ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਖਿਲਸ੍ਯੈਵ ਸਮਾਪ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਦੋ ਭਵੇਤ੍ । ਰਾਮਾਯਣਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਕਾਂਡੇਕਾਂਡੇ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ, ਜਮੀਨ ਦਾਨੀ ਬਣ ਜਾਓ। ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਕੰਡ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮਥਵਾ ਸੁਵਰ੍ਣਮਪਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਰ੍ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਮषਨਾਸ਼ਨਃ
ਜੇ ਜਮੀਨ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਿਓ। ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਰ੍ਥੋਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਰਵਣਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧਯਂਤਿ ਚ ਸੁਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਧਨ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਪਾਪਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਏਕੇਨ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨਾਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਰੈਰ੍ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭੁਵਿ
ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ?
ਯਾਨਵਸੁਸੁਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਨਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਰਂ ਯਤਃ ਪਾਪਸਂਦੋਹਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਹਨ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਮੁਨਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ । ਸ਼੍ਰੋਤॄਣਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਾਯ ਵਕ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ। ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ।
ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣਾਨਿ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । ਸ਼ृਣੋਤਿ ਵਾ ਨ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਚ੍ਛੇਦਃ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਕੋਈ ਛੱਤੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਾਦ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤृਤੀਯਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸ਼ੈਵਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਦਮਾ, ਤੀਜਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਭਾਗਵਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਂਚਮਂ षष੍ਠਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਭਵਿष੍ਯਂ ਨਾਰਦੀਯਂ ਚ ਸਪ੍ਤਮਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਵਾਂ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣਾ ਸੱਤਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮष੍ਟਮਂ ਨਵਮਂ ਤਥਾ । ਆਗ੍ਨੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਂ ਦਸ਼ਮਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅੱਠਵਾਂ, ਆਗਨੇਯ ਨੌਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਦਸਵਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਲੈਂਗਂ ਚ ਵਾਮਨਂ ਚੈਵ ਸ੍ਕਾਂਦਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਥੈਵ ਚ । ਕੌਰ੍ਮਂ ਵਾਰਾਹਮੁਦਿਤਂ ਗਾਰੁਡਂ ਵਾਥ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਲਿੰਗ, ਵਾਮਨ, ਸਕਾਂਦ, ਮਤ्सਯ, ਕੂर्म, ਵਾਰਾਹ ਅਤੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਮਿਤ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਤਥਾ ਚੋਪਪੁਰਾਣਾਨਿ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਪਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਆਦ੍ਯਂ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਖ੍ਯਂ ਨਾਰਸਿਂਹਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਤृਤੀਯਮਾਂਡਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਦੌਰ੍ਵਾਸਸਮਥੈਵ ਚ
ਪਹਿਲਾ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਹ, ਤੀਜਾ ਆੰਡ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਦੌਰਵਾਸ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦੀਯਮਥਾਨ੍ਯਂ ਚ ਕਾਪਿਲਂ ਮਾਨਵਂ ਤਥਾ । ਤਦ੍ਵਦੌਸ਼ਨਸ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ ਨਾਰਦ, ਕਾਪਿਲ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਪੁਰਾਣਾ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਰੁਣਂ ਕਾਲਿਕਾਹ੍ਵਾਨਂ ਮਾਹੇਸ਼ਂ ਸਾਂਬਮੇਵ ਚ । ਸੌਰਂ ਪਾਰਾਸ਼ਰਂ ਚੈਵ ਮਾਰੀਚਂ ਭਾਰ੍ਗਵਾਹ੍ਵਯਮ੍
ਵਾਰੁਣ, ਕਾਲਿਕਾ, ਮਾਹੇਸ਼, ਸਾਂਬ, ਸੌਰ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।
ਕੌਮਾਰਂ ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨ੍ਯष੍ਟ ਵੈ ਦਸ਼ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਕਰ੍ਤਾ ਤੁ ਭਵੇਨ੍ਮਨੁਃ
ਕੌਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਨੁ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਪਾਤਾਲਖਂਡੇ ਸ਼ਿਵਰਾਘਵਸਂਵਾਦੇ ਪੁਰਾਣਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਕਥਨਂਨਾਮ ਪਂਚਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਾ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਾਤਮਯ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਸਂਧ੍ਯਾਵਂਦਨਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਤਾਮਿਤਿ ਰਾਮੋ ਮੁਨਿਮਾਚष੍ਟਾਯਮ੍ । ਉष੍ਣਦ੍ਯੁਤਿਰਪ੍ਯਸ੍ਤਮੁਪੈਤਿ ਦ੍ਵਿਜਕੁਲਮੇਤਨ੍ਨੀਡਮੁਪੈਤਿ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਮ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਰਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਸੂਰਜ ਹਾਲੇ ਤਪਦਾ ਸੀ ਪਰ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ੍ਵਯਮਪਿ ਸਂਧ੍ਯਾਵਂਦਨਕਾਮੋऽਵ੍ਰਜਦੁਤ੍ਤਰਦਿਸ਼ਮੁਜ੍ਝਿਤਯਾਨਃ । ਹਾਹਾਹੂਹੂਕृਤਸਂਗੀਤਿਰ੍ਬਂਦੀਪ੍ਰਮੁਖਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਕੀਰ੍ਤਿਃ
ਆਪਣੀ ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ; ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਾਇਕ 'ਹਾ ਹਾ' ਅਤੇ 'ਹੂ ਹੂ' ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗੌਤਮੀਤਟਮੁਪੇਤ੍ਯ ਰਾਘਵੋ ਵਾਯੁਨਂਦਨਸੁਧੌਤਪਦ੍ਯੁਗਃ । ਜਾਂਬਵਤ੍ਕृਤਕਰਾਵਲਂਬਨਃ ਪ੍ਰਾਪਦੁਤ੍ਤਮਨਦੀਂ ਤੁ ਗੌਤਮੀਮ੍
ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਧੋਏ, ਜਾਮਬਵੰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ।
ਕਰਦ੍ਵਯੇ ਧृਤਕੁਸ਼ਃ ਸ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਾਗਮਦ੍ਵਰੁਣਦਿਸ਼ਾਮਥੋਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਦਤ੍ਵਾ ਤਤੋऽਰ੍ਘਤ੍ਰਿਤਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਰੋਮਾਥ ਜਜਾਪ ਸੋਂऽਤਰੇ
ਰਾਘਵ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਫੜੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਲੱਗਾ।
ਸਂਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤ੍ਵਾ ਵਰੁਣਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ਂਭੁਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਰਾਘਵਃ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤਾਸ਼ੀਰਗਮਨ੍ਮਨਃਪਦਂ ਹਨੂਮਤਾ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤ ਪਾਦਪਂਕਜਃ । ਜੁਹਾਵ ਵਹ੍ਨੀਨਥ ਬਂਦਿਮਾਗਧੈਃ ਸਂਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋऽਥ ਵਿਨਿਰ੍ਯਯੌ ਬਹਿਃ
ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੰਦੀ-ਮਾਗਧਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਹਸਚ੍ਚਂਦ੍ਰ ਕਿਰਣੈਃ ਸੁਧਾਲਿਪ੍ਤਮਿਵਾਂਬਰਮ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾਰਾਕੁਸੁਮਂ ਵਿਤਾਨਮਿਵ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ 'ਅਮ੍ਰਿਤ' ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਛਤਰੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
ਅਥਾਗਚ੍ਛਤ੍ਸੌਧਤਲਂ ਵृਦ੍ਧਾਮਾਤ੍ਯੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਨਾਨਾਸਨਸਮੋਪੇਤਂ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨਂ ਯਯੌ ਨृਪਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਚੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਮੁਨਿਂ ਹ੍ਯੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਸ ਰਾਘਵਃ ਸ੍ਵਯਮਪਿ ਪ੍ਰਥਮਾਸਨਮਾਭਜਤ੍ । ਕਪਿਗਣਾਃ ਪਰਿਤਃ ਪृਥੁਵਿਗ੍ਰਹਾ ਰਚਨਯਾਸ੍ਥਿਤਿਮਾਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਅਸਨ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।
ਸੁਖਸ੍ਥਿਤਂ ਨृਪਮਭਿਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵਚਸ੍ਤਦਾ ਸਮੁਚਿਤਮਾਹ ਸ਼ਂਭੁਃ । ਇਹਸ੍ਥਿਤੋ ਭਵਤਿ ਸਮਸ੍ਤਪੂਜਿਤਃ ਕਥਂ ਕਥਾ ਨृਪਵਰ ਵਰ੍ਤਤੇ ਗੁਹਾਯਾਮ੍
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ—ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ?"
ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਥ ਰਘੂਦ੍ਵਹੋ ਦ੍ਵਿਜਵਚਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੁਰਾਸੀਤ੍ਕਥਾਂ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਨਿਪੁਣਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਿ ਕਥਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਤਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਮਨ੍ਯਥਾ । ਰਕ੍ਸ਼ੋਬਾਧਨਵਾਦਿਨੀਮਥਨृਪਃ ਕਿਂਤ੍ਵੇਤਦਿਤ੍ਯਾਹ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਣਿਆ। "ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੜੀ ਅਚੰਭੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ—ਪਰ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ?"
ਕੁਂਭਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਵਧਃ ਪੁਰਾ ਸਮਜਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦਸ਼ਾਸ੍ਯੋ ਵਧਂ । ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਯਮਨ੍ਯਥਾ ਵਿਰਚਿਤਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਭਾषਤੇ । ਕੋऽਯਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰਃ ਸਮਸ੍ਤਜਨਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯ ਸਂਪਾਦਕੋ । ਰਾਜ੍ਞਾਂਸ੍ਥਾਨਮੁਪੇਤ੍ਯ ਵਕ੍ਤਿ ਸਮਯਾ ਦਂਡ੍ਯੋऽਥ ਪੂਜ੍ਯੋऽਥਵਾ
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਇਹ ਕੌਣ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾਸਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕੀ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਯੋਗ?
ਅਥਾਹ ਜਾਂਬਵਾਨਮੁਂ ਰਘੂਤ੍ਤਮਂ ਕਥਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਰਾਮਾਯਣਂ ਨ ਤਾਵਕਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਹਿ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਮਤਮ੍ । ਸਮਸ੍ਤਮਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਦਾਮਿ ਦੇਵ ਤਚ੍ਛृਣੁ । ਪਂਕੇਰੁਹਸ੍ਯਸੂਨੁਤੋ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪੁਰਾਹ੍ਯਭੂਤ੍
ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਮਾਯਣ ਤੁਹਾਡੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਮਲ-ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।"
ਜਾਂਬਵਂਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੋ ਵਚਨਮਾਹ
ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ।