ਯੋऽਸੌ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ ਵੈ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਾਰਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਰ੍ਵਪੁਂਸਾਂ ਸਮੂਹਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਰਾ' ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਗਤਿਰਾਲਂਬਨਂ ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਰਾਜ੍ਜਾਤਾਨਿ ਤਤ੍ਵਾਨਿ ਨਾਰਾਣੀਤਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਆਸਰਾ ਉਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੱਤ 'ਨਰਾ' ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਨਾਰਾਣੀ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚਾਯਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਕਲ੍ਪਾਂਤੇਪਿ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗ੍ਰਸਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਉਹੀ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਸਂਸृਜ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਸ ਵੈ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਚਰਾਚਰਂ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਨਾਰ ਇਤ੍ਯਭਿ ਧੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਗਤ ਮੁੜ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ 'ਨਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਵਾਸਂ ਗਤਿਰ੍ਯੇਨ ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਾਰੋ ਨਰਾਣਾਂ ਸਂਘਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸਾਵਯਨਂ ਗਤਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਵਾਸ ਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਰਾ' ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਰਸਤਾ ਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।
ਤੇਨਾਸੌ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਰਾਯਣ ਇਤੀਰਿਤਃ । ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਯਤੋ ਲੋਕਾ ਮਹਾਬ੍ਧੌ ਪृਥੁਫੇਨਵਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਾਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੋਕ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਝੱਗ ਵਾਂਗ।
ਪੁਨਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯੋ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਪਦੇ ਨਿਤ੍ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤੈਕਭੋਗਵਾਨ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਇੱਕੋ ਸੁਖ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ।
ਈਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸ ਵੈ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਂਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਮ੍
ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਹੀ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਯਣ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੱਤ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ।
ਯਚ੍ਚ ਕਿਂਚਿਜ੍ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇऽਪਿ ਵਾ । ਅਂਤਰ੍ਬਂਹਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪਹਤਪਾਪ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਂਤਰਸ੍ਥਿਤਃ । ਦਿਵ੍ਯਏਕਸ੍ਸਦਾ ਨਿਤ੍ਯੋ ਹਰਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਚ੍ਯੁਤਃ
ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਦਾ-ਸਦਾ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਯਣ, ਅਚਲ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧ੍ਯਾਤਾ ਧ੍ਯਾਤਵ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਛੂਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤਾ ਚ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਚਿਦਚਿਜ੍ਜਗਤ੍ । ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੋ ਨਾਰਾਯਣ ਉਦਾਹृਤਃ
ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜਗਤ—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸ ਲੋਕਾਨ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਅਤ੍ਯਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਂਗੁਲਮ੍
ਉਹ ਪੁਰਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਉਤਾਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨੋ ਯਦਨ੍ਨੇਨ ਵਿਰਾਟ੍ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਖ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਚ੍ਯੁਤੋ ਹਰਿਃ । ਹਿਰਣ੍ਮਯੋऽਥ ਭਗਵਾਨ੍ਸੋऽਮृਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਚਲ ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਪਤਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਃ ਸਵਿਤਾ ਅਨਂਤੋऽਸੌ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਹੀਰਣਯਗਰਭ, ਸਵਿਤਾ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਯਂ ਤਥਾ ਪੁਰੁष ਇਤ੍ਯਪਿ । ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਨਿਰੁਪਾਧਿਸ਼੍ਚ ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਖਿਲਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਲਈ 'ਭਗਵਾਨ' ਤੇ 'ਪੁਰਖ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਕੜੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਸੁਹृਤ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯੈਕੋ ਯਤੀਨਾਂ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਹੈ।
ਯੋ ਵੇਦਾਦੌ ਸ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵੇਦਾਂਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਲੀਨਸ੍ਯ ਯਃ ਪਰਃ ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਯੋਸਾਵਕਾਰੋ ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੋऽਸੌ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਭੂਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੀਸ਼੍ਵਰਸ਼ਬ੍ਦੋऽਪਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਰੁਪਾਧੀਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਹਿ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ 'ਈਸ਼ਵਰ' ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੁਪਾਧੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵੇਦਵਾਦੈਃ ਸਨਾਤਨੈਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਸਦੀਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਆਤਮੇਸ਼ਵਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸੌ ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ਵਿਭੂਤੇਸ੍ਤੁ ਲੀਲਯਾ ਅਪਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਭੂਤਿਦ੍ਵਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਕਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਵੀ ਖੇਡ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਭੂਨੀਲਾਪਤਿਰ੍ਯੋਸਾਵੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਸ ਉਦਾਹृਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਜੋ ਸ੍ਰੀ, ਭੂਮੀ ਤੇ ਨੀਲਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸੌ ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਭੁਕ੍ਯਜ੍ਞਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ । ਯਜ੍ਞਭੁਗ੍ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषਃ ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਯਜਨ ਆਪ, ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਪੁਰਖ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਵ੍ਯਸਮਸ੍ਤਕਵ੍ਯਭੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਹਰਿਰੀਸ਼੍ਵਰੋऽਤ੍ਰ । ਤਤ੍ਸਂਨਿਧਾਨਾਦਪਯਾਂਤਿ ਸਦ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ
ਯਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਹਵਨ ਤੇ ਕਵਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਰੀ, ਇਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੋऽਸੌ ਵਿਰਾਟ੍ਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਹਰਿਰ੍ਭੂਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸਂਤਰ੍ਪਯਤਿ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਸ ਏਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਹਵਿषਾ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਮਤਨ੍ਵਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਕੇ ਚੋਭਯਾਦਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤ ऋਚਃ ਸਾਮਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾ ਅਜਾਯਂਤ ਗਾਵਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਦਯਃ
ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਵਨ, ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਗਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਨੋਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਮਯਸ੍ਯ ਵੈ । ਹਰੇਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।