ਤਂ ਜਘ੍ਨੁਃ ਪਰਿਤੋ ਵੀਰਾਃ ਸ਼ੂਲਤੋਮਰਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਯ ਵਪੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਰਿਸਂਸ੍ਮਰਣਾਚ੍ਛੁਭੇ
ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਯੋਧੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਹਰਿ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਦੁਦ੍ਧਰ੍षਾਦ੍ਵਜ੍ਰਭੂਤਮਭੂਦ੍ਭृਸ਼ਮ੍ । ਤਤਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਰਦ੍ਵਿषਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਇੰਨਾ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ,
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਾਨੀਵ ਪੇਤੁਸ਼੍ਚਿਛਨ੍ਨਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਸ਼ੁਭੇ । ਅਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਭੇਤ੍ਤੁਂ ਦੈਤ੍ਯਾ ਨ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈ ਗਏ। ਦੈਤ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕੇ।
ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਵਾਙ੍ਮੁਖਾਸ੍ਤਸ੍ਥੁਰ੍ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜਾਂਤਿਕੇ ਭਟਾਃ । ਤਾਦृਗ੍ਵਿਧਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਹਾਬਲਮ੍
ਉਹ ਯੋਧੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਇੰਨਾ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ।
ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਰਾਟ੍ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ । ਆਦਿਦੇਸ਼ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦਂਦਸ਼ੂਕਾਨ੍ਮਹਾਵਿषਾਨ੍
ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਭृਤੀਨ੍ਭੀਮਾਨ੍ਖਾਦਯਧ੍ਵਮਿਤਿ ਕ੍ਰੁਧਾ । ਆਦਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾਥ ਤੇ ਨਾਗਾਃ ਸੁਮਹਾਬਲਾਃ
ਉਸਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਆਦਿਕ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਚ ਆਖਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਜਾਓ!' ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੱਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਜ੍ਵਲਿਤਾਸ੍ਯਾ ਮਹਾਭੀਮਾਸ੍ਤਂ ਚ ਖਾਦੁਰ੍ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਭਕ੍ਤਂ ਤਂ ਵਿਦਸ਼੍ਯ ਗਰਲਾਯੁਧਾਃ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸੱਪ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਡੰਘਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਨਿਰ੍ਵਿषਾਸ਼੍ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਦਸ਼ਨਾ ਬਭੂਵੁਰਨਿਲਾਸ਼ਨਾਃ । ਵੈਨਤੇਯਸਹਸ੍ਰੇਣ ਛਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਾਃ ਸੁਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਵੈਨਤੇਯ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਵਮਂਤੋ ਰੁਧਿਰਂ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਤਾਦृਗ੍ਵਿਧਾਨ੍ਮਹਾਸਰ੍ਪਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਪਤਿਸ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਸੱਪ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ
ਆਦਿਦੇਸ਼ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦਿਗ੍ਗਜਾਨ੍ਸੁਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾਥ ਦਿਗ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ ਮਦੋਦ੍ਧਤਾਃ
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਮਸਤ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਹ ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਾਥ ਤਂ ਜਘ੍ਨੁਰ੍ਦਂਤੈਃ ਪृਥੁਤਰੈਰ੍ਭृਸ਼ਮ੍ । ਅਥ ਦਿਗ੍ਗਜਦਂਤਾਸ਼੍ਚ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾਃ ਪਤਨ੍ਭੁਵਿ
ਉਹ ਹਾਥੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦ ਜੜ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਦਂਤੈਰ੍ਵਿਨਾਕृਤਾ ਨਾਗਾ ਭਯਾਰ੍ਤਾ ਵੈ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ । ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਮਹਾਨਾਗਾਨ੍ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰਃ ਕੁਪਿਤੋ ਬਲੀ
ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਾਕਤਵਰ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਗੁੱਸੇ ਚ ਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਚ ਮਹਾਵਹ੍ਨਿਂ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸੁਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਲਸ਼ਾਯਿਪ੍ਰਿਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਂ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਲ-ਵਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ
ਨ ਦਦਾਹ ਚ ਤਂ ਧੀਰਂ ਸੁਸ਼ੀਤਃ ਸਮਭੂਚ੍ਛਿਖੀ । ਅਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਤਂ ਬਾਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਉਸ ਦਿਲੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅੱਗ ਵਿਚ ਨਾ ਸੜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿषਂ ਘੋਰਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤਂ ਤਦਾ । ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਵਿषਮਸ੍ਯਾਮृਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਰ੍ਪਣਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿषਂ ਚਾਮृਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਏਵਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਧੋਪਾਯੈਰ੍ਘੋਰਰੂਪੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ
ਉਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ,
ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਮਜਂ ਰਾਜਾ ਤਸ੍ਯਾਵਧ੍ਯਤ੍ਵਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਤਤਃ ਸਾਮ੍ਨਾ ਸੁਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਦੈਤ੍ਯਰਾਡ੍ਵਿਸ੍ਮਯਾਕੁਲਃ
ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਸਦੀ ਅਮਰਤਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਰੁਵਾਚ- ਤ੍ਵਯਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਤ੍ਵਂ ਚ ਸਮ੍ਯਗੁਕ੍ਤਂ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ । ਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— 'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।'
ਯੋऽਸੌ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਦੇਵਃ ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਂ ਵੈ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਮੇ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦਿਖਾ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਤੇਜਾਂਸਿ ਜ੍ਞਾਨਵੀਰ੍ਯਬਲਾਨਿ ਚ । ਪਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਰੂਪਂ ਗੁਣਵਿਭੂਤਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਬਲ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਨਾਂ ਹਨ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿष੍ਣੁਂ ਮਨ੍ਯੇ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਮਮ ਪ੍ਰਤਿਬਲੋ ਲੋਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵੇषੁ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।
ਈਸ਼ਾਨਵਰਦਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇष੍ਵਵਧ੍ਯਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂਨਦੁਰ੍ਜਯਤ੍ਵਂ ਚ ਮਾਨਦ । ਈਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਲਭੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਾਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਬਲਵੀਰ੍ਯਤਃ
ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਵਰ ਦਿੰਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਅਜੇਤਤਾ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੈਨੂੰ ਬਲ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ- ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ । ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸੁਵ੍ਰਤਃ
ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਉਵਾਚ- ਯੋऽਸੌ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ । ਵਸਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਭਾਵਾਨ, ਸਰਬਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਜਗਦ੍ਧਾਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਨ ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਂ ਤੁ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰ ਜਂਗਮਮ੍
ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਿਦਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪਾਦਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਕਲਾਦ੍ਭੁਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੇਤਨ ਜਾਂ ਅਚੇਤਨ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗੀ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ।
ਯੋऽਸੌ ਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਾਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ—ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਰੋषਾਚ੍ਚ ਮਤ੍ਸਰਾਦ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਦੇਵਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰੇष੍ਵਪਿ ਜਂਤੁषੁ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੇष੍ਵਪਿ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ
ਜਨਾਰਦਨ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ—ਸਭ ਵਿੱਚ, ਛੋਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੱਕ, ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ- ਇਤਿ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਵਰਸ੍ਤਦਾ । ਉਵਾਚ ਰੋषਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭਰ੍ਤ੍ਸਯਂਸ਼੍ਚ ਸੁਤਂ ਮੁਹੁਃ
ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਰੁਵਾਚ- ਅਸੌ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰਪਿ ਚੇਤ੍ਪਰਮਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਬਹੁਭਿਃ ਕਿਂ ਚ ਲਾਪਿਤੈਃ
ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਕਈ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰ, ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?