ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਉਵਾਚ- ਲਿਗਾਰ੍ਚਨਪ੍ਰਕਾਰਂ ਚ ਲਿਂਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਮਹੇਸ਼ਨਾਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੂਜਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—
ਨਮਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦृष੍ਟਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਜਲਦਾਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਧੂਪਦਾਨਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮ
ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਧੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਿਅਕਤੀ—
ਦੀਪਗਂਧਾਦਿਦਾਨਸ੍ਯ ਪੁष੍ਪਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨੇਤਿਹਾਸਾਨਾਂ ਕਥਾਂ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਦੀਵਾ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਫਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦੁਪਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਹੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਰਾਮਰਾਮ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨਸਿ ਰਾਘਵ । ਰਾਜ੍ਯਾਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਜਾਤਾ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣੇ ਰਤਿਃ
ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਹਤ੍ਸੇਵਯਾ ਰਾਮ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥਨਿषੇਵਣਾਤ੍ । ਸਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਯਾ ਸ਼ਿਵਂ ਗਾਯੇਤ੍ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤਦਰ੍ਪ੍ਪਿਤਮ੍
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਿਆਰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ। ਉਹ ਜੀਭ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਤਾਵੇਵ ਕੇਵਲੌ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯੌ ਯੌ ਤਤ੍ਪੂਜਾਕਰੌ ਕਰੌ । ਸੁਜਨ੍ਮਦੇਹਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਦੇਵਾਸ਼ੇषਜਨ੍ਮਸੁ
ਸਿਰਫ ਉਹ ਦੋ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹਨ: ਉਹ ਹੱਥ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਹੈ।
ਯਦੇਵੋਤ੍ਪੁਲਕੋਭਾਸਿ ਹਰ ਨਾਮਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਹਾਰਾਜ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨੁਗਤਾ ਮਤਿਃ
ਜਦ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਉਹੀ ਸਵਾਲਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤਰਂ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ਜਾਂਘਿਕਾਃ ਸਤ੍ਵਰਸ਼੍ਰਮਾਃ । ਤਤ੍ਕਰਾਤ੍ਪਤ੍ਰਿਕਾਂ ਗृਹ੍ਯ ਪਪਾਠ ਰਘੁਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੌੜਦੇ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦੂਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ।
ਮਨਸਾऽਚਿਂਤਯਦ੍ਰਾਮਃ ਕਥਮੇਤਦਭੂਦਿਤਿ । ਰਾਮਂ ਸ਼ਂਭੁਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵੇषਵਾਨ੍
ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?' ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਕਿਂ ਚਿਂਤਯਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮੁਨਿष੍ਵਗ੍ਰੇ ਵਸਤ੍ਸ੍ਵਪਿ । ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਨ੍
'ਕਾਕੁਤਸਥ! ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਉਵਾਚ- ਵਿਭੀषਣਃ ਕਥਮਸੌ ਬਦ੍ਧਃ ਸ਼ृਂਖਲਯਾ ਨृਭਿਃ । ਮਤ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਸ਼ਿਵਂ ਲਿਗਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤ੍ਵਹੋ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ? ਹਾਏ!'
ਦ੍ਰਾਵਿਡੈਃ ਕੁਟਿਲੈਰ੍ਦੁष੍ਟੈਰਾਤ੍ਮਨਾ ਤਦ੍ਵਿਚਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਨੇਸ਼ਾਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤੁਮਲ੍ਪਤਃ
'ਇਹ ਕੰਮ ਦੱਖਣ ਦੇ ਕੁਟਿਲ ਤੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸੋਚੋ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।'
ਨ ਜਾਨੀਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੂ ਰਾਮਂ ਰਾਮਸ੍ਤਦਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪੁਰਾਣਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਧਿਨਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
'ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ,' ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਲੇ ਲੋਕੋ।'
ਭਵਦਜ੍ਞਾਨਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਵਿਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਦਨਂਤਰਮ੍ । ਕਿਂ ਕਿਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਤਥੈਵ ਕਿਮ੍
'ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੋਚੋ। ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਛੱਡਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ?'
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਤਦਨ੍ਯਃ ਕੀਦृਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕੀਦृਸ਼ੇषੁ ਚ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਪੂਜਕਸ੍ਤਥਾ
'ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ਲੋਕ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਗਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ?'
ਪੂਜਾ ਚ ਕੀਦृਸ਼ੈਰ੍ਭਕ੍ਤੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਣਯਦਰ੍ਸ਼ਨੇ । ਇਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
'ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ?' ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਸ੍ਤਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚਿਂਤਾਵ੍ਯਾਕੁਲਮਾਨਸਮ੍ । ਨ ਵਕ੍ਤਾਰੋ ਵਰਂ ਰਾਮ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਤੁ ਪੁਰਾਣਵਿਤ੍
ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ ਜੀ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਓ।'
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਃ ਸ਼ਂਭੁਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸੋਪਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲਪਤੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਸ਼ਂਭੁਰੁਵਾਚ- ਪੁਰਾਣਜੀਵੀ ਪੂਜਾਰ੍ਹਃ ਸ੍ਵਸ਼ਾਖਾਧ੍ਯਯਨਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਮੀਮਾਂਸਾਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋऽਨृਤਦੂषਕਃ
ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਾ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—'
ਦੇਵੇषੁ ਚ ਸਮਸ੍ਤੇषੁ ਸਮਦृष੍ਟਿਃ ਸ਼ਿਵੇ ਰਤਃ । ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯਜਾਪੀ ਚ ਸਾਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚਾਤਿਵਾਚਕਃ
'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰੀਏ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ—'
ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੀ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਸੁਧੀਃ । ਸ਼੍ਰੀਤਾਲਪਤ੍ਰਲਿਖਿਤਂ ਦੇਵਲਿਪ੍ਯਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
'ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੇਵੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।'
ਬਂਧਾਦ੍ਯਤਿਪ੍ਰਪਂਚਂ ਯਦ੍ਯੁਗਪਤ੍ਪ੍ਰਣਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਪ੍ਰਾਗੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂਰੇਖਯੋਃ ਪ੍ਰਾਂਤੇ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯਾਗ੍ਰਯੋਜਿਕਾ
'ਜੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਗੇ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਅੱਖਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਲਾਈਨ ਆਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—'
ਰੇਖਾ ਭਵੇਦੇਵਮੇਕਾ ਅਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ । ਸ਼ਿਰੋਭਾਗਮੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਕੋਣਾਧਃ ਪ੍ਰਲਂਬਿਨੀ
'ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਹੋਵੇ, ਨਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅ ਅੱਖਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਢਲਦੀ ਹੋਈ ਲਟਕਦੀ ਹੋਵੇ।'
ਆਕਾਰਃ ਸ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਟ੍ਟਿਕਾਦਕ੍ਸ਼ਰੇਖਯਾ । ਵਾਮੇ षਡ੍ਵਕ੍ਰਬਿਂਦੂਦ੍ਵਾ ਵਿਕਾਰ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਇਹੀ ਅ ਅੱਖਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਟੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਛੇ ਵਕਰੀਆਂ ਤੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।'
ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਸ਼ਿਰੋਰੇਖਾ ਲਂਬਿਨ੍ਯਾ ਈ ਉਦਾਹृਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੇ ਸ਼ਿਰੋਰੇਖਾ ਅਵਕ੍ਰਾ ਪ੍ਰਣਵਂ ਵਿਨਾ
'ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਸਿਰ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਈ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਅੱਖਰ ਦੀ ਸਿਰ ਲਕੀਰ ਢਲਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।'
ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਲਂਬਰੇਖਾਨ੍ਯਾ ਤਦਂਤੇ ਚ ਲਵਿਤ੍ਰਵਤ੍ । ਉਕਾਰਃ ਸ ਹਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਲਵਿਤ੍ਰਦ੍ਵਯਤਸ੍ਤਦੂ
ਉਸ ਉੱਤੇ, ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਇਕ ਹੋਰ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਰਪੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਖੁਰਪੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਏਵਮਨ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਣ੍ਯਾਹ ਭਾਰਤੀ । ਲਿਪ੍ਯਾਨਯੈਵ ਲਿਖਿਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤੀਏ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਜੋ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਮਾਰ੍ਤਂਡਂ ਨਾਰਦੇਰਿਤਮ੍ । ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯਮਥਾਗ੍ਨੇਯਂ ਕੌਰ੍ਮਂ ਵਾਮਨਮੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਦਮ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਮਾਰਤੰਡ, ਨਾਰਦ, ਮਾਰਕੰਡੇ, ਅਗਨਿ, ਕੂਰਮ ਤੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣੇ,
ਗਾਰੁਡਂ ਲੈਂਗਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ੍ਕਾਂਦਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਨृਸਿਂਹਕਮ੍ । ਤਥੈਵ ਗਦਿਤਂ ਰਾਮ ਪੁਰਾਣਂ ਕਾਪਿਲਂ ਤਥਾ
ਗਾਰੁੜ, ਲਿੰਗ, ਸਕੰਦ, ਮਤਸ, ਨਰਸਿੰਹ, ਰਾਮ ਤੇ ਕਪਿਲ ਪੁਰਾਣੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।