ਮਯੂਰੈਰ੍ਨਕੁਲੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੀਡਂਤਿ ਫਣਿਨੋਨਿਸ਼ਮ੍ । ਗਜੈਃ ਸਿਂਹੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾਂ ਗਤੈਃ
ਸੱਪ ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰਤ੍ਯ ਨੀਵਾਰਭਕ੍ਸ਼ਣੇषੁ ਕृਤਾਦਰਾਃ । ਨ ਭਯਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਕਾਲਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਮੁਨਿਵृਂਦਕੈਃ
ਉਥੇ ਕਾਲ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।
ਗਾਵਃ ਕੁਂਭਸਮੋਧਸ੍ਕਾ ਨਂਦਿਨੀ ਸਮਵਿਗ੍ਰਹਾਃ । ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਚਰਣੋਤ੍ਥੇਨ ਰਜਸੇਲਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਿਤਾਮ੍
ਕੁੰਭਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਨੰਦਿਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੇਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਾਃ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਿ ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯੋਚਿਤਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਸੁਮਤਿਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਾਮ ਮਂਤ੍ਰਿਣਮ੍
ਮੁਨਿ-ਵਰਗ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਧ ਤੇ ਧਰਮਕਰਮ ਲਈ ਲੋਟਸ ਫੁੱਲ ਫੜ ਕੇ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਸੁਮਤੇ ਕਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਮੁਨੇਰ੍ਭਾਤਿ ਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵੈਰਿਜਂਤੁ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਵृਂਦਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਮਤੀ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵੈਰ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ?
ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿਵਾਰ੍ਤਾਂ ਚ ਵਿਦਧਾਮਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ । ਨਿਜਂ ਵਪੁਸ੍ਤਦੀਯਾਭਿਰ੍ਵਾਰ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣਨਾਦਿਭਿਃ
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਧਾਵਾਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਸਚਿਵੋ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ
ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਸੁਮਤਿਰੁਵਾਚ। ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਤਾਪਸਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵੈਰਿਜਂਤੁਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਮੁਨਿਪਤ੍ਨੀਭਿਰਾਵृਤਮ੍
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਚਵਨ ਮੁਨੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਵੈਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੋऽਸੌ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵੈਦ੍ਯਯੋਰ੍ਭਾਗਮਾਦਧਾਤ੍ । ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨਵਿਭੇਦਨਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਵਯੰਭੂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੋਨੋਪੋਲੀ ਤੋੜ ਕੇ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਾਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਭਾਵੋऽਯਂ ਨ ਕੇਨਾਪਿ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ । ਤਪੋਬਲਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵੇਦਮੂਰ੍ਤਿਧਰਸ੍ਯ ਹ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਪੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਨੁਜੋ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸੁਮਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨਾਦਿਭਂਜਨਮ੍
ਚਵਨ ਮਹਾ-ਮੁਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮੋਨੋਪੋਲੀ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਕਦਾਸੌ ਦਸ੍ਰਯੋਰ੍ਭਾਗਂ ਚਕਾਰ ਸੁਰਪਂਕ੍ਤਿषੁ । ਕਿਂ ਕृਤਂ ਦੇਵਰਾਜੇਨ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵ ਮਹਾਮਖੇ
ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ? ਸਵਯੰਭੂ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
ਸੁਮਤਿਰੁਵਾਚ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਂਸ਼ੇऽਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ਭृਗੁਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਗਤਵਾਨ੍ਸਾਯਂ ਸਮਿਦਾਹਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਮਿੱਧ ਲੈਣ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਮਖਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦਮਨੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਬਲੀ । ਆਗਤ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਜਗਾਦੇਦਂ ਮਹਾਭਯਕਰਂ ਵਚਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਮਨਕ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਕੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਮੁਨਿਬਂਧੁਃ ਸ ਕੁਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮਹਿਲਾਨਘਾ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੁਵਾਚੇਦਂ ਵਚੋ ਰੋषਸਮਾਕੁਲਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, 'ਮੁਨੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?' ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਦਾਹੁਤਵਹੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦ੍ਭਯਮਾਗਤਮ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਜ੍ਜਾਯਾਮਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀਮਨਿਂਦਿਤਾਮ੍
ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਨੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਆਇਆ ਡਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੁਨੀ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਹਾਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਰੁਦਂਤੀਂ ਕੁਰਰੀਮਿਵ । ਭृਗੋ ਰਕ੍ਸ਼ਪਤੇ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਾਥ ਤਪੋਨਿਧੇ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਰੋ ਰਹੀ ਕੁਰਰੀ ਵਾਂਗ, ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਭ੍ਰਿਗੁ, ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!'
ਏਵਂ ਵਦਂਤੀਮਾਰ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਨਿਰਗਾਦ੍ਬਹਿਃ । ਦੁष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਬੋਧਯਨ੍ਸ ਭृਗੋਃ ਸਤੀਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦੀ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ; ਮੰਦ-ਚਿੱਤ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਦਾ।
ਤਤੋ ਮਹਾਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚੋਦਰਮਧ੍ਯਤਃ । ਪਪਾਤ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਨੇਤ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ ਇਵਾਂਗਜਃ
ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਬੱਚਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ।
ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਮਾ ਵ੍ਰਜਾਸ਼ੁ ਤ੍ਵਂ ਭਸ੍ਮੀ ਭਵ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤੇ । ਨ ਹਿ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਧਿਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਤੁਰ ਕੇ ਨਾ ਜਾ, ਬੇਅਕਲ, ਰਾਖ ਹੋ ਜਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗੀ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪਪਾਤਾਸ਼ੁ ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਕਲੇਵਰਃ । ਮਾਤਾ ਤਦਾਰ੍ਭਕਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਮੁਨ੍ਮਨਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੁਰਦੇ ਹੀ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਾਂ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਭृਗੁਰ੍ਵਹ੍ਨਿਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੋਪਸਮਾਕੁਲਃ । ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਦੁष੍ਟਾਰਿਸੂਚਕ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂ, ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਜਾ।'
ਤਦਾ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਜਗ੍ਰਾਹਾਂਘ੍ਰ੍ਯਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ । ਕੁਰੁ ਮੇऽਨੁਗ੍ਰਹਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕृਪਾਰ੍ਣਵ ਮਹਾਮਤੇ
ਫਿਰ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਰੋਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਮਾਲਕ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ!'
ਮਯਾਨृਤਂ ਵਚੋਭੀਤ੍ਯਾ ਕਥਿਤਂ ਨ ਗੁਰੁਦ੍ਰੁਹਾ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮੋਪਰਿ ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਿਰੋਮਣੇ
'ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੋ।'
ਤਦਾਨੁਗ੍ਰਹਮਾਧਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਾਞ੍ਛੁਚਿਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਹੁਤਭੁਜਂ ਦਯਾਰ੍ਦ੍ਰੋ ਮੁਨਿਤਾਪਸਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਂਗੀ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਗਰ੍ਭਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਚਕਾਰ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਰ੍ਭਪਾਣਿਃ ਸੁਮਂਗਲਃ
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਡਤ ਨੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ।
ਚ੍ਯਵਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃ ਸ ਵਵृਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿਂਦੁਵਤ੍
ਡਿੱਗਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 'ਚ੍ਯਵਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜਗਾਮ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਰੇਵਾਂ ਲੋਕੈਕਪਾਵਨੀਮ੍ । ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਉਹ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਵਰ੍षਾਣਾਮਯੁਤਂ ਮਹਾਨ੍ । ਅਂਸਯੋਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕੌ ਜਾਤੌ ਵਲ੍ਮੀਕੋਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤੌ
ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਆਏ, ਜੋ ਵਲਮੀਕ (ਚੀਟੀ ਦੇ ਟਿਲੇ) ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮृਗਾ ਆਗਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਂਗੇ ਕਂਡੂਂ ਵਿਦਧੁਰੁਤ੍ਸੁਕਾਃ । ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸ ਹਿ ਜਾਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਵਾਰਤਪਸਾਵृਤਃ
ਹਿਰਣ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਖੁਜਲੀ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਟੱਲ ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ।