ਮੁਖਬਾਹੂਰੁਪਾਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪृਥਿਵੀ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦ੍ਯੌਰਜਾਯਤ
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਬਾਂਹਾਂ, ਰੋੜਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ ਤੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਮਨਸਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਜਾਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ । ਮੁਖਾਦਗ੍ਨਿਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਸਦਾਗਤਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਤੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਨਾਭੇਰ੍ਵਿਰਿਂਚਿਰ੍ਗਗਨਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜਗਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਨਾਤਨਾਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣ ਇਤੀਰਿਤਃ । ਏਵਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸਂਗ੍ਰਸਤੇ ਹਰਿਃ
ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਲੀਲਾਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਤਾਨ੍ਤਵਂ ਚੋਰ੍ਣਨਾਭਿਵਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਿਂਦ੍ਰਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚ ਯਮਂ ਵਰੁਣਮੇਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਮਕੜੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਗृਹ੍ਯ ਹਰਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰਿਰਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਅਸਾਵੇਕਾਰ੍ਣਵੀਭੂਤੇ ਮਾਯਾਵਟਤਲੇ ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਜਠਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਨਾਤਨਃ । ਆਸੀਦੇਕੋ ਹਿ ਵੈ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਚ੍ਯੁਤਃ
ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਠਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਓਥੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਅਚਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨ ਦੇਵਾ ਨ ਮਹਰ੍षਯਃ । ਨੇਮੇ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵ੍ਯੌ ਚ ਨ ਸੋਮੋ ਨ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਨਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਨਾ ਅਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਸੋਮ, ਨਾ ਸੂਰਜ।
ਨ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਨ ਚਾਂਡਂ ਮਹਦਾਵृਤਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਗਦ੍ਵृਤਂ ਤੇਨ ਸਕਲਂ ਹਰਿਣਾ ਸ਼ੁਭੇ
ਨਾ ਤਾਰੇ ਸੀ, ਨਾ ਲੋਕ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ।
ਸृष੍ਟਂ ਪੁਨਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਦਾਸ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਨੁ ਮਂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ।
ਦਾਸਭੂਤਮਿਦਂ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਂ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍ । ਏਵਮਰ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਥ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਨੈਵਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਨ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗ, ਨਾ ਭਗਤੀ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਂਵਾਦੇ ਮਂਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋਪਦੇਸ਼ੋਨਾਮ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਦੋ ਸੌ ਛਬੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪੰਜਵਾਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ- ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮਯਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਂਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਗੌਰਵਮ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਤਦ੍ਵਿਭੂਤਿਗੁਣਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਮਝਾ।
ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਧਾਮਵ੍ਯੂਹਭੇਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਹਰੇਃ । ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮਮ ਸਰ੍ਵਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਧਾਮ, ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਭੂਤਿਗੁਣਸਂਘਾਤਂ ਤਦਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਕਂ ਹਰੇਃ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਯਃ ਪਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣ ਉਦਾਹृਤਃ । ਸ ਈਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਜਗਤਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਭੁਵਨਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਾਮਾਨਿ ਪਰਮਾਣਿ ਵੈ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਾਮ ਹਨ।
ਧਾਰਯਨ੍ਸੋऽਪ੍ਯਤ੍ਯਤਿष੍ਠੇਨ੍ਮਨਾਂਸਿ ਚ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍ । ਏਵਂ ਬਹੁਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸਞ੍ਛ੍ਰੀਪਤਿਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਈਸ਼੍ਵਰਰ੍ਯ੍ਯਾ ਸਹਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਦਿਵ੍ਯਮਂਗਲਰੂਪਵਾਨ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਸ ਭੋਗਣ ਲਈ, ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਸੁਭਾਵਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਬृਹਚ੍ਛਰੀਰੋऽਗ੍ਨਿਸਮਾਨਰੂਪੋ ਯੁਵਾ ਕੁਮਾਰਤ੍ਵਮੁਪੇਯਿਵਾਨ੍ਹਰਿਃ । ਰੇਮੇ ਸ਼੍ਰਿਯਾਸੌ ਜਗਤਾਂ ਜਨਨ੍ਯਾ ਸ੍ਵਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਯਾ ਚਂਦ੍ਰਇਵਾਮृਤਾਂਸ਼ੁਃ
ਹਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ ਤੇ ਰੂਪ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਮਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ — ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ — ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਅਯਂ ਚ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾ ਕੁਮਾਰੋ ਨਿਤ੍ਯਯੌਵਨਃ । ਕਂਦਰ੍ਪ੍ਪਕੋਟਿਲਾਵਣ੍ਯਃ ਸ ਤਸ੍ਥੇ ਪਰਮੇ ਪਦੇ
ਇਹ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕੰਮਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ ਲੀਲਾਰ੍ਥਮਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਭੋਗੇਨ ਕ੍ਰੀਡਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਿਭੂਤਿਦ੍ਵਯਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਭੋਗ ਲਈ, ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਭੋਗ ਤੇ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੀ ਮਹਿਮਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਭੋਗੇ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੀਲਾਂ ਸਂਹਰਤੇ ਕਦਾ । ਭੋਗੋ ਲੀਲਾ ਉਭੌਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਸਦਾ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭੋਗ ਤੇ ਖੇਡ ਦੋਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ ਪਰੇ ਧਾਮ੍ਨਿ ਪਾਦੋਸ੍ਯੇਹਾਭਵਤ੍ਪੁਨਃ । ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ਵਿਭੂਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦਨਿਤ੍ਯਂ ਪਾਦਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਰੂਪਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਪਰੇ ਧਾਮ੍ਨਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਚ੍ਯੁਤਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਦਾ ਯੌਵਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਭਾਵਨ ਰੂਪ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ — ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਬਦਲਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਵਿਆ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਭੋਗਮੀਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਭੂਮ੍ਯਾ ਚ ਸਂਵृਤਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯੈਵੇषਾ ਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ਼੍ਰੀਰਨਪਾਯਿਨੀ
ਉਹ ਸਦਾ ਇਸ਼ਵਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ । ਈਸ਼ਾਨਾ ਸਰ੍ਵਜਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਪਤ੍ਨੀ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਾਂਤਾ ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖੀ । ਨਾਰਾਯਣੀ ਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਸਮਸ੍ਤਜਗਦਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਰਾਯਣੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਯਦਪਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਲਯੌ ਯਸ੍ਯਾ ਉਨ੍ਮੀਲਨਨਿਮੀਲਨਾਤ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ; ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਫੈਲ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।