ਪੂਰ੍ਵਪਤ੍ਰੇ ਸਮਾਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਯਦਿ ਰਾਘਵ । ਪਰਪਤ੍ਰੇ ਪਠੇਚ੍ਛ੍ਲੋਕਂ ਵਿਵਿਚ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਜੇ ਸ਼ਲੋਕ ਪਹਿਲੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜੇ ਦੂਜੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃ ਪਠੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸੇਚ੍ਚ ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃ । ਤ੍ਵਰੇਹ ਨ ਹਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਤ੍ਵਰਯਾ ਤੁ ਗੀਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਰਥ ਵੀ ਸਮਝਾਵੇ; ਇੱਥੇ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਘਟਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦਤ੍ਵਰਾਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਧਿਕਾ । ਤ੍ਵਰਯੇਨ੍ਨ ਚ ਵਕ੍ਤਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਂਸ਼ਮਨੁਦ੍ਵਿਜਮ੍
ਘੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਤਕ ਜਲਦੀ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ; ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਕਰਵਾਓ, ਤੇ ਅਰਥ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ, ਘਬਰਾਏ ਬਿਨਾ।
ਵਿਵਿਚ੍ਯ ਪਾਠਂ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚ ਮਾਨਸੇ । ਪ੍ਰਤੀਪਂ ਤਨ੍ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਵਿਚ੍ਯ ਰਘੁਨਂਦਨ
ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਅਰਥ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਵਾਲਿਆ।
ਯਦਿ ਯੁਕ੍ਤਮਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸ਼੍ਲੋਕਮਨ੍ਯਂ ਪਠੇਦਸੌ । ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਥਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵੈਵ ਪੂਜਕਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ਯਦਿ
ਜੇ ਪੂਜਾਰੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਚਜਾਤ ਹੋਵੇ, ਪੁਸਤਕ ਵਾਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਲਤ,
ਤਤ੍ਤਥੈਵ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਸਂਵਾਦੋ ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਦੈਵਾਗਤੋ ਹਿ ਸ ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਦੈਵਂ ਹਿ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਰੋਧ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਤਕਦੀਰ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਗ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਸ਼੍ਰੁਤਿषੁ ਯਦ੍ਵਚ੍ਚ ਨਾਪਰਾਧੋ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਤੁ । ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦੈਵਸ੍ਯ ਕੁਟਿਲਾ ਗਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕੁਨ ਵਿਚ, ਉਚਜਾਤ ਲਈ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਕਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਦਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇ ਪਤ੍ਰੇ ਚੋਪਰਿਵਾਰਿਣਿ । ਤਮਾਦੇਸ਼ਂ ਤਿਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਪਠੇਦਤਃ
ਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਾਰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਪਰਲੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਾ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਪਾਠ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਵੇਚਨਮ੍ । ਅਵਿਸਰ੍ਗਾਂਤਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਪਵਰ੍ਗੇਤਰਪਂਚਮਾਃ
ਫਿਰ ਤੀਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਰਥ ਵਿਚਾਰਨਾ; ਜਿਹੜੇ ਵਿਸਰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਮੁੱਕਣ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅੱਖਰ ਹੋਣ।
ਸ੍ਤੁਤਿਲਿਡ੍ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ਸ਼ਕੁਨੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਅਧ੍ਯਾਯਾਦਿਃ ਸਮਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵृਥਾ ਪਤ੍ਰਂ ਵृਥਾ ਲਿਪਿਃ
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਸਤਿ-ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜਾਂ ਲਿਟ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਕੁਨ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ, ਫਜ਼ੂਲ ਪੱਤਾ ਜਾਂ ਫਜ਼ੂਲ ਲਿਖਤ,
ਉਕ੍ਤਾਨੁਵਚਨਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵ੍ਯੁਪਸ੍ਤੁਤਮਥੈਵ ਚ । ਦਗ੍ਧਪਤ੍ਰਂ ਨष੍ਟਲਿਪਿਃ ਸਂਦਿਗ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਰਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਉਸਦੀ ਦੁਹਰਾਈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਸੜਿਆ ਪੱਤਾ, ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਲਿਖਤ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਅੱਖਰ—
ਏਤਾਨਿ ਸ਼ਕੁਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਨਿ ਪਂਡਿਤੈਃ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਦੀਪ੍ਤਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਭੇਦਤਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕੁਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਹ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣੋ।
ਸ਼ਾਂਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਵृਦ੍ਧਿਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਟਿਕਣ ਤੇ ਵਧਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂਤੇ ਕੇਚਿਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯੋਪਯੋਗਿਨਃ । ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਾਦਾਯ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਭਵਤ੍ਯਪਿ
ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੇਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤੇऽਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ । ਸ ਪੁਨਰ੍ਧਾਰ੍ਯ ਪਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੱਤਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਇਥੇ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮੋਪੇਤਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮੇਵ ਚ । ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੁਤਿਪਾਦਕਮੇਵ ਚ
ਜਾਂ ਉਹ ਧੀਰਜ ਤੇ ਉੱਚੀ ਵੈਰਾਗੀਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਉਹ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਪਰਂ ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਸ਼ੁਭਾਵਹਮ੍ । ਮृਤੋ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਾਗਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋऽਸ਼ੁਭਪ੍ਰਦਃ
ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦੇ ਵਿਜਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ਜਯਦ੍ਯੋਤਕਮਿष੍ਯਤੇ । ਸृष੍ਟਿਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰੂਰਾਯਾਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਤੋ ਜਯਃ
ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੁਝ ਕਰੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਾਯਾਮੁਪਾਯੈਸ੍ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਾਯਾਂ ਵਿਡ੍ਵਰੋ ਭਵੇਤ੍ । ਪੁਰਾਦਿਵਰ੍ਣਨਂ ਯਤ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਂ ਯਦਿ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਵਰਣਨ ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ।
ਕਲਿਸਂਭਾਵਨਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ृਂਗਾਰਸ੍ਯੋਪਵਰ੍ਣਨੇ । ਰਾਜ੍ਯਨਿਰ੍ਵਾਹਚਿਂਤਾਯਾਂ ਰਾਜ੍ਯਲਿਂਗਂਸ਼ੁਭਾਵਹਮ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਯੋਗ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਬੁਧੈਃ । ਸ੍ਤੁਤਿਵੈਰਾਗ੍ਯਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਲਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜੋ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਖ਼ਤਮਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਾਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਖਲਿਤੇਨ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਹਮृਚ੍ਛਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਨ੍ਯਭਾਵੋ ਰਾਮ ਸ਼ਾਂਤਿਵਿਚਾਰਣੇ
ਜਦੋਂ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਘੱਟ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਤਲਬ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਸਰ੍ਗਾਂਤਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੋ ਭਵਿष੍ਯਤਃ । ਸਂਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਯਥਾਭਾਵੋ ਹ੍ਯਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਸਮਾਪਨੇ
ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਸਰਗ ਨਾਲ ਮੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੱਖਰਾ ਮਤਲਬ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਂਡਾਦੇਸ੍ਤੁ ਸਮਾਪ੍ਤੌ ਤੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਦृਸ਼ੇ ਦੋषੇ ਸ਼ਕੁਨਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ
ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਐਸੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤੇ ਪੁਸ੍ਤਕਪਾਤੇ ਚ ਤ੍ਵਾਹਤੇ ਮਸ੍ਤਕਾਦਿषੁ । ਵਕ੍ਤਾ ਵੈਮਾਨਨਂ ਯਾਤਿ ਤਤਃ ਸ਼ਕੁਨਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਜੇ ਛੀਂਕ ਆ ਜਾਵੇ, ਪੁਸਤਕ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਜਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਵੱਜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਦृਸ਼ੇ ਦੋषੇ ਸ਼ਕੁਨਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਉਪਮਾਯਾਂ ਭਵੇਦ੍ਰਾਮ ਕਾਰ੍ਯਾਭਾਸੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕੰਮ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਸਂਤਾਨਂ ਭੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚੋਕ੍ਤਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਮਧ੍ਯਫਲਪ੍ਰਦਾ । ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਗੁਣਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਣਯੇ
ਇੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਮੱਧਮ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸਿਫ਼ਤ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਾਹੇ ਚੌषਧੇ ਦਾਨੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਕृषੌ ਤਥਾ । ਯਥਾਰ੍ਥਾ ਚ ਸ੍ਤੁਤੀ ਰਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਹੇऽਪਿ ਨ ਦੂषਣਮ੍
ਵਿਆਹ, ਦਵਾਈ, ਦਾਨ, ਮਾਮਲੇ ਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀ ਸਿਫ਼ਤ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਨਿਬੜਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਰਾਮ ਉਵਾਚ- ਕ ਏष ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਃ । ਵਿਮਾਨਸ੍ਥੋ ਮਹਾਦੀਪ੍ਤ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਰ੍ਕ ਇਵਾਪਰਃ
ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੱਧਿਆਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਦੁष੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂਕੇ ਚਾਰੁਹਾਸਿਨੀ । ਅਪਰਾ ਸ਼੍ਰੀਰਿਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਥਾ ਪਂਚਸੁਯੋषਿਤਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੱਖਮੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ।