ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਪ੍ਯਕਰ੍ਤृਤਾ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਜੋ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਤਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਨਾ-ਕਰਤਾਰਾ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
ਅਚੇਤਨਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਸਮਤ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂਤਰਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਬੇ-ਜਾਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੱਤਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਣ-ਫਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਸਂਖ੍ਯਾਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਜਯਾਰ੍ਥਵਿਚਿਂਤਕੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹੋਣ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਦ੍ਭਾਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਕਂ ਚਾਪਿ ਭੂਤਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਤੱਤ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਖ੍ਯੈਃ ਕृਤਾ ਭਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਭਕ੍ਤਿਰਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯੋਗਜਾਮਪਿ ਤੇ ਭੂਪ ਸ਼ृਣੁ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਸਾਂਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਹ ਭਗਤੀ ਆਤਮਕ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਵਾਨ੍ਨਿਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ । ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਵ੍ਰਤੀ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਾਸੀਨਂ ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਲੋਚਨਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਕਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨੁਦ੍ਯੋਤਿਤਮੁਖਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਕਟੀਤਟਮ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਵਰਦਾਭਯਹਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਦਾਤ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥ।
ਯੋਗਜਾ ਮਾਨਸੀਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯ ਏਵਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਦੇਵਂ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਝ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਵਿਵਿਧਾ ਨृਪਨਂਦਨ । ਸਾਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀਭੇਦਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਭਗਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਕਰੋਤ੍ਯੇਧਾਂਸਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਅਣਗਣ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰਾ ਲੱਕੜ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਪਾਨਿ ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਦਹਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ਜਨੋ ਨ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਭੁਵਿ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸੁਧਾਰਸਮਸ਼ੇषਰਸੈਕਸਾਰਮ੍ । ਤਾਵਜ੍ਜਰਾਮਰਣਜਨ੍ਮਸ਼ਤਾਭਿਘਾਤਦੁਃਖਾਨਿ ਤਾਨਿ ਲਭਤੇ ਬਹੁਦੇਹਜਾਨਿ
ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੂਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕੀਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚਿਂਤਿਤਕੀਰ੍ਤਿਰਂਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਭਾਵੋ ਭਗਵਾਨਨਂਤਃ । ਸਮਂਤਤੋऽਘਵਿਨਿਹਂਤਿ ਮੇਘਂ ਵਾਯੁਰ੍ਯਥਾਭਾਨੁਰਿਵਾਂਧਕਾਰਮ੍
ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦਾਨ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨ ਯਾਗ ਤੀਰ੍ਥ ਸ੍ਨਾਨ ਸ਼੍ਰੁਤਾਚਾਰ ਤਪਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ । ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇਂऽਤਰਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਹृਦਿਸ੍ਥੇ ਭਗਵਤ੍ਯਨਂਤੇ
ਦਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਯਗ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤਪ, ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਉਹ ਪਵਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਨਰਨਾਥ ਤਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਪਥ੍ਯਾ ਹਰਿਨਾਥ ਤਥ੍ਯਾਃ । ਸਂਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤੇਃ ਸਂਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਸਾਧੁਕੀਰ੍ਤਿਃ
ਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਪਵਿਤਰ ਹਨ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਵਿਤਰ ਰੂਪ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨ੍ਯੋਸਿ ਧੀਰਧਰਣੀਧਰ ਧਰ੍ਮਧੁਰ੍ਯ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨੈਕਤਾਨ ਹृਦਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ । ਯਨ੍ਨੈष੍ਠਿਕੀਮਤਿਰਸੌ ਤਵ ਸੌਭਗਸ਼੍ਰੀਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਨਾਥਸੁਕृਤਃ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ
ਤੂੰ ਧਨਵੰਤ ਹੈਂ, ਧੀਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਪੀਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਮਤ, ਹੇ ਭਾਗਵੰਤ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਭ ਕਰਮ ਸੁਣਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ।
ਅਨਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰਦਂ ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਕੁਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵੇਦ੍ਭੂਪ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਨਿਨਃ
ਹਰੀ, ਦਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਾਯਾਜਨਿਰਮਾਯੋऽਸੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਮਾਯਯਾ । ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਸਾਧੁਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜਾਨਾਤਿ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੂੰ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੇ ਨृਪ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਜ੍ਞਾਤਮੇਤਦ੍ਵਿਮਲਂ ਪੁਨਰ੍ਮਾਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਸੇ ਤੀਰ੍ਥਪਦਂ ਪ੍ਰਸਂਗਾਤ੍ਕਥਾਰਸਂ ਵੈष੍ਣਵ ਗੌਰਵੇਣ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ।
ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਪਰਮਤੋषਵਿਸ਼ੇषਪੋषਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਣ੍ਯਮੁਚਿਤਂ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ । ਸਂਤਃ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਯਦਨਂਤਗੁਣਾਨਨਂਤਸ਼੍ਰੇਯੋਨਿਧੀਨਧਿਕਭਾਵਭੁਜੋ ਭੁਜਂਤਿ
ਮੈਂ noble ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਬੜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਚੰਗੀਅਾਈਆਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸੁਰਭੀ ਸਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਯਾਗ ਤਪਾਂਸਿ ਚ । ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਸ੍ਮृਤਿ ਦਯਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤਯਸ੍ਤਨਵੋ ਹਰੇਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਸਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਯਗ, ਤਪ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਿਵਾਇਤ, ਦਇਆ, ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਮਿਰਾਪੋਂऽਬਰਂ ਦਿਸ਼ਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯੋ ਵਿਭੁਃ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚਕ੍ਰੇ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸਦਾਨ੍ਨਮੁਪਭੁਂਜਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸਦਾ ਅੰਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਾਸ੍ਪਦਪਾਦਰੇਣੂਨ੍ਧਰਾਧਰਾਤ੍ਮਾਲਯ ਭੂਮਿਦੇਵਾਨ੍ । ਪਰਾਤ੍ਮਨਃ ਪੂਜਯ ਪੁਣ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਭੂਤਾਨਖਿਲਾਤ੍ਮਭੂਤਾਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਿष੍ਣੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯ੍ਯਾ ਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਸਾਧੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ ਏਵ ਵੈष੍ਣਵੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਰ੍ਮੈਕਨਿष੍ਠਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਾਧੂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂਚਿਦੇਤਨ੍ਮਯਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਸਮਯੋ ਹਿ ਮੇ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਂਤੁਂ ਚ ਗਂਗਾਯਾਂ ਨ ਕਥਾਵਸਰੋऽਧਿਕਃ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੁਪਤ ਬਾਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਯਂ ਮਾਧਵੋ ਮਾਸਃ ਪੁਣ੍ਯੋ ਮਾਧਵਵਲ੍ਲਭਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਗਂਗਾਯਾਮਤਿਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ
ਹੁਣ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਗੰਗਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਾਖ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਜਹ੍ਨੁਨਾ ਪੁਰਾ । ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਪੀਤਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਣਰਂਧ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍
ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ, ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਜਹਨੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਗਂਗਾਂ ਗਗਨਮੇਖਲਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ ਧਨ੍ਯਃ ਸੁਕृਤੀ ਨਰਃ
ਉਸ ਦਿਨ, ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਨਿਆ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।