ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਮਹਾਗ੍ਰਾਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਗਂਗਾਯਮੁਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਾਮੁਨਸ੍ਯ ਗਿਰੇਰਧਃ
ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯਮੁਨਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿष੍ਠਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚਾਵਸਂਸ੍ਤਦਾ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਹ ਯਮਃ ਕਂਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਂ ਕृष੍ਣਪਿਂਗਲਮ੍
ਉਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਫਿਰ ਯਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣਂ ਕਾਕਜਂਘਾਕ੍ਸ਼ਿਨਾਸਿਕਮ੍ । ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਭੋ ਮਹਾਗ੍ਰਾਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਨਯ
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਵਾਲ ਖੜੇ, ਤੇ ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਕਾਂਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਜਾ, ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਿਆ ਕੇ ਆ।'
ਵਸਿष੍ਠਗੋਤ੍ਰਸਂਭੂਤਂ ਨਾਮਤੋ ਯਜ੍ਞਦਤ੍ਤਕਮ੍ । ਸ਼ਮੇ ਨਿਵਿष੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍
ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਾਮ ਯਜ੍ਯਦੱਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਯਜ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।
ਨਚਾਨ੍ਯਮਾਨਯੇਥਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਗੋਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ । ਸਹਿਤਾਦृਗ੍ਗੁਣਸ੍ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯੋऽਧ੍ਯਯਨ ਜਨ੍ਮਨਾ
ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਲਿਆਈਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੋ ਹੀ ਲਿਆ, ਜੋ ਗੁਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ।
ਆਕृਤ੍ਯਾ ਚ ਤਥਾ ਚਿਹ੍ਨੈਃ ਸਮਸ੍ਤੇਨੈਵ ਸਤ੍ਤਮਃ । ਤਮਾਨਯ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਪੂਜਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਮੇ
ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਉਤਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਤੁ ਚਕਾਰ ਯਮਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਤਮੇਵ ਮਾਨਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧੋ ਯਮੇਨ ਯਃ
ਉਹ ਗਿਆ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਮ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਮੈ ਯਮਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਪੂਜਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਨੀਯਤਾਮੇष ਸੋऽਨ੍ਯ ਆਨੀਯਤਾਮਿਤਿ
ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜੋ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਆਓ।'
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਚਨੇ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਉਵਾਚ ਧਰ੍ਮਰਾਜਂ ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣੋ ਗਮਨਾਯ ਵੈ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ- ਕਸ੍ਮਾਦਹਮਿਹਾਨੀਤਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰੇਰਯਸੇ ਪੁਨਃ । ਗਂਤੁਂ ਨੈਵੋਤ੍ਸਹੇ ਤਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ? ਹੁਣ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।'
ਯਮ ਉਵਾਚ- ਇਹ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁषਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਵਾਸਃ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਯਂ ਵੈ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਲੋਕੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਸੌਖ੍ਯਭੂਮਿਰਿਯਂ ਸਰ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਰਾਜੋऽਹਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਜਂਤੂਨਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਦਃ
ਇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਧਰਮਰਾਜ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਾਪਿਨਾਂ ਯਮਰੂਪੋऽਸ੍ਮਿ ਨृਣਾਂ ਨਿਰਯਦਾਯਕਃ । ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਸੌਖ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦੋ ਧਰ੍ਮ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਯਮ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਚ੍ਛ ਵਿਪ੍ਰ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯੈਵ ਨਿਲਯਂ ਸ੍ਵਂ ਯਥਾਗਤਃ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਾਮਾਯੁਸ੍ਤੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ; ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦੱਸ ਸਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤਵਾਯੁषਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਪृਚ੍ਛਸ੍ਵ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਪੁੱਛ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ- ਯਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮਮ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁੱਗਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈਂ।
ਯਦਿ ਦੇਵ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਂਤਵ੍ਯਂ ਨਿਜਮਂਦਿਰੇ । ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਪਤਂਤਿ ਨਰਕੇ ਨਰਾਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਸ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਜਂਤਿ ਕੇਨ ਵੈ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕृਪਯਾ ਵਦ । ਯਮ ਉਵਾਚ- ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਯੇ ਧਰ੍ਮਵਿਮੁਖਾ ਨਰਾਃ
ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁੱਗਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਤੇ ਵੈ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ । ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਭੇਦਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਹਰਿਮ੍
ਜਿਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰਿ ਵਿਚ ਫਰਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—
ਵਿਰਕ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਨਰਾ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ । ਕੁਲਦੇਸ਼ੋਚਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਕਾਮਾਦ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੋਹਾਤ੍ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਨਰਃ । ਅਯਾਜ੍ਯਯਾਜਕਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਜ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਕਃ
ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਵਿਰਤੋ ਵਿष੍ਣੁਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਸ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਨਰਕਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ । ਅਦਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਬਂਧੁषੁ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਮਾਨਵ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—
ਸਧਨੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪਾਪਃ ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਾਕਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਜੋ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਮਾਨਵ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਖਾਣਾ ਪਕਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰੇ—
ਅਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਭੁਂਜੀਤ ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਚਿਰਮ੍ । ਬਹੁਦ੍ਰੋਹੇਣ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੇऽਜਯਂਤਿ ਧਨਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ—
ਧਨਵਂਤੋ ਨਿਰਯਗਾ ਦਾਂਭਿਕਾ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਃ । ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਾਦਥ ਵਾ ਲੋਭਾਨ੍ਮੋਹਾਤ੍ਕਾਲੇ ਯਥੋਦਿਤੇ
ਧਨਵਾਨ, ਦੋਖੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ—
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾ ਯੇ ਸ੍ਯੁਃ ਪਚ੍ਯਂਤੇ ਨਰਕੇषੁ ਤੇ । ਦੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਾਪਕृਤ੍
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਰੋਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ—
ਵਿਘ੍ਨਮਾਚਰਤੇ ਯੋऽਸੌ ਨਰੋ ਨਿਰਯਗੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯੇਕੋ ਵਿਮੋਹਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਲੈ ਲਵੇ—
ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਭਾਵਨਿਰਤੋ ਨਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕਾਲਯੇ । ਅਸਹਿष੍ਣੁਤਯਾ ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਂ ਨਰਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ । ਨਿਰ੍ਦੋषਾਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਕਾਲੇਨ ਯਾਤਿ ਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਨ ਵਹੇਤ ਯਸ਼ਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ ਨਰੋ ਨਰਕੇ ਪਤੇਤ੍ । ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਯੋ ਵਦਨ੍ਮੋਹਵਸ਼ਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਖਦਾ ਹੈ—