ਦ੍ਵਯੋਪਦੇਸ਼ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਰੀ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨਾਰ੍ਹਤਿ
ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਯਮਧੀਤ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਮਦष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਮ੍ਯਗਭ੍ਯਸੇਦ੍ਦਿਵਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ — ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ — ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਮਂਤ੍ਰਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਨੈਸਰ੍ਗਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇਬੁਧੈਃ
ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਤਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਣਵ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ੴਕਾਰਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਨਾਯਕਃ । ਆਦੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੁਂਜੀਤ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਣਵ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਨਮ ਇਤ੍ਯਥ
ਉਸ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ', ਫਿਰ ਦੋ ਅੱਖਰ 'ਨਮਹ' ਹਨ।
ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਂਚਾਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਏਵਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਫਿਰ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' — ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਹਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਃ ਸ਼ੁਭਃ । ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਛਂਦਸ੍ਤੁ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਵੋ ਬੀਜਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਪਾਯਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨੋਃ
ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਣਵ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਦਮੋਙ੍ਕਾਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤृਤੀਯਂ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਦਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਪਦ 'ਓਂਕਾਰ' ਹੈ, ਦੂਜਾ 'ਨਮਹ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਕਾਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਵੇਦਤ੍ਰਯਾਤ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍
'ਅ' ਅੱਖਰ, 'ਉ' ਅੱਖਰ, ਤੇ ਫਿਰ 'ਮ' ਅੱਖਰ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਵ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਦ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਕਾਰੇਣ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਮਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਰ੍ਦਾਸਃ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ, ਪਚਵੀਂ ਅੱਖਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੈ ਬੁਧੈਃ । ਉਕਾਰੇਣ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਰੂਪਂ ਮੁਨਿਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਬੁਧੀਆਂ ਵਲੋਂ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਜੀਵਃ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ੋਦਿਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਭੂਤਾਨਿ ਚ ਕਵਰ੍ਗੇਣ ਚਵਰ੍ਗਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
'ਮ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਜੀਵ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਚਵੀਂ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; 'ਕ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਭੂਤ, ਤੇ 'ਚ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਟ ਵਰ੍ਗੇਣ ਤਵਰ੍ਗੇਣ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧਾਦਯਸ੍ਤਥਾ । ਮਨਃ ਪਕਾਰੇਣੈਵੋਕ੍ਤਂ ਫਕਾਰੇਣ ਤ੍ਵਹਂਕृਤਿਃ
'ਟ' ਵਰਗ ਤੇ 'ਤ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧੜ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਪ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਨ, ਤੇ 'ਫ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਕਾਰੇਣ ਭਕਾਰੇਣ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਤੁ ਸ ਮਕਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਬ' ਤੇ 'ਭ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਤਮਾ ਉਹ 'ਮ' ਅੱਖਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਚਵੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਹੇਂਦ੍ਰਿਯਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯੋऽਨਨ੍ਯਸਾਧਨਃ । ਭਗਵਚ੍ਛੇषਭੂਤੋऽਸੌ ਮਕਾਰਾਖ੍ਯਃ ਸ ਚੇਤਨਃ
ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, 'ਮ' ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੀਵ ਚੇਤਨ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੱਤ ਹੈ।
ਅਵਧਾਰਣਵਾਚ੍ਯੇਵਮੁਕਾਰਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਰੀਤਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਕਾਰੇਣੈਵ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਿਸਚੈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, 'ਵ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਪਾਯਿਨੀ । ਆਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਸਾਗਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ਼ੇषੋ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਜਗਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਜਗਦ੍ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਲੋਕਬਾਂਧਵਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਬੀਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।
ਜਗਤਾਮੀਸ਼੍ਵਰੀ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰਨਪਗਾਮਿਨੀ । ਮਾਤਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਨੋਰਮਾ
ਜਗਤ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਜਗਦਾਧਾਰਭੂਤਾ ਸ਼੍ਰੀਰੁਕਾਰੇਣਾਤ੍ਰ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਮਕਾਰੇਣ ਤਯੋਰ੍ਦਾਸਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, 'ਰੁ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼੍ਰਮੋ ਜ੍ਞਾਨਗੁਣਸ਼੍ਚੇਤਨਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ । ਨ ਜਡੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਏਕਰੂਪ ਸ੍ਵਰੂਪਭਾਕ੍
ਜਾਣਨ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਗੁਣ, ਚੇਤਨਤਾ ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖ, ਨਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਣੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚਿਦਾਨਂਦਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤਥਾ । ਅਹਮਰ੍ਥੋऽਵ੍ਯਯਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਭਿਨ੍ਨਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਃ
ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਸਦੀਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਚੇਤਨਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਖੇਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ।
ਅਦਾਹ੍ਯੋਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋ ਹ੍ਯਕ੍ਲੈਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਸ਼ੋष੍ਯੋਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ । ਏਵਮਾਦਿਗੁਣੋਪੇਤਸ਼੍ਸ਼ੇषਭੂਤਃ ਪਰਸ੍ਯ ਵੈ
ਜਲਾਇਆ, ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਸੁੱਕਾਇਆ ਜਾਂ ਘੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੱਤ ਹੈ।
ਮਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਜੀਵਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪਰਵਾਨ੍ਸਦਾ । ਦਾਸਭੂਤੋ ਹਰੇਰੇਵ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਕਦਾਚਨ
‘ਮ’ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਜੀਵ, ਖੇਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੇ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਦਾਸਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮੇਵਾਵਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋਕ੍ਤੋ ਮਯਾਨਘੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਲਈ ਸੇਵਕਤਾ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।
ਵਿਵृਤਿਃ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ੇषੇਣ ਵੈ ਸ਼ੁਭੇ । ਪਰਸ੍ਯ ਦਾਸਭੂਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂ ਨੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਅਰਥ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਦਹਂਕਾਰੌ ਮਨਸਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵੋਪਾਯਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਤ੍ਕृਤ੍ਯਂ ਤਦਪਿ ਪ੍ਰਤਿषਿਧ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂਕृਤਿਰ੍ਮਕਾਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਕਾਰਸ੍ਤਨ੍ਨਿषੇਧਕਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਮਨਸੈਵਾਸ੍ਯ ਅਹਂਕਾਰਵਿਮੋਚਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ 'ਮ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਨ' ਅੱਖਰ ਉਸ ਦੀ ਨਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।