ਸ ਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਹਨੂਮਾਨਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਹਨੂਮਾਨ ਹਾਂ।'
ਰਾਮਂ ਨਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੇਤ੍ਯ ਨਤ੍ਵਾ ਦੇਵਨਾਰਾਯਣਇਵਾਪਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਯੁਵਾ ਮੇਘਸ਼੍ਯਾਮੋ ਜਟੀ ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਰਤਿਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਸੂਰ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੇਨ ਸਹਾਪਰੇਣ ਨਰੇਣ ਇਹਾਸ੍ਤੇ
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਦੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ — ਨੌਜਵਾਨ, ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਜਟਾ ਵਾਲਾ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਬਾਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।'
ਅਥ ਤਰੁਚ੍ਛਾਯਾਧਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਯਿ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਲਕਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ,' ਤੇ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।
ਅਥ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸਤ੍ਵਰਮੁਤ੍ਥਾਯ ਪੁष੍ਪਸਲਿਲਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਦਾਯ ਪਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਸਮਰ੍ਪ੍ਯ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਪਯਤ੍
ਸੁਗਰੀਵ ਤੁਰੰਤ ਉਠਿਆ, ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਫਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।
ਕੌ ਯੁਵਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਮਾਗਤੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਵਿਤਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨਾਭਾषਤ ਰਾਮਃ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਨੋ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੋ, ਤਪਸਵੀਓ?' ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦਸ਼ਰਥਤਨਯਾਵਾਵਾਂ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ਦੁष੍ਟਨਿਗ੍ਰਹ ਸ਼ਿष੍ਟਪਰਿਪਾਲਨਾਯ ਵਨਂ ਗਤਾਵਿਤਿ
ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ।
ਅਥ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਹ ਯੁਵਯੋਰੁਪਕਾਰਮਪਕਾਰਂ ਕਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਨੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਦਦ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਹੈ।'
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸੇਨਾਸਮੇਤਾਵਾਗਮਿष੍ਯਤਃ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਆਹ ਅਸ੍ਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾਂਤਰਮ੍ ਅਮੁष੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਕੇਨਾਪਹृਤਾ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਾਮਨ੍ਵੇष੍ਟੁਮਾਗਤੌ ਤਦੇਵਾਵਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮਨ੍ਯਦਾਨੁषਂਗਿਕਮ੍ ਤਦਰ੍ਥਮਪਿ ਜਲਧਿਂ ਤਰਾਵ ਅਪਿ ਪਾਤਾਲਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਵ ਅਪਿ ਨਾਕਂ ਸਾਧਯਾਵਃ ਅਪਿ ਮਹੇਂਦ੍ਰਂ ਪਾਤਯਾਵਃ ਅਪਿ ਬਲਿਨਂ ਹਨਾਵਃ ਕਿਮਪਿ ਕੁਰ੍ਵਹੇ
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉਵਾਚ- ਰਾਵਣੇਨਾਪਹृਤਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ਧ੍ਰਿਯਮਾਣਾਗਤਯਾ ਵਿਭੂषਣਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨਿਗਤਾਨਿ ਮਯਾ ਸਂਗृਹੀਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਭਾष੍ਯ ਰਾਮਂ ਮਂਦਿਰਮਾਗਮਯ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਗਹਿਣੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਦਿਖਾਏ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਰੁਦ੍ਯ ਕ੍ਵ ਗਤੋऽਸੌ ਰਾਵਣ ਇਤਿ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਸ਼ਾਂ ਗਤ ਇਤਿ ਬਭਾषੇ
ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਰਾਵਣ ਕਿਥੇ ਗਿਆ?' ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਅਥ ਰਾਮਸ੍ਤੇਨ ਸਖ੍ਯਮਕਰੋਤ੍ ਅਪृਚ੍ਛਚ੍ਚ ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਹ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਹੀਨਃ ਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?'
ਰਾਮੋਪ੍ਯਨਂਤਰਮਨਿਸ਼੍ਚਯਾਦ੍ਵਾਲਿਨਂ ਨਾਹਨਤ੍
ਰਾਮ ਨੇ, ਪੂਰੀ ਯਕੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
ਅਥ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪਲਾਯਿਤੋ ਰਾਮਮਿਦਮਭਾषਤ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਤਵ ਚਿਤ੍ਤਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋऽਹਮਰਣਾਯ
ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।
ਰਾਮੋਪਿ ਯੁਵਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮਯਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਭੂਤਂ ਚਿਹ੍ਨਿਤਂ ਤ੍ਵਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਂ ਹਨ੍ਮਿ
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ; ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਵੇਖਾਂਗਾ ਤੇ ਮਾਰਾਂਗਾ।'
ਅਥ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਲਿਨਂ ਯੁਦ੍ਧਾਯਾਹੂਯ ਸਮਤਿष੍ਠਤ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਾਰਾ ਬਭਾषੇ ਵਾਲਿਨਮ੍
ਤਾਰਾ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸਹਾਯਵਾਨਿਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਨੋਚੇਦੇਵਂ ਨਾਹ੍ਵਯਤਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ਦਸ਼ਰਥਤਨਯੌ ਨਾਰਾਯਣਾਂਸ਼ੌ ਭੂਭਾਰਾਵਤਰਣਾਯ ਸਮਾਗਤੌ ਤਾਵਸ੍ਯ ਸਹਾਯਭੂਤੌ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਲੜਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਆਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਵਾਲ੍ਯੁਵਾਚ- ਨੀਤਿਮਾਨ੍ਰਾਮ ਇਤਿ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਨਹਿ ਬਲਵਂਤਂ ਵਿਹਾਯ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਭਜਤੇ ਤਾਦृਸ਼ਃ ਸਮਾਯਾਤੁ ਵਾ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਮਧਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਿਭੇਤਿ ਵੀਰੋ ਯਦਿ ਰਾਮਃ ਸ੍ਵਯਂ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯਾਤਸ੍ਤਦਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਭਾष੍ਯ ਤਾਰਾਂ ਸਂਭਾਵ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਯੁਦ੍ਧਾਯ ਨਿਰ੍ਯ੍ਯਾਤਃ
ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਨੀਤੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ; ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੇ ਰਾਮ ਖੁਦ ਲੜਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ।
ਅਥ ਮੁष੍ਟਿਯੁਦ੍ਧਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭੂਤ੍
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਮੁੱਠੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਵਾਲਿਨਂ ਜਘਾਨ
ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ।
ਪਪਾਤ ਚ ਵਾਲ੍ਯਾਹ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯੁਦ੍ਧੇ ਵਾ ਬਾਣਘਾਤੋऽਥ ਸ਼ੋਣਿਤਸਰ੍ਵਾਂਗੋ ਬਭੂਵ
ਵਾਲੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਥਿਆਰ ਰਹਿਤ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣਾ ਠੀਕ ਹੈ?' ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਤਾਰਾ ਚਾਂਗਦਸ਼੍ਚ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਵ੍ਯਥਿਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਫਿਰ ਤਾਰਾ ਤੇ ਅੰਗਦ ਇਕੱਠੇ ਆਏ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਏ।
ਅਥ ਰਾਘਵਂ ਵਾਨਰਾਃ ਸਮਾਯਾਤਾ ਵਾਲ੍ਯੁਪਾਂਤੇ ਨਿਪੇਤੂਰੁਰੁਦੁਸ਼੍ਚ
ਫਿਰ ਵਾਨਰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪਾਸ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਅਥ ਤਾਰਾ ਰਾਮਂ ਬਭਾषੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲਾਃ ਸ਼ੂਰਾ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾ ਰਾਘਵਾਃ ਪੁਰਾ ਚਾਪਿ ਰਾਮ ਕਥਂ ਪਾਪਮਕਾਰ੍षੀਃ
ਫਿਰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਿਆ?'
ਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਜਾਨੀषੇ ਰਾਜਗਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯਤੋਰ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਯੋ ਵਾ ਮਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਨ੍ਯੋ ਯਦਿਤਯੋਰ੍ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਸ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਾ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਵੈਰੇਣ ਵਾਲਿਨਮਾਹਨਃ ਕਿਂ ਵਾਨਰਮਾਂਸਾਸ਼ਯਾ
ਤੈਨੂੰ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਵੈਰ ਸੀ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਵਾਨਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ?
ਅਭੋਜ੍ਯਂ ਵਾਨਰਂ ਮਾਂਸਂ ਯਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋऽਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ਸੁਖਾਭਾਵਾਦਪਰੇषਾਮਪਿ ਤਥਾਭਾਵਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਅਹੋ ਵਿਮੋਹਾਦ੍ਯਦਿਮਾਮਾਦਾਤੁਮਿਦਂ ਕृਤਮੇਕਪਤ੍ਨੀਵ੍ਰਤਂ ਤਵ
ਵਾਨਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਨਾਪਸੰਦ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਹਾਏ, ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਇਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ!
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਉਂਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ: ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੂਜਾ। ਉਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਅਸਮਾਨ ਚੜ੍ਹਾਂਗੇ, ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ — ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਕਰਾਂਗੇ।'
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉਵਾਚ-। ਮਮ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਾਲੀ ਮਹਾਬਲੋ ਮਮਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਾਪਹृਤ੍ਯ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਯਾਮਾਸ੍ਤੇ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਚਾਹਂ ਪਰਾਜਿਤਃ ਤਦ੍ਵਧਾਯ ਸਰ੍ਵਥਾ ਮਮ ਚਿਂਤਾ ਯਥਾਸੌ ਤ੍ਵਯਾ ਨਿਹਨ੍ਯਤੇ ਤਥਾਹਮਪਿ ਸਾਗਰਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਤੀਰੇ ਲਂਕਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਰਾਵਣੇਨਾਪਹृਤਾਂ ਤਵ ਸਮਰ੍ਪਯਾਮੀਤ੍ਯਾਭਾष੍ਯ ਸ਼ਪਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਲਿਨਾਤਿਬਲਿਨਾ ਯੁਦ੍ਧਾਯਾਹੂਤੇਨ ਯੁਯੁਧੇ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਾਜ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਾਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਤੇਰੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।