ਕਰਦ੍ਵਯੇ ਧृਤਕੁਸ਼ਃ ਸ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਾਗਮਦ੍ਵਰੁਣਦਿਸ਼ਾਮਥੋਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਦਤ੍ਵਾ ਤਤੋऽਰ੍ਘਤ੍ਰਿਤਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਰੋਮਾਥ ਜਜਾਪ ਸੋਂऽਤਰੇ
ਰਾਘਵ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਫੜੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਲੱਗਾ।
ਸਂਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤ੍ਵਾ ਵਰੁਣਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ਂਭੁਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਰਾਘਵਃ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤਾਸ਼ੀਰਗਮਨ੍ਮਨਃਪਦਂ ਹਨੂਮਤਾ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤ ਪਾਦਪਂਕਜਃ । ਜੁਹਾਵ ਵਹ੍ਨੀਨਥ ਬਂਦਿਮਾਗਧੈਃ ਸਂਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋऽਥ ਵਿਨਿਰ੍ਯਯੌ ਬਹਿਃ
ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੰਦੀ-ਮਾਗਧਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਹਸਚ੍ਚਂਦ੍ਰ ਕਿਰਣੈਃ ਸੁਧਾਲਿਪ੍ਤਮਿਵਾਂਬਰਮ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾਰਾਕੁਸੁਮਂ ਵਿਤਾਨਮਿਵ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ 'ਅਮ੍ਰਿਤ' ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਛਤਰੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
ਅਥਾਗਚ੍ਛਤ੍ਸੌਧਤਲਂ ਵृਦ੍ਧਾਮਾਤ੍ਯੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਨਾਨਾਸਨਸਮੋਪੇਤਂ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨਂ ਯਯੌ ਨृਪਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਚੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਮੁਨਿਂ ਹ੍ਯੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਸ ਰਾਘਵਃ ਸ੍ਵਯਮਪਿ ਪ੍ਰਥਮਾਸਨਮਾਭਜਤ੍ । ਕਪਿਗਣਾਃ ਪਰਿਤਃ ਪृਥੁਵਿਗ੍ਰਹਾ ਰਚਨਯਾਸ੍ਥਿਤਿਮਾਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਅਸਨ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।
ਸੁਖਸ੍ਥਿਤਂ ਨृਪਮਭਿਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵਚਸ੍ਤਦਾ ਸਮੁਚਿਤਮਾਹ ਸ਼ਂਭੁਃ । ਇਹਸ੍ਥਿਤੋ ਭਵਤਿ ਸਮਸ੍ਤਪੂਜਿਤਃ ਕਥਂ ਕਥਾ ਨृਪਵਰ ਵਰ੍ਤਤੇ ਗੁਹਾਯਾਮ੍
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ—ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ?"
ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਥ ਰਘੂਦ੍ਵਹੋ ਦ੍ਵਿਜਵਚਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੁਰਾਸੀਤ੍ਕਥਾਂ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਨਿਪੁਣਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਿ ਕਥਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਤਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਮਨ੍ਯਥਾ । ਰਕ੍ਸ਼ੋਬਾਧਨਵਾਦਿਨੀਮਥਨृਪਃ ਕਿਂਤ੍ਵੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਣਿਆ। "ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੜੀ ਅਚੰਭੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ—ਪਰ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ?"
ਕੁਂਭਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਵਧਃ ਪੁਰਾ ਸਮਜਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦਸ਼ਾਸ੍ਯੋ ਵਧਂ । ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਯਮਨ੍ਯਥਾ ਵਿਰਚਿਤਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਭਾषਤੇ । ਕੋऽਯਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰਃ ਸਮਸ੍ਤਜਨਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯ ਸਂਪਾਦਕੋ । ਰਾਜ੍ਞਾਂਸ੍ਥਾਨਮੁਪੇਤ੍ਯ ਵਕ੍ਤਿ ਸਮਯਾ ਦਂਡ੍ਯੋऽਥ ਪੂਜ੍ਯੋऽਥਵਾ
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਇਹ ਕੌਣ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾਸਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕੀ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ?
ਅਥਾਹ ਜਾਂਬਵਾਨਮੁਂ ਰਘੂਤ੍ਤਮਂ ਕਥਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਰਾਮਾਯਣਂ ਨ ਤਾਵਕਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਹਿ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਮਤਮ੍ । ਸਮਸ੍ਤਮਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਦਾਮਿ ਦੇਵ ਤਚ੍ਛृਣੁ । ਪਂਕੇਰੁਹਸ੍ਯਸੂਨੁਤੋ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪੁਰਾਹ੍ਯਭੂਤ੍
ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਤੁਹਾਡੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਮਲ-ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।"
ਜਾਂਬਵਂਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੋ ਵਚਨਮਾਹ
ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਉਵਾਚ- ਕੀਰ੍ਤਯ ਪੁਰਾਣਂ ਮੇ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੁਃ ਕੁਤੂਹਲਾਦਹਂ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਤਤ੍ਕੇਨ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਣਾਓ—ਮੈਂ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕੌਣ ਲਿਖੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ?"
ਜਾਂਬਵਾਨਥ ਬਭਾषੇ ਹਿ ਵਿਧਾਤ੍ਰੇ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤਥੈਵ ਵਿਧੁਭੂषਣਕੇਸ਼ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍
ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, ਰਚਨਹਾਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ।
ਅਥ ਪੁਰਾਤਨਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਕਥਯਾਮਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨਾਖਿਲਜਨ੍ਮਸਂਪਾਦਿਤ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯੋ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਤਥਾਪਿ ਦਸ਼ਰਥੋ ਦਸ਼ਰਥਸਮਾਨਰਥੀ ਮਹੀਯਸਾ ਬਲੇਨ ਸੁਮਾਨਸਨਾਮਨਗਰਜਿਗੀषਯਾ ਪਂਕੇਰੁਹਸੁਤਸੁਤਂ ਵਸਿष੍ਠਮਾਹੂਯ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਦਤ੍ਤਾਨੁਜ੍ਞਃ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣੀਸੇਨਯਾ ਸਹਾਰੁਹ੍ਯ ਤੁਰਂਗਮਂ ਚਂਦ੍ਰ ਸਮਾਨਸ਼ਰੀਰਮਤਿਰੋषਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਵਿष੍ਟਰਸ਼੍ਰਵਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਂਡਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚਕਾਰ
ਫਿਰ ਵੀ, ਦਸ਼ਰਥ—ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗਾ ਰਥ-ਯੋਧਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਕਮਲ-ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ, ਸੌ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਟਰਸ਼੍ਰਵਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੰਡ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਸਾਧ੍ਯੋ ਨਾਮ ਸ੍ਵੀਯਯਾ ਸੇਨਯਾਵृਤੋ ਦਸ਼ਰਥਾਭਿਮੁਖਮਾਯਯੌ ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭੂਤ੍
ਸਾਧਿਆ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਯੋਧਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਲ ਲੜਨ ਆਇਆ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਹੋਈ।
ਮਾਸਮੇਕਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਜਗ੍ਰਾਹ
ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਾਧਿਆ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਅਥ ਸਾਧ੍ਯਸੂਨੁਰ੍ਭੂषਣੋਨਾਮਾਲ੍ਪਪਰਿਵਾਰੋ ਯੁਯੁਧੇ ਦਸ਼ਰਥੇਨ
ਫਿਰ ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।
ਦਸ਼ਰਥੋऽਪਿ ਸਾਧ੍ਯਸੂਨੁਂ ਭੁਵੋਭੂषਣਮਵਲੋਕ੍ਯ ਯੋਦ੍ਧੁਮੇਵ ਨੈਚ੍ਛਤ੍
ਪਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ—ਧਰਤੀ ਦਾ ਗਹਿਣਾ—ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ।
ਕਥਮੇਤਾਦृਸ਼ਂ ਹਨ੍ਮਿ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਹਤੇऽਸ੍ਯ ਕਥਂ ਪਿਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਥਂ ਤਨ੍ਮਾਤਾ ਕਥਮਪ੍ਰੌਢਯੌਵਨਾਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਯਾ
ਮੈਂ ਐਸਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?
ਅਮੁष੍ਯ ਹਿ ਦੇਹੇ ਸਮਾਲਿਂਗਨਚੁਂਬਨਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਨਵੀਨਤਰਦਲਾਰਵਿਂਦਪਦਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਗਲੇ ਲਗਣ, ਚੁੰਬਨ ਤੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਵੇਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਵਯਾ ਏਤਾਦृਸ਼ਃ ਸੁਭਗਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨੋਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਲ੍ਲੂਕਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋਮृਤਃਸ੍ਮृਤਿਪਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀਵ ਮਮ ਹृਦਯਮਨ੍ਯਥਾ ਕਰੋਤਿ ਇਤਿ ਮਨਸਾ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯਾਤਿਬਾਲਕਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਾਰਭਤ੍
ਇਸੇ ਰੰਗ ਤੇ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਐਸਾ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਿਵਰਧਨ ਨਾਂ, ਭੱਲੂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲੱਗਾ।
ਸ ਚ ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਪਰਾਧੀਨੋ ਬਭੂਵ
ਉਹ ਸਾਧਿਆ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਚ ਕੁਮਾਰੇਣ ਸਹ ਪਰਾਜਯ ਖੇਦਮਪਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਧ੍ਯੁਵਾਸ ਚ
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।
ਦਸ਼ਰਥੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰ ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਸੁਖਮਵਲੋਕ੍ਯਾਚਿਂਤਯਤ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ।
ਅਹੋ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਪਨੋਦਨਕ੍ਸ਼ਮਮੇਤਨ੍ਮੁਖਾਵਲੋਕਨਂ ਪੁਤ੍ਰਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂਨਾਮ ਸਰ੍ਵਰਾष੍ਟ੍ਰਿਕੋ ਮਮ ਜਯਃ ਪੁਤ੍ਰਵਿਯੋਗਮਨੁਸ੍ਮਰਤੋ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਂ ਭਵਤਿ
ਅਹੋ! ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਜਿੱਤਣ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਸ੍ਯ ਪृਚ੍ਛਾਂ ਕਰੋਮਿ ਕਥਮੀਦृਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਇਤਿ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਤਮਪृਚ੍ਛਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਕਿ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਾਧ੍ਯੋऽਪਿ ਸਕਲਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਾਯਾਦਿਸ਼ਤ੍
ਸਾਧਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ।
ਤਥਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਰਾਯਣਪ੍ਰੀਣਨਾਯ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਹਰੀਸ਼ਾਨੌ ਸਹਾਰਾਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵੈਕਾਦਸ਼ੀਰੁਪੋष੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਰਾਧ੍ਯ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲਭਵਂ ਫਲਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਂਜਨਂ ਪੁष੍ਪਂ ਚ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸਂਪਾਦ੍ਯ ਕਪਿਲਾਘृਤੇਨ ਕੇਸ਼ਵਂ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਂਲਿਪ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਭਿਪਾਟੀਰਂ ਸ੍ਵਯਮੁਦ੍ਘृष੍ਟਂ ਮृਗਨਾਭ੍ਯਾਗੁਰੁਸਾਰੇਣ ਵਾਸਮੇਤਂ ਦੇਵਾਂਗਂ ਸਰ੍ਵਮੁਪਲਿਪ੍ਯ ਤੁਲਸੀਦਲੈਰ੍ਯੂਥਿਕਾਕਰਵੀਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਮਲ ਕੋਕਨਦਦ੍ਰੋ ਣਕੁਸੁਮ ਮਰੁਵਦਮਨਕ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਕੇਤਕੀਦਲਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥਾਸਂਭਵਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਨਾਮ੍ਨਾ षੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰੇਣ ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਨृਤ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਯੇਤ੍
ਹਰੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਣਾ, ਵਿਅੰਜਨ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੂੰਗ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੇਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਨਾਬ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਤુલਸੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕਰਵੀਰ, ਨੀਲੋਤਪਲ, ਕਮਲ, ਕੋਕਨਦ, ਦ੍ਰੋਣ, ਮਰੂਵਾ, ਮਦਨਕ, ਪਹਾੜੀ ਕਰਣਿਕਾ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਿਲਣ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸੋਲਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।