ ਕਾਕਪਕ੍ਸ਼ਧਰੋ ਯੁਵਾ
ਉਹ ਰਾਮ, ਨੌਜਵਾਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਕਾਂ ਦੀ ਪੰਖੀ ਵਾਂਗ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ—
ਯਜ੍ਞਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਤ੍ਤੌ ਕੁਮਾਰਕੌ
ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਨੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਪਥਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਟਕਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਤਾਟਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਸੀ।
ऋषੇਰਨੁਜ੍ਞਯਾ ਰਾਮਸ੍ਤਾਟਕਾਂ ਯਮਯਾਤਨਾਮ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਲਾ ਵਾਸਵਯੋਗਜਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੋਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੁੜੀ—
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਤੁ ਸੁਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਰਘੂਤ੍ਤਮਃ
ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਯਜਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧੀਆ—
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਭਗ੍ਨਂ ਜਨਕਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।