ਕਾਯਿਕੀ ਸੈਵ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਿਕੀ । ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਜਾਪ੍ਯਾਨਿ ਸਂਹਿਤਾਧ੍ਯਯਨਾਨਿ ਚ
ਜੋ ਭਗਤੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਂਤੇ ਵਿष੍ਣੁਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਦਿਕੋਚ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਮਂਤ੍ਰਹਵਿਰ੍ਯਾਗੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਮਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਗਤੀ ਵੈਦਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੇ ਯਾਗ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਾਨਂ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਂ ਚਰੁ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪੂੜਾ ਅਤੇ ਚਰੂ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇष੍ਟਿਰ੍ਧृਤਿਃ ਸੋਮਪਾਨਂ ਯਾਜ੍ਞਿਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਅਗ੍ਨਿਭੂਮ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ ਦ੍ਯੁਤਿ ਸ਼ਂਕਰ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਯਜਨਾ, ਢਿੱਲ, ਸੋਮ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਕਰਮ; ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਚਾਨਣ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ।
ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਦੈਵਤਮ੍ । ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਾ ਨृਪ
ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਕ ਭਗਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਯੋਗਸਂਜਾਤਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਪ ਯਥੋਦਿਤਾਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਧਾਨਾਦੀਨਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੌਵੀ ਤੱਤ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਭੋਗ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਕਃ । ਚੇਤਨਃ ਸ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਉਹ ਤੱਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ; ਪਚਵੀਂ ਤੱਤ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭੋਗਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯੋਵ੍ਯਯਸ਼੍ਚੈਵ ਅਧਿष੍ਠਾਤਾ ਪ੍ਰਯੋਜਕਃ । ਪੁਰੁषੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਰ੍ਗੋ ਭਾਵਸਰ੍ਗੋ ਭੂਤਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਵਿਧਰ੍ਮਿ ਚ । ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਮਿਤ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਛਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤृਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਪ੍ਯਕਰ੍ਤृਤਾ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਜੋ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਤਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਨਾ-ਕਰਤਾਰਾ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
ਅਚੇਤਨਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਸਮਤ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂਤਰਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਬੇ-ਜਾਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੱਤਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਣ-ਫਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਸਂਖ੍ਯਾਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਜਯਾਰ੍ਥਵਿਚਿਂਤਕੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਹੋਣ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਦ੍ਭਾਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਕਂ ਚਾਪਿ ਭੂਤਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਤੱਤ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਖ੍ਯੈਃ ਕृਤਾ ਭਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਭਕ੍ਤਿਰਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯੋਗਜਾਮਪਿ ਤੇ ਭੂਪ ਸ਼ृਣੁ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਸਾਂਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਹ ਭਗਤੀ ਆਤਮਕ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਵਾਨ੍ਨਿਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ । ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਵ੍ਰਤੀ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਾਸੀਨਂ ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਲੋਚਨਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਕਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨੁਦ੍ਯੋਤਿਤਮੁਖਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਕਟੀਤਟਮ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਵਰਦਾਭਯਹਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਦਾਤ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥ।
ਯੋਗਜਾ ਮਾਨਸੀਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯ ਏਵਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਦੇਵਂ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਝ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਵਿਵਿਧਾ ਨृਪਨਂਦਨ । ਸਾਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀਭੇਦਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਭਗਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਕਰੋਤ੍ਯੇਧਾਂਸਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਅਣਗਣ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰਾ ਲੱਕੜ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਪਾਨਿ ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਦਹਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ਜਨੋ ਨ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਭੁਵਿ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸੁਧਾਰਸਮਸ਼ੇषਰਸੈਕਸਾਰਮ੍ । ਤਾਵਜ੍ਜਰਾਮਰਣਜਨ੍ਮਸ਼ਤਾਭਿਘਾਤਦੁਃਖਾਨਿ ਤਾਨਿ ਲਭਤੇ ਬਹੁਦੇਹਜਾਨਿ
ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੂਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕੀਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚਿਂਤਿਤਕੀਰ੍ਤਿਰਂਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਭਾਵੋ ਭਗਵਾਨਨਂਤਃ । ਸਮਂਤਤੋऽਘਵਿਨਿਹਂਤਿ ਮੇਘਂ ਵਾਯੁਰ੍ਯਥਾਭਾਨੁਰਿਵਾਂਧਕਾਰਮ੍
ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦਾਨ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨ ਯਾਗ ਤੀਰ੍ਥ ਸ੍ਨਾਨ ਸ਼੍ਰੁਤਾਚਾਰ ਤਪਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ । ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇਂऽਤਰਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਹृਦਿਸ੍ਥੇ ਭਗਵਤ੍ਯਨਂਤੇ
ਦਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਯਗ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤਪ, ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਉਹ ਪਵਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਨਰਨਾਥ ਤਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਪਥ੍ਯਾ ਹਰਿਨਾਥ ਤਥ੍ਯਾਃ । ਸਂਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤੇਃ ਸਂਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਸਾਧੁਕੀਰ੍ਤਿਃ
ਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਪਵਿਤਰ ਹਨ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਵਿਤਰ ਰੂਪ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨ੍ਯੋਸਿ ਧੀਰਧਰਣੀਧਰ ਧਰ੍ਮਧੁਰ੍ਯ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨੈਕਤਾਨ ਹृਦਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ । ਯਨ੍ਨੈष੍ਠਿਕੀਮਤਿਰਸੌ ਤਵ ਸੌਭਗਸ਼੍ਰੀਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਨਾਥਸੁਕृਤਃ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ
ਤੂੰ ਧਨਵੰਤ ਹੈਂ, ਧੀਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਪੀਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਮਤ, ਹੇ ਭਾਗਵੰਤ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਭ ਕਰਮ ਸੁਣਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ।
ਅਨਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰਦਂ ਵਿष੍ਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਕੁਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵੇਦ੍ਭੂਪ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਨਿਨਃ
ਹਰੀ, ਦਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਾਯਾਜਨਿਰਮਾਯੋऽਸੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਮਾਯਯਾ । ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਸਾਧੁਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜਾਨਾਤਿ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੂੰ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੇ ਨृਪ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਜ੍ਞਾਤਮੇਤਦ੍ਵਿਮਲਂ ਪੁਨਰ੍ਮਾਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਸੇ ਤੀਰ੍ਥਪਦਂ ਪ੍ਰਸਂਗਾਤ੍ਕਥਾਰਸਂ ਵੈष੍ਣਵ ਗੌਰਵੇਣ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ।