ਅਵੈष੍ਣਵੋਪਦਿष੍ਟਂਚੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਵਰਂਦ੍ਵਯਮ੍ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਵੈष੍ਣਵਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਤੋਂ ਮੰਤਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਦੋ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਾਧ੍ਯਾਯੀ ਵਾ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੇषੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਕੁਲੇ ਮਹਤਿ ਜਾਤੋऽਪਿ ਨ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਯਾਦਵੈष੍ਣਵਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਯਗਧ੍ਯਾਪਯਤਿ ਵੈष੍ਣਵਃ । ਸ ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵਬਂਧਵਿਦਾਰਕਃ
ਪਰ ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੋ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਚਾਰਯਾ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਥ ਵਤ੍ਸਰਂ ਸੇਵਯੇਦ੍ਦਿਵਜਃ । ਤਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਂਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਆਚਾਰਯਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਸਿਖਾਏ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਪਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਤਾਪਂ ਪੁਂਡ੍ਰਂ ਤਥਾ ਨਾਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈ ਵਿਧਿਨਾ ਗੁਰੁਃ
ਤਾਪ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਪ, ਪੁੰਡਰ ਤੇ ਨਾਮ ਕਰੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਦਧ੍ਯਾਪਯੇਨ੍ਮਂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਚੇਤਸਮ੍ । ਚਕ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਨਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਾਪ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਕਰ ਨਾਲ ਤਾਪ ਕਰਨਾ 'ਤਾਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਂਡ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਵੈष੍ਣਵਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਂਤ੍ਰਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਉਪਰਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ 'ਪੁੰਡਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ।
ਨ੍ਯਾਸਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਮਨ੍ਯਂ ਵਾ ਵੈष੍ਣਵਂ ਮਨੁਮ੍ । ਨ੍ਯਾਸਮੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਮਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਆਸ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਨ੍ਯਾਸਮੇਵੈषਾਮਤਿਰਿਕ੍ਤਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਨ੍ਯਾਸਵਿਦ੍ਯਾਪਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਆਸ ਦੀ ਰੀਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਆਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ਪਰਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ । ਨ੍ਯਾਸਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਨਿਆਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਨਿਆਸ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯੋਪਦੇਸ਼ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਰੀ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨਾਰ੍ਹਤਿ
ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਯਮਧੀਤ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਮਦष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਮ੍ਯਗਭ੍ਯਸੇਦ੍ਦਿਵਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ — ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ — ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਮਂਤ੍ਰਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਨੈਸਰ੍ਗਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇਬੁਧੈਃ
ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਤਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਣਵ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ੴਕਾਰਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਨਾਯਕਃ । ਆਦੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੁਂਜੀਤ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਣਵ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਨਮ ਇਤ੍ਯਥ
ਉਸ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ', ਫਿਰ ਦੋ ਅੱਖਰ 'ਨਮਹ' ਹਨ।
ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਂਚਾਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਏਵਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਫਿਰ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' — ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਹਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਃ ਸ਼ੁਭਃ । ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਛਂਦਸ੍ਤੁ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਵੋ ਬੀਜਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਪਾਯਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨੋਃ
ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਣਵ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਦਮੋਙ੍ਕਾਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤृਤੀਯਂ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਦਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਪਦ 'ਓਂਕਾਰ' ਹੈ, ਦੂਜਾ 'ਨਮਹ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਕਾਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਵੇਦਤ੍ਰਯਾਤ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍
'ਅ' ਅੱਖਰ, 'ਉ' ਅੱਖਰ, ਤੇ ਫਿਰ 'ਮ' ਅੱਖਰ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਵ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਦ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਕਾਰੇਣ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਮਕਾਰਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਰ੍ਦਾਸਃ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ, ਪਚਵੀਂ ਅੱਖਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੈ ਬੁਧੈਃ । ਉਕਾਰੇਣ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਰੂਪਂ ਮੁਨਿਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਬੁਧੀਆਂ ਵਲੋਂ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਜੀਵਃ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ੋਦਿਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਭੂਤਾਨਿ ਚ ਕਵਰ੍ਗੇਣ ਚਵਰ੍ਗਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
'ਮ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਜੀਵ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਚਵੀਂ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; 'ਕ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਭੂਤ, ਤੇ 'ਚ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਟ ਵਰ੍ਗੇਣ ਤਵਰ੍ਗੇਣ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧਾਦਯਸ੍ਤਥਾ । ਮਨਃ ਪਕਾਰੇਣੈਵੋਕ੍ਤਂ ਫਕਾਰੇਣ ਤ੍ਵਹਂਕृਤਿਃ
'ਟ' ਵਰਗ ਤੇ 'ਤ' ਵਰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧੜ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਪ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਨ, ਤੇ 'ਫ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਕਾਰੇਣ ਭਕਾਰੇਣ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਤੁ ਸ ਮਕਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਬ' ਤੇ 'ਭ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਤਮਾ ਉਹ 'ਮ' ਅੱਖਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਚਵੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਹੇਂਦ੍ਰਿਯਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯੋऽਨਨ੍ਯਸਾਧਨਃ । ਭਗਵਚ੍ਛੇषਭੂਤੋऽਸੌ ਮਕਾਰਾਖ੍ਯਃ ਸ ਚੇਤਨਃ
ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, 'ਮ' ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੀਵ ਚੇਤਨ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੱਤ ਹੈ।
ਅਵਧਾਰਣਵਾਚ੍ਯੇਵਮੁਕਾਰਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਰੀਤਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਕਾਰੇਣੈਵ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਉ' ਅੱਖਰ ਨਿਸਚੈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, 'ਵ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਪਾਯਿਨੀ । ਆਕਾਰੇਣੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਸਾਗਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ਼ੇषੋ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਜਗਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਜਗਦ੍ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਲੋਕਬਾਂਧਵਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਬੀਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।