ਰਾਮ ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਮੇऽਦ੍ਯ ਗਤਂ ਵੈ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਿਲ । ਸਂਪੂਰ੍ਣੋ ਮੇ ਮਨਃਕੋਸ਼ ਆਨਂਦੇਨ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ
ਰਾਮ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਬਭੂਵਾਸ਼ੁ ਤੂष੍ਣੀਂ ਕੁਂਭਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਰਾਮਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਾਹ੍ਲਾਦਵਿਹ੍ਵਲੀਕृਤਮਾਨਸਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਮਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਂ ਭੂਯੋ ਮੁਨਿਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । ਲੋਕਾਤੀਤਂ ਭਵਦ੍ਭਾਵਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਮੁਨੇ ਕਥਯ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਹਿ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਕੋऽਸੌ ਮਯਾ ਹਤੋ ਯੋ ਹਿ ਰਾਵਣੋ ਵਿਬੁਧਾਰ੍ਦਨਃ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ?
ਕੁਂਭਕਰ੍ਣੋऽਪਿ ਕਸ੍ਤ੍ਵੇष ਕਾ ਜਾਤਿਰ੍ਵੈ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ । ਦੇਵੋ ਦੈਤ੍ਯਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਵਾ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਹ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜਾਤਿ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਭੂਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ?
ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ । ਅਤਃ ਕਥਯ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਪਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਮੋਪਰਿ
ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾਓ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕੁਂਭਜਨ੍ਮਾ ਤਪੋਨਿਧਿਃ । ਯਤ੍ਪृष੍ਟਂ ਰਘੁਰਾਜੇਨ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਘੁ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਾਜਨ੍ਸृष੍ਟਿਕਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੋऽਭਵਤ੍ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਜਜ੍ਞੇ ਵੇਦਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀਦ੍ਵਯਂ ਜਾਤਂ ਪਾਤਿਵ੍ਰਤ੍ਯਚਰਿਤ੍ਰਭृਤ੍ । ਏਕਾ ਮਂਦਾਕਿਨੀ ਨਾਮ੍ਨੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕੈਕਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਕੈਕਸੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਧਨਦੋ ਜਜ੍ਞੇ ਲੋਕਪਾਲਵਿਲਾਸਭृਤ੍ । ਯੋऽਸੌ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਲਂਕਾਵਾਸਮਚੀਕਰਤ੍
ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਧਨ ਦੇਵਤਾ ਕੁਬੇਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ।
ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲਿਸੁਤਾਯਾਂ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਰਯਮਭੂਨ੍ਮਹਤ੍ । ਰਾਵਣਃ ਕੁਂਭਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯੋ ਬਿਭੀषਣਃ
ਵਿਦਯੁਨਮਾਲੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ: ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਿਭੀਸ਼ਣ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੁਦਰਜਨ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਸਂਧ੍ਯਾਸਮਯਸਂਭਵਾਤ੍ । ਦ੍ਵਯੋਰਧਰ੍ਮਨਿਪੁਣਾ ਮਤਿਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਮਤੇ
ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ।
ਏਕਦਾ ਤੁ ਵਿਮਾਨੇਨ ਪੁष੍ਪਕੇਣ ਸੁਸ਼ੋਭਿਨਾ । ਕਾਂਚਨੀਯੋਪਕਲ੍ਪੇਨ ਕਿਂਕਿਣੀਜਾਲਮਾਲਿਨਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸੋਹਣੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਹਾਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਆਰੁਹ੍ਯ ਪਿਤਰੌ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਾਯਾਚ੍ਛੋਭਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ੍ਵਗਣੈਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਣੈਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਆਗਤ੍ਯ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚਰਣੇ ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਮਾਤ੍ਮਜਃ । ਹਰ੍षਵਿਹ੍ਵਲਿਤਾਤ੍ਮਾ ਚ ਰੋਮਾਂਚਿਤਤਨੂਰੁਹਃ
ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਉਵਾਚ ਮੇऽਦ੍ਯ ਸੁਦਿਨਂ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਫਲੋਦਯਃ । ਯਨ੍ਮੇ ਯੁष੍ਮਤ੍ਪਦੌ ਦृष੍ਟੌ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਦਦਰ੍ਸ਼ਨੌ
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੰਗਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।'
ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਤੁਤਿਪਦੈਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਗਾਨ੍ਮਂਦਿਰਂ ਸ੍ਵਕਮ੍ । ਪਿਤਰਾਵਪਿ ਸਂਹृष੍ਟੌ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਬਭੂਵਤੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਮਾਪੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣੋ ਧੀਮਾਞ੍ਜਗਾਦ ਨਿਜਮਾਤਰਮ੍ । ਕੋऽਯਂ ਪੁਮਾਨ੍ਸੁਰੋ ਵਾਥ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਾਥ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ — ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ?'
ਯੋऽਸੌ ਮਮ ਪਿਤੁਃਪਾਦੌ ਸਨ੍ਨਿषੇਵ੍ਯ ਗਤਃ ਪੁਨਃ । ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਨਿਧਿਃ ਸ੍ਵੀਯੈਰ੍ਗਣੈਃ ਸੁਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
'ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ?'
ਕੇਨੇਦਂ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧਂ ਵਿਮਾਨਂ ਵਾਯੁਵੇਗਧृਕ੍ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਰਾਮਲੀਲਾਦਿ ਵਿਲਾਸਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
'ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਮਹਲ ਮਿਲਿਆ — ਇਹ ਵੱਡਾ ਬਾਗਾਂ, ਉਪਵਨ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਥਾਂ?'
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਜਨਨੀ ਰੋषਵਿਕ੍ਲਵਾ । ਉਵਾਚ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਮਨਾਃ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨੇਤ੍ਰਵਿਕਾਰਿਣੀ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਹਾ।
ਰੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ृਣੁ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਬਹੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਏਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਾਦਿ ਵਿਚਾਰਚਤੁਰਾਧਿਕਮ੍
'ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ: ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ।'
ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਮ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥਂ ਵਿਧਾਨਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯੇਨ ਸ੍ਵਮਾਤੁਰ੍ਵਿਮਲਂ ਕੁਲਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਮਹਤ੍
'ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਕਦੀਰ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰਾਣਾ ਵੱਡਾ ਚਮਕਿਆ।'
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਤ੍ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਜਃ ਕੀਟਃ ਪਾਪਃ ਸ੍ਵੋਦਰਪੂਰਕਃ । ਯਥਾ ਖਰਃ ਸ੍ਵਕਂ ਭਾਰਂ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍
'ਪਰ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਹੈਂ, ਪਾਪੀ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਦਾ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਖੋਤਾ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ।'
ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇऽਜ੍ਞਾਨੀ ਸ਼ਯਨਾਸਨਭੋਗਵਾਨ੍ । ਸੁਪ੍ਤੋ ਗਤਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਵ ਸਂਭਵਃ
'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਅਜਾਣਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸੌਣ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਸੁਖ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ — ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੈ।'
ਅਨੇਨ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧਂ ਸ਼ਿਵਸਂਤੋषਕਾਰਿਣਾ । ਲਂਕਾਵਾਸੋ ਮਨੋਵੇਗਂ ਵਿਮਾਨਂ ਰਾਜ੍ਯਸਂਪਦਃ
'ਉਸਨੇ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਰਥ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲੀ।'
ਸੁਧਨ੍ਯਾ ਜਨਨੀ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸੁਭਾਗ੍ਯਾ ਸੁਮਹੋਦਯਾ । ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਜਗੁਣੈਰ੍ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ਮਹਤਾਂ ਪਦਮ੍
'ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਧੀਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਦੀਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ।'
ਇਤਿ ਕ੍ਰੁਧਾ ਭਾषਿਤਮਾਰ੍ਤਯਾ ਤਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਯਾऽਕਰ੍ਣ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਮਃ । ਰੋषਂ ਵਿਧਾਯਾਤ੍ਮਗਤਂ ਪੁਨਰ੍ਵਚੋ ਜਗਾਦ ਤਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਭृਤ੍ਤਪਃ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾੜੀ ਪਰ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਉਸਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਰਾਵਣ ਉਵਾਚ। ਜਨਨ੍ਯਾਕਰ੍ਣਯ ਵਚੋ ਮਮ ਗਰ੍ਵਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਤ੍ਵਮੇਵਾਸਿ ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਯਮ੍
ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਤੂੰ ਹੀ ਰਤਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਜਿਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਸੀਂ ਹਾਂ।'
ਕੋऽਸੌ ਕੀਟਃ ਸ ਧਨਦਃ ਕ੍ਵ ਤਪਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਂ ਪੁਨਃ । ਕਾਲਂ ਕਾ ਕਿਂਤੁ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸੇਵਕਸਂਯੁਤਮ੍
'ਉਹ ਕੀੜਾ, ਉਹ ਧਨ-ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸਦੀ ਘੱਟ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਕੀ ਹੈ? ਪਰ ਉਹ ਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।'