ਅਮੁष੍ਯ ਹਿ ਦੇਹੇ ਸਮਾਲਿਂਗਨਚੁਂਬਨਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਨਵੀਨਤਰਦਲਾਰਵਿਂਦਪਦਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਗਲੇ ਲਗਣ, ਚੁੰਬਨ ਤੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਵੇਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਵਯਾ ਏਤਾਦृਸ਼ਃ ਸੁਭਗਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨੋਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਲ੍ਲੂਕਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋਮृਤਃਸ੍ਮृਤਿਪਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀਵ ਮਮ ਹृਦਯਮਨ੍ਯਥਾ ਕਰੋਤਿ ਇਤਿ ਮਨਸਾ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯਾਤਿਬਾਲਕਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਾਰਭਤ੍
ਇਸੇ ਰੰਗ ਤੇ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਐਸਾ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਿਵਰਧਨ ਨਾਂ, ਭੱਲੂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲੱਗਾ।
ਸ ਚ ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਪਰਾਧੀਨੋ ਬਭੂਵ
ਉਹ ਸਾਧਿਆ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਚ ਕੁਮਾਰੇਣ ਸਹ ਪਰਾਜਯ ਖੇਦਮਪਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਧ੍ਯੁਵਾਸ ਚ
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।
ਦਸ਼ਰਥੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰ ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਸੁਖਮਵਲੋਕ੍ਯਾਚਿਂਤਯਤ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ।
ਅਹੋ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਪਨੋਦਨਕ੍ਸ਼ਮਮੇਤਨ੍ਮੁਖਾਵਲੋਕਨਂ ਪੁਤ੍ਰਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂਨਾਮ ਸਰ੍ਵਰਾष੍ਟ੍ਰਿਕੋ ਮਮ ਜਯਃ ਪੁਤ੍ਰਵਿਯੋਗਮਨੁਸ੍ਮਰਤੋ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਂ ਭਵਤਿ
ਅਹੋ! ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਜਿੱਤਣ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਸ੍ਯ ਪृਚ੍ਛਾਂ ਕਰੋਮਿ ਕਥਮੀਦृਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਇਤਿ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਤਮਪृਚ੍ਛਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਕਿ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਾਧ੍ਯੋऽਪਿ ਸਕਲਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਾਯਾਦਿਸ਼ਤ੍
ਸਾਧਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ।
ਤਥਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਰਾਯਣਪ੍ਰੀਣਨਾਯ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮੁਨਿਰੀਪ੍ਸਿਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਤਿ ਤਦਮੁਮਾਰਾਧਯਸ੍ਵੇਤਿ ਦਸ਼ਰਥਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍
ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮুনি ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ—ਸਾਧਿਆ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
ਸ ਚਾਪਿ ਸਾਧ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਗਤ੍ਵਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਧਿਆ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੇष੍ਟੌ ਸਮਾਪ੍ਤਾਯਾਮਾਹਵਨੀਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਰੁਦਤਿष੍ਠਤ੍ । ਰਾਜਾਨਂ ਚ ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨ੍
ਫਿਰ ਜਦ ਪੁੱਤਰਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਕ ਵਰ ਮੰਗੋ।'
ਸ ਚ ਰਾਜਾ ਵਵ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨਤਿਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਾਨ੍ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषਸ਼੍ਚਤੁਰੋਲੋਕੋਪਕਾਰਕਾਨ੍ਦੇਹੀਤਿ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਧਰਮਵਾਨ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਚਤੁਰ ਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ।
ਅਥ ਰਾਜਮਹਿष੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸੁਰੂਪਾ ਸੁਵੇषਾ ਚੇਤਿ
ਫਿਰ ਚਾਰ ਰਾਣੀਆਂ—ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਸੁਰੂਪਾ ਤੇ ਸੁਵੇਸ਼ਾ—
ਰਾਜਾਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ਦੇਵ ਪ੍ਰਤਿਯੋषਮੇਕੇਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ।'
ਅਥ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯੋਵਾਚ ਏष ਯਦਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਦੇਵਸ੍ਤਦਾਯਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤਾਂ ਮਮ
ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ।'
ਰਾਜੋਵਾਚ- ਮਮ ਯਦਿष੍ਟਂ ਤਦਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਤੇ ਹਰਿਃ । ਵਿष੍ਣੋਪ੍ਰਸੀਦਦੇਵੇਸ਼ ਕਮਲਾਪਤੇ ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਵਿਭੀषਣਸृष੍ਟਿਸਮਸ੍ਤਲੋਕਪਾਲਾਦਿਪੂਜਿਤ ਪਾਦਯੁਗਲਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਹਰੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤੋ ਭਗਵਾਨਥ ਰਾਜਾਨਮਾਹ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਹਰੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਹਰੀ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਮਾਧਵ ਉਵਾਚ- ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਯਾਮ੍ । ਅਥ ਚਰੁਂ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ਧਰਿਃ । ਤਂ ਚਰੁਂ ਹਿ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਭ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍
ਮਾਧਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।' ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਭੋਗ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਭਰਤਃ ਸੁਵੇषਾਯਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਜਜ੍ਞੇ ਖਾਤ੍ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਪਪਾਤ
ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਰਾਮ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਘਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਰੂਪਾ ਦੇ ਘਰ ਭਰਤ, ਤੇ ਸੁਵੇਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
ਅਥ ਚਤੁਰਾਨਨਃ ਸ੍ਵਯਮੁਪੇਤ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ
ਫਿਰ ਚਤੁਰ-ਮੁਖ ਨੇ ਖੁਦ ਆ ਕੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ।
ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਭਿਰਾਮਤਯਾ ਰਾਮ ਇਤਿ ਨਾਮ ਚਕ੍ਰੇ ਰੂਪਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਇਤ੍ਯਪਰਸ੍ਯ ਭੁਵਂ ਭਾਰਾਤ੍ਤਾਰਯਤੀਤਿ ਭਰਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਹਂਤੀਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਇਤਿ ਨਾਮਾਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਿਮੀਯੁਃ
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ; ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਸ਼ੂਰਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰੱਖਿਆ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਬੱਚੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
ਅਥ ਕੁਮਾਰੋਪਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨਾਸ੍ਯਾਂਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਕਲਕਲਿਤਲੋਚਨੋ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦੁਵਾਚ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਵੀ, ਖੇਡਦੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਕੇ, ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ।
ਯਾਚਮਾਨਮਿਤਸ੍ਤਤੋ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਤਾਤ ਗਚ੍ਛੇਸ਼ਯੇ ਤਾਤ ਕ੍ਰੀਡਾਮਿ ਤਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿਪੁਤ੍ਰਸੁਖਮਨੁਭੂਯਾਨੁਭੂਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਯੌ
ਇधर-ਉਧਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਗਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਪਿਤਾ, ਜਾਵਾਂ?', 'ਪਿਤਾ, ਸੋਵਾਂ?', 'ਪਿਤਾ, ਖੇਡਾਂ?'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭੋਕ੍ਤੁਮਾਗਤੇ ਰਾਜਨਿ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੋ ਬਾਲਕ੍ਰੀਡਾਸਕ੍ਤਹृਦਯੋ ਬਹੁਕ੍ਰੀਡਨਕਰਕਮਲ ਉਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਧਾਵਮਾਨੋ ਨਰਪਤਿਪੁਰਃਸ੍ਥਿਤਮਣਿਖਚਿਤਸੁਵਰ੍ਣਭਾਜਨਸ੍ਥਮਨ੍ਨਂ ਵਾਮਕਰੇਣ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨਿ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਇਦਮਪਿ ਰਾਜਾ ਸੁਖਾਯ ਮੇਨੇ । ਏਤਾਦृਸ਼ਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਚਕਾਰ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਖਾਣ ਆਇਆ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਉੱਠ ਕੇ, ਦੌੜ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮਝਿਆ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਅਥ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕ੍ਰੀਡਮਾਨੇ ਰਾਮੇ ਵਾਤ੍ਯਾ ਰਾਮਮਪਾਤਯਦ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਰੁਦਨ੍ਨਪਤਤ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਰੋਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਰਾਮਮਗृਹ੍ਣਾਦ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਾਪ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥ ਸਹਚਰੋ ਬਾਲ ਇਤਸ੍ਤਤੋ ਰੋਰੂਯਮਾਣੋ ਰਾਮਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਰਾਜ੍ਞੇ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਪਯਤ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬੱਚੇ ਨੇ, ਇधर-ਉਧਰ ਰੋਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਦੀ ਉਹ ਹਾਲਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਅਥ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮਾਦਾਯ ਵਸਿष੍ਠਮਾਹ ਕਿਮਿਦਂ ਰਾਮਸ੍ਯੇਤਿ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?'
ਹਰੀਸ਼ਾਨੌ ਸਹਾਰਾਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵੈਕਾਦਸ਼ੀਰੁਪੋष੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਰਾਧ੍ਯ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲਭਵਂ ਫਲਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਂਜਨਂ ਪੁष੍ਪਂ ਚ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸਂਪਾਦ੍ਯ ਕਪਿਲਾਘृਤੇਨ ਕੇਸ਼ਵਂ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਂਲਿਪ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਭਿਪਾਟੀਰਂ ਸ੍ਵਯਮੁਦ੍ਘृष੍ਟਂ ਮृਗਨਾਭ੍ਯਾਗੁਰੁਸਾਰੇਣ ਵਾਸਮੇਤਂ ਦੇਵਾਂਗਂ ਸਰ੍ਵਮੁਪਲਿਪ੍ਯ ਤੁਲਸੀਦਲੈਰ੍ਯੂਥਿਕਾਕਰਵੀਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਮਲ ਕੋਕਨਦਦ੍ਰੋ ਣਕੁਸੁਮ ਮਰੁਵਦਮਨਕ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਕੇਤਕੀਦਲਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥਾਸਂਭਵਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਨਾਮ੍ਨਾ षੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰੇਣ ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਨृਤ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਯੇਤ੍
ਹਰੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਣਾ, ਵਿਅੰਜਨ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੂੰਗ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੇਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਨਾਬ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਤુલਸੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕਰਵੀਰ, ਨੀਲੋਤਪਲ, ਕਮਲ, ਕੋਕਨਦ, ਦ੍ਰੋਣ, ਮਰੂਵਾ, ਮਦਨਕ, ਪਹਾੜੀ ਕਰਣਿਕਾ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਿਲਣ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸੋਲਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਪਾਦਸਂਚਾਰਿਣਂ ਬਾਲਚਂਦ੍ਰ ਸਂਕਾਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਬਿਂਬਾਧਰਮੁਨ੍ਨਤਤਿਲਪ੍ਰਸੂਨਨਾਸਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚੂਲਿਕਾਲਂਬਮਾਨ-ਰਤ੍ਨਪਤ੍ਰਕਂ ਸ਼੍ਰਵਣਲੋਲਲਂਬਮਾਨਕੁਂਡਲਂ ਵਕ੍ਸ਼ਃਸ੍ਥਲਵਿਚਲਿਤ ਸ੍ਥੂਲਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਂ ਵਿਲਸਤ੍ਕਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰੋ ਬ-ਹ੍ਵਲਯਂ ਸਿਂਜਨ੍ਮਣਿਕਂਕਣਰਤ੍ਨਾਂਗੁਲੀਯਕਂ ਹੇਮਮਣਿਰਚਿਤਸ਼੍ਰੋਣਿਸੂਤ੍ਰਂ ਸਿਂਜਨ੍ਨਨੂਪੁਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤਪਾਦਮਂਗੁਲੀਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਪਾਦਮਧ੍ਯਾਂਗੁਲੀਯਕਂ ਵਜ੍ਰਾਂਕੁਸ਼ਸਰੋਜਲਾਂਛਨਸ਼ੋਭਿਤੋਰੁਪਾਦਤਲਂ ਤੂਣੀਰਸਦृਸ਼ ਜਂਘਂ ਕਰਿਕਰਸਦृਸ਼ੋਰੁਂ ਵਿਸ੍ਤृਤਜਘਨਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਧ੍ਯਂਵਰ੍ਤੁਲਾਵਰ੍ਤਕਂ ਗਂਭੀਰਨਾਭਿਮਿਂਦ੍ਰਨੀਲਸ਼ਿਲਾਵਿਸ਼ਾ-ਲ ਵਕ੍ਸ਼ਃਸ੍ਥਲਂ ਕਂਬੁਗ੍ਰੀਵਂਚਂਦ੍ਰਬਿਂਬਸਦृਸ਼ਵਦਨਮਰ੍ਦ੍ਧਚਂਦ੍ਰ ਸਦृਸ਼ਲਲਾਟਂ ਨੀਲਕੁਟਿਲਕੁਂਤਲਂ ਕ੍ਰੋਡਾਸਕ੍ਤਂਧੂਲਿਭਿਰਾਪਾਂਡੁਰਂ ਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮਦਲਾਰਕ੍ਤਵਿਲੋਲਲੋਚਨਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮਿਵੋਦ੍ਧੂਲਿਤਭੂਤਿਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮਿਵ ਦਿਗਂਬਰਂ ਰਾਮਂ ਕੁਮਾਰਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰ੍षਪਰਿਪੂਰ੍ਣਹृਦਯਃ ਪੁਤ੍ਰਮਾਲਿਂਗ੍ਯ ਚੁਂਬਿਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਲਿਲਿਂਗ ਦृਢਮ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਤਿਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਨੱਕ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਰਤਨ ਦੀ ਪੱਟੀ, ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੋਨਾ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਚੂੜੇ, ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਗਣੀਆਂ, ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੋਤੀ-ਪੱਟੀ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਘਰੂ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਛਲਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਪੀਲੇ ਪੌਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ, ਚੌੜੀ ਕਮਰ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਗਹਿਰੀ ਨਾਭੀ, ਨੀਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਛਾਤੀ, ਸਾਂਪ ਵਰਗਾ ਗਲਾ, ਚੰਨ-ਬਿੰਬ ਵਰਗਾ ਮੁਖ, ਅੱਧ-ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਮੱਥਾ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ, ਗੋਦ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੁਫੈਦ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਤੇ ਹਿਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਵਰਗਾ ਭਸਮ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਦੇਵ ਵਰਗਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ—ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਚੁੰਮਿਆ, ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।