ਕਥਂ ਜਹਰ੍ष ਕਿਮਭੂਤ੍ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਰ ਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍ । ਰਾਮਚਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਦੇਸ਼ਹਰ੍ਤਾਰਂ ਕਿਮੁਵਾਚ ਸਾ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ? ਕੀ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਸਨ? ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਦੂਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕੀ ਬੋਲੀ?
ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਂਧਿ ਰਘੁਨਾਥਗੁਣੋਦਯਮ੍ । ਯਥਾਵਚ੍ਛृਣ੍ਵਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ । ਸਾਧੁਪृष੍ਟਂ ਮਹਾਭਾਗ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯਪੁਰਸ੍ਕृਤ । ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਃ ਕਿਲ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸਾ ਵੈ ਤਦ੍ਵਦਨਾਂਭੋਜ ਚ੍ਯੁਤਂ ਰਾਮਾਗਮਾਮृਤਮ੍ । ਪੀਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਭੂਵਾਹੋ ਸ੍ਥਗਿਤਾਂਗੇਨ ਵਿਹ੍ਵਲਾ
ਉਹ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੋ ਦੂਤ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਿਂ ਮੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵਿਮੂਢਾਯਾਃ ਕਿਂ ਵਾ ਭ੍ਰਮਕਰਂ ਵਚਃ । ਮਮਵੈ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਾਯਾਃ ਕਥਂ ਰਾਮੇਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪੁਨਃ
ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਮੈਂ, ਇਨੀ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਬਹੁਨਾ ਤਪਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਯਂ ਵੈ ਸੁਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਕੇਨਚਿਨ੍ਮਮ ਪਾਪੇਨ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਂ ਗਤਃ ਪੁਨਃ
ਬਹੁਤ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਿਛੜ ਗਿਆ।
ਸੁਮਂਤ੍ਰਿਨ੍ਕੁਸ਼ਲੀ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸਂਯੁਤਃ । ਕਥਂ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤੇ ਵੀਰੋ ਵਨਚਾਰੀ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਮ੍
ਕੀ ਸੁਮੰਤਰਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਉਹ ਵੀਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ, ਇਨੀ ਦੁਖੀ, ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਤਿ ਸਾ ਵਿਲਲਾਪੋਚ੍ਚੈ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਮृਤਿਂ ਗਤਾ । ਨ ਨਿਵੇਦ ਨਿਜਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪਰਕੀਯਂ ਵਿਮੋਹਿਤਾ । ਸੁਮੁਖੋऽਪਿ ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਃਖਿਤਾਂ ਮਾਤਰਂ ਭृਸ਼ਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕੀ, ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਮੁਖਾ ਨੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ—
ਵੀਜਯਾਮਾਸ ਵਾਸੋਗ੍ਰੈਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਾਪ ਚ ਸਾ ਪੁਨਃ । ਉਵਾਚ ਜਨਨੀਂ ਸੌਮ੍ਯਂ ਵਚੋਹਰ੍षਕਰਂ ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਰਘੁਨਾਥਾਗਮਸ੍ਮਾਰ ਹृष੍ਟਾਂ ਤਾਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ਪੁਨਃ । ਮਾਤਰ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਘੁਨਾਥਂ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍
ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ: "ਮਾਂ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਰਘੁਨਾਥ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।"
ਸੀਤਯਾ ਸਹਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਚਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਯੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚ । ਇਤਿ ਤਥ੍ਯਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਮੁਖੇਨ ਪ੍ਰਭਾषਿਤਮ੍
"ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸੀਸ ਦੇ।" ਇਹ ਸਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੁਮੁਖਾ ਨੇ ਕਹੀ—
ਯਾਦृਸ਼ਂ ਹਰ੍षਮਾਪੇਦੇ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯਹਂ ਨਹਿ । ਉਤ੍ਥਾਯ ਚਾਜਿਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਰੋਮਾਂਚਿਤਤਨੂਰੁਹਾ
"ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" ਉਠ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਹਰ੍षਵਿਹ੍ਵਲਿਤਾਂਗ੍ਯਸ਼੍ਰੁ ਮੁਂਚਂਤੀ ਰਾਮਮੈਕ੍ਸ਼ਤ । ਤਾਵਤ੍ਸ ਰਾਮੋ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰੋ ਨਰਯਾਨਮਧਿਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੰਸੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ੍ਵਮਾਤੁਰ੍ਭਵਨਂ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਸੁਨਯਃ ਪੁਰਃ । ਕੈਕੇਯ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਪਾਭਾਰਨਮ੍ਰਾ ਰਾਮਂ ਪੁਰਃਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਸਲਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ; ਕੈਕੇਈ ਵੀ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਸੀ।
ਨੋਵਾਚ ਕਿਂਚਿਨ੍ਮਹਤੀਂ ਚਿਂਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਤੀ ਮੁਹੁਃ । ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਧ੍ਵਜੋ ਰਾਮੋ ਮਾਤਰਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਲਜ੍ਜਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ। ਰਾਮ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮੀਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ—
ਉਵਾਚ ਸਾਂਤ੍ਵਯਂਸ੍ਤਾਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਵਿਨਯਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਉਵਾਚ। ਮਾਤਰ੍ਮਯਾ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਾਚਰਿਤਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਰਮ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"
ਅਧੁਨਾ ਕਰਵੈ ਕਿਂ ਵਾ ਤ੍ਵਦਾਜ੍ਞਾਤੋ ਜਨਨ੍ਯਹੋ । ਮਯਾ ਨ੍ਯੂਨਂ ਕृਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਥਂ ਮਾਂ ਨੇਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਪੁਨਃ
ਮਾਂ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹਾਏ! ਮੈਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੋਗੀ?
ਆਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਨਂਦ੍ਯੈਨਂ ਭਰਤਂ ਮਾਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼ਯ । ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਾ ਨਮ੍ਰਵਦਨਾਨਘ
ਭਰਤ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਰਾਮ ਗਚ੍ਛ ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍ । ਰਾਮੋऽਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਜਨਨ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ।' ਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ।
ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਯਯੌ ਗੇਹਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾਃ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁਤ੍ਰਸਹਿਤਂ ਰਾਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਚਿਰਂਜੀਵ ਚਿਰਂਜੀਵ ਹ੍ਯਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਿਤਿ ਚਾਭ੍ਯਧਾਤ੍ । ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਰਾਮਭਦ੍ਰੋऽਪਿ ਚਰਣੌ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ!' ਰਾਮ, ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮੁਦਾਯੁਕ੍ਤੋ ਜਗਾਦ ਵਚਨਂ ਪੁਨਃ । ਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭੇ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਕੇਨਾਪਿ ਨ ਕृਤਂ ਤਥਾ
ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਰਤਨਗਰਭਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।'
ਯਥਾਯਮਕਰੋਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਮਮਦੁਃਖਾਪਨੋਦਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਵਣੇਨ ਹृਤਾ ਸੀਤਾ ਮਯਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਮਾਤਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਵਿਦ੍ਧਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲੈ।
ਦਤ੍ਤਾਮਾਸ਼ਿषਮਾਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾਯਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਯਾ । ਨਿਜਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਭਵਨਂ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਿਬੁਧੈਰ੍ਵृਤਃ
ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਮਾਤਰਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹृषਿਤਾਂ ਨਿਜਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਾਮ੍ । ਸ੍ਵਯਾਨਾਦਵਰੁਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚਰਣਾਵਗ੍ਰਹੀਦ੍ਧਰਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਵੇਖਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਉਤਰ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਮਾਤਾ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਕਂਠਾ ਵਿਹ੍ਵਲੀਕृਤਮਾਨਸਾ । ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਰਾਮਂ ਮੁਦਮਵਾਪ ਸਾ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਰੋਮਹਰ੍षੋऽਭੂਦ੍ਗਦ੍ਗਦਾ ਵਾਗਭੂਤ੍ਤਦਾ । ਹਰ੍षਾਸ਼੍ਰੂਣਿ ਤੁ ਸੋष੍ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਵਾਹਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰਾਪਦਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੋਲੀ ਅਟਕ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗਰਮ ਅੰਸੂ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਪਏ।
ਜਨਨੀਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਨਯੀ ਤਾਟਂਕਦ੍ਵਯਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ । ਕਰਾਕਲ੍ਪ ਪਦਾਕਲ੍ਪਰਹਿਤਾਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀਂ ਤਨੁਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਦੋਨੋ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਿਂਚਿਤ੍ਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਧृष੍ਟਾਂ ਕृਸ਼ਾਂਗੀਂ ਤਾਂ ਸ ਸ਼ੋਕਭਾਕ੍ । ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਸਮਯੋ ਨਾਯਮਿਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਜਗਾਦ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਪਤਲੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।