ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧ੍ਯਾਤਾ ਧ੍ਯਾਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਛੂਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤਾ ਚ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਚਿਦਚਿਜ੍ਜਗਤ੍ । ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੋ ਨਾਰਾਯਣ ਉਦਾਹृਤਃ
ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜਗਤ—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸ ਲੋਕਾਨ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਅਤ੍ਯਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਂਗੁਲਮ੍
ਉਹ ਪੁਰਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਉਤਾਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨੋ ਯਦਨ੍ਨੇਨ ਵਿਰਾਟ੍ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਖ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਚ੍ਯੁਤੋ ਹਰਿਃ । ਹਿਰਣ੍ਮਯੋऽਥ ਭਗਵਾਨ੍ਸੋऽਮृਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਚਲ ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਪਤਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਃ ਸਵਿਤਾ ਅਨਂਤੋऽਸੌ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਹੀਰਣਯਗਰਭ, ਸਵਿਤਾ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਯਂ ਤਥਾ ਪੁਰੁष ਇਤ੍ਯਪਿ । ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਨਿਰੁਪਾਧਿਸ਼੍ਚ ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਖਿਲਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਲਈ 'ਭਗਵਾਨ' ਤੇ 'ਪੁਰਖ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਕੜੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਸੁਹृਤ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯੈਕੋ ਯਤੀਨਾਂ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਹੈ।
ਯੋ ਵੇਦਾਦੌ ਸ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵੇਦਾਂਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਲੀਨਸ੍ਯ ਯਃ ਪਰਃ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਯੋਸਾਵਕਾਰੋ ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੋऽਸੌ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਭੂਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੀਸ਼੍ਵਰਸ਼ਬ੍ਦੋऽਪਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਰੁਪਾਧੀਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਹਿ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ 'ਈਸ਼ਵਰ' ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੁਪਾਧੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵੇਦਵਾਦੈਃ ਸਨਾਤਨੈਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਸਦੀਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਆਤਮੇਸ਼ਵਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸੌ ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ਵਿਭੂਤੇਸ੍ਤੁ ਲੀਲਯਾ ਅਪਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਭੂਤਿਦ੍ਵਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਕਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਵੀ ਖੇਡ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਭੂਨੀਲਾਪਤਿਰ੍ਯੋਸਾਵੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਸ ਉਦਾਹृਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਜੋ ਸ੍ਰੀ, ਭੂਮੀ ਤੇ ਨੀਲਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸੌ ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਭੁਕ੍ਯਜ੍ਞਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ । ਯਜ੍ਞਭੁਗ੍ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषਃ ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਯਜਨ ਆਪ, ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਪੁਰਖ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਵ੍ਯਸਮਸ੍ਤਕਵ੍ਯਭੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਹਰਿਰੀਸ਼੍ਵਰੋऽਤ੍ਰ । ਤਤ੍ਸਂਨਿਧਾਨਾਦਪਯਾਂਤਿ ਸਦ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ
ਯਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਹਵਨ ਤੇ ਕਵਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਰੀ, ਇਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੋऽਸੌ ਵਿਰਾਟ੍ਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਹਰਿਰ੍ਭੂਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸਂਤਰ੍ਪਯਤਿ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਹਵਿषਾ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਮਤਨ੍ਵਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਕੇ ਚੋਭਯਾਦਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤ ऋਚਃ ਸਾਮਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾ ਅਜਾਯਂਤ ਗਾਵਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਦਯਃ
ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਵਨ, ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਗਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਨੋਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਮਯਸ੍ਯ ਵੈ । ਹਰੇਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੁਖਬਾਹੂਰੁਪਾਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪृਥਿਵੀ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦ੍ਯੌਰਜਾਯਤ
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਬਾਂਹਾਂ, ਰੋੜਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ ਤੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਮਨਸਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਜਾਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ । ਮੁਖਾਦਗ੍ਨਿਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਸਦਾਗਤਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਤੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਨਾਭੇਰ੍ਵਿਰਿਂਚਿਰ੍ਗਗਨਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜਗਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਨਾਤਨਾਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣ ਇਤੀਰਿਤਃ । ਏਵਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸਂਗ੍ਰਸਤੇ ਹਰਿਃ
ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਲੀਲਾਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਤਾਨ੍ਤਵਂ ਚੋਰ੍ਣਨਾਭਿਵਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਿਂਦ੍ਰਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚ ਯਮਂ ਵਰੁਣਮੇਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਮਕੜੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਗृਹ੍ਯ ਹਰਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰਿਰਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਅਸਾਵੇਕਾਰ੍ਣਵੀਭੂਤੇ ਮਾਯਾਵਟਤਲੇ ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਜਠਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਨਾਤਨਃ । ਆਸੀਦੇਕੋ ਹਿ ਵੈ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਚ੍ਯੁਤਃ
ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਠਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਓਥੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਅਚਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨ ਦੇਵਾ ਨ ਮਹਰ੍षਯਃ । ਨੇਮੇ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵ੍ਯੌ ਚ ਨ ਸੋਮੋ ਨ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਨਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਨਾ ਅਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਸੋਮ, ਨਾ ਸੂਰਜ।
ਨ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਨ ਚਾਂਡਂ ਮਹਦਾਵृਤਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਗਦ੍ਵृਤਂ ਤੇਨ ਸਕਲਂ ਹਰਿਣਾ ਸ਼ੁਭੇ
ਨਾ ਤਾਰੇ ਸੀ, ਨਾ ਲੋਕ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ।
ਸृष੍ਟਂ ਪੁਨਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਗੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਦਾਸ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਨੁ ਮਂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ।