ਧਨਪੁਤ੍ਰਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਬਹੁਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਦਾਰਿਦ੍ਰੇਣ ਸੁਦੁਃਖੇਨ ਸਰ੍ਵਦੈਵਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ
ਉਹ ਦੌਲਤ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਸਦਾ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰੋਪਾਯਂ ਧਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਚਿਂਤਯੇਤ੍ । ਏਕਦਾ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾ ਤਸ੍ਯ ਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਸੁਵ੍ਰਤਾ
ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਏ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੁਮਨਾ—
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਚਿਂਤਯੋਪੇਤਮਧੋਮੁਖਮਲਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ । ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਤਦਾ ਕਾਂਤਂ ਤਮੁਵਾਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ
—ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਤਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਦੁਃਖਜਾਲੈਰਸਂਖ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਤਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਰ੍षਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਮੋਹੇਨ ਪ੍ਰਮੂਢੋਸਿ ਤ੍ਯਜ ਚਿਂਤਾਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਭਟਕਣ ਕਰ ਕੇ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ।
ਮਮ ਦੁਃਖਂ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵ ਸੁਖਂ ਵ੍ਰਜ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਂਤਾਸਮਂ ਦੁਃਖਂ ਕਾਯਸ਼ੋषਣਮੇਵ ਹਿ
ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ, ਤੇ ਸੁਖ ਪਾ। ਚਿੰਤਾ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਂ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤ ਸ ਸੁਖੇਨ ਪ੍ਰਮੋਦਤੇ । ਚਿਂਤਾਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਵਿਪ੍ਰ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਮ ਪ੍ਰਭੋ
ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ-। ਪ੍ਰਿਯਾਵਾਕ੍ਯਂ ਸ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦੁਃਖਿਤੋऽਪਿ ਸਤੀਸਖਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੀ ਸਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ-। ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚਿਂਤਿਤਂ ਭਦ੍ਰੇ ਕਿਂਚਿਦ੍ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੈਵਾਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਭਦਰੇ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਤੇ ਸਮਝ ਲੈ।
ਨ ਜਾਨੇ ਕੇਨ ਪਾਪੇਨ ਧਨਹੀਨੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤੇ । ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰਵਿਹੀਨੋऽਸ੍ਮਿ ਏਤਦ੍ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਾ। ਇਉਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝਾ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸੁਮਨੋਵਾਚ-। ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਸਂਦੇਹਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਤੋष ਏਵ ਪਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸੌਖ੍ਯਾਦਿਕਾਰਣਮ੍ । ਅਸਂਤੋषਃ ਪਰਂ ਪਾਪਮਿਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ
ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹੈ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਲੋਭਃ ਪਾਪਸ੍ਯ ਬੀਜੋऽਯਂ ਮੋਹੋ ਮੂਲਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵੈ । ਅਸਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਸ੍ਕਂਧੋ ਮਹਾਸ਼ਾਖਾ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਲਾਲਚ ਪਾਪ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਝੂਠ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਦਕੌਟਿਲ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪੁष੍ਪਿਤਃ ਸਦਾ । ਅਨृਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸੌਗਂਧ੍ਯਮਜ੍ਞਾਨਂ ਫਲਮੇਵ ਚ
ਨਸ਼ਾ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖਿੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੂਠ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
ਕੁਡ੍ਯਂ ਪਾषਂਡਚੌਰਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਕੂਟਾਸ਼੍ਚ ਪਾਪਿਨਃ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮੋਹਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ਾਖਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਕੁਪਥੀ, ਚੋਰ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ — ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਰਸੋ ਧਰ੍ਮਂ ਫਲਸ੍ਯ ਹਿ । ਭਾਵੋਦਕੇਨ ਸਂਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕ੍ਰਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾ
ਉਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਅਧਰਮ ਹੈ। ਭਾਵ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰੀਤ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮੇषੁ ਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦੈਰ੍ਮਧੁਰਾਯਤੇ । ਤਾਦृਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਫਲੈਸ਼੍ਚੈਵਸਫਲੋ ਲੋਭਪਾਦਪਃ
ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲਚ ਦਾ ਰੁੱਖ ਅਸਲ ਵਿਚ ਫਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋ ਨਰਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਫਲਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਸੋऽਸ਼੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਵਪਕ੍ਵਾਨਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਲਾਨਾਂ ਚ ਰਸੇਨਾਪਿ ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਤੁ ਪੋषਿਤਃ । ਸ ਸਂਪੁष੍ਟੋ ਭਵੇਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪਤਨਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਪਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਤ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਂਤਾਂ ਪਰਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵਾਮਿ ਲੋਭਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਧਨਪੁਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਿਂਤਾਮੇਤਾਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ। ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਜੀਵਣੀ ਲਈ ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੀਏ।
ਯੋ ਹਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨਚੇਤ੍ਕਾਂਤ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਪਥਮੇਵ ਹਿ । ਮृषਾ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਜੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੰਤਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪ੍ਰਵਿਂਦਾਮਿ ਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨਹਂ ਲਭੇ । ਏਵਂ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਉਹ ਰਾਤ ਦਿਨ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ, 'ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮਿਲੇ? ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ?'
ਕ੍ਸ਼ਣਮੇਕਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ ਚਿਂਤਾਮਧ੍ਯੇ ਮਹਤ੍ਸੁਖਮ੍ । ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਤਨ੍ਯਮਾਯਾਤਿ ਮਹਾਦੁਃਖੇਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ
ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਂਤਾਮੋਹੌ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਅਨੁਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਸਂਸਾਰੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਬਂਧਃ ਕੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਹਾਮਤੇ
ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਹ ਫੜ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ।
ਮਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤਾਮਾਤਾ ਸੁਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਸਂਬਂਧਾ ਭਵਂਤ੍ਯੇਤੇ ਕਲਤ੍ਰਾਦਿ ਤਥੈਵ ਚ
ਮਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਉ, ਮਾਂ, ਧੀਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ।
ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮੋਵਾਚ-। ਸਂਬਂਧਃ ਕੀਦृਸ਼ੋ ਭਦ੍ਰੇ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਵਦ । ਯੇਨ ਜਾਯਂਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਧਨਪੁਤ੍ਰਾਦਿ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਦੇਵਸ਼ਰਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਨਾਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ — ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਬਣਦੇ ਹਨ।'
ਸੁਮਨੋਵਾਚ-। ਭਰ੍ਤਃ ਪਂਚਵਿਧਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਜਾਯਂਤੇ ਤਾਨ੍ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਨ੍ਯਾਸਾਪਹਾਰਕਂ ਚੈਕਮृਣਸਂਬਂਧਿਨਂ ਪਰਮ੍
ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਤੀ ਜੀ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਇਕ ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।'
ਰਿਪੁਂ ਲਭ੍ਯਮੁਦਾਸੀਨਮਿਤਿ ਕਾਂਤ ਭਵਂਤਿ ਤੇ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇषਾਮੀਸ਼ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
'ਦੁਸ਼ਮਣ, ਇਕ ਨਿਰਲੇਪ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਉਹ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਹੇ ਮਾਲਕ।'
ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਿਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ । ਸ੍ਵੇਨਸ੍ਵੇਨ ਹਿ ਜਾਯਂਤੇ ਸਂਬਂਧੇਨ ਮਹੀਤਲੇ
ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਪਿਉ, ਮਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਇਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨ੍ਯਾਸਾਪਹਾਰਭਾਵੇਨ ਯਸ੍ਯ ਯੇਨ ਹृਤਂ ਭੁਵਿ । ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਵਾਮੀ ਭਵੇਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਗੁਣਵਾਨ੍ਰੂਪਵਾਨ੍ਭੁਵਿ
ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਚੁੱਕ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨ ਹ੍ਯਪਹृਤਂ ਨ੍ਯਾਸਂ ਤਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਨ੍ਯਾਸਾਪਹਾਰਣਂ ਦੁਃਖਂ ਸ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਂ ਗਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਾਨਤ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਮਾਨਤ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਸਹਿ ਕੇ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।